Alberta bác bỏ đề xuất trưng cầu ly khai khỏi Canada

Theo dự báo của đài truyền hình quốc gia CBC, cử tri tỉnh Alberta của Canada đã bác bỏ áp đảo đề xuất khởi động một tiến trình hướng tới độc lập, mang lại thắng lợi cho Thủ tướng Mark Carney cùng những người ủng hộ sự thống nhất của Canada.

Tính đến rạng sáng thứ Ba, với hơn 1 triệu lá phiếu đã được kiểm, khoảng 76% ủng hộ việc tiếp tục ở lại Canada, trong khi 23% ủng hộ việc bắt đầu một tiến trình có thể dẫn tới ly khai. Khi đó mới có khoảng một phần ba số phiếu được kiểm.

Dù cuộc bỏ phiếu không trực tiếp nói về độc lập – điều khiến những người theo chủ nghĩa ly khai không hài lòng – câu hỏi trưng cầu vẫn phơi bày những chia rẽ trong chính trường Alberta và đặt ra câu hỏi về sự bền vững của khối đoàn kết quốc gia.

Việc chậm trễ tại khoảng 100 trong tổng số 1.400 điểm bỏ phiếu trên toàn tỉnh đã khiến kết quả bị đẩy lùi hơn hai giờ. Tuy nhiên, ngay sau khi các điểm bỏ phiếu đóng cửa tối thứ Hai, kết quả bước đầu cho thấy chiến thắng rõ ràng thuộc về những người muốn ở lại Canada.

Câu hỏi về ly khai – lựa chọn ở lại Canada hay bắt đầu một tiến trình pháp lý có thể dẫn tới cuộc bỏ phiếu thứ hai – là một trong 10 câu hỏi được đưa ra với người dân Alberta trong ngày thứ Hai. Các câu hỏi còn lại liên quan đến nhập cư, y tế, giáo dục và quyền hạn hiến định của tỉnh. Cơ quan bầu cử Elections Alberta cho biết các kết quả còn lại có thể mất vài ngày để kiểm xong.

Trong những ngày trước cuộc bỏ phiếu, các lãnh đạo tỉnh và chính trị gia liên bang đã đi khắp tỉnh để vận động cho một đất nước thống nhất.

Thủ tướng Carney, người lớn lên ở Edmonton, cảnh báo người dân tỉnh giàu dầu mỏ này không nên bỏ phiếu chỉ nhằm "gửi một thông điệp" tới chính quyền liên bang.

"Một lá phiếu chống lại Canada là một canh bạc nguy hiểm, sẽ dẫn tới nhiều năm bất định sâu sắc và mất đi cơ hội đối với người dân Alberta và Canada," ông nói với một đám đông đầy nhiệt huyết vào tuần trước.

Lãnh đạo đảng Bảo thủ Pierre Poilievre, người có ghế nghị viện tại tỉnh này, nói với những người ủng hộ rằng người dân Alberta không phải là những kẻ "bỏ cuộc".

"Với những người đang nghĩ đến việc trút bực bội với chính quyền hiện tại bằng cách bỏ phiếu ly khai trong cuộc trưng cầu, tôi muốn nói thế này: Canada không chỉ là một chính quyền," ông nói. "Đó là một dân tộc, một lá cờ, một vùng đất, một lịch sử và một lời hứa."

Dữ liệu của Elections Alberta cho thấy khoảng 43% cử tri đủ điều kiện – tức khoảng 1,3 triệu người Alberta – đã bỏ phiếu trước ngày thứ Hai thông qua bỏ phiếu sớm và bỏ phiếu qua thư. Con số này cho thấy tỷ lệ cử tri đi bỏ phiếu có thể cao hơn cuộc trưng cầu gần nhất của tỉnh vào năm 2021.

Thủ hiến Alberta Danielle Smith đã công khai nói rằng bà sẽ bỏ phiếu ở lại Canada, nhưng sẽ không buộc các nghị sĩ đắc cử của đảng mình làm điều tương tự.

Nhiệm kỳ lãnh đạo đảng Bảo thủ Thống nhất của bà phần lớn có được nhờ những người theo chủ nghĩa ly khai trong đảng, những người đã lật đổ người tiền nhiệm Jason Kenney. Trong những tháng gần đây, bà Smith đã cố gắng xoa dịu cả phe ly khai lẫn phe liên bang trong đảng, tại một tỉnh mà đa số người dân không quan tâm đến ly khai.

Cuộc trưng cầu cũng đã trở thành gánh nặng chính trị đối với đảng của bà Smith, khi mức ủng hộ trong dư luận sụt giảm trong những tháng gần đây, bao gồm việc mất một thành trì Bảo thủ từng có trong một cuộc bầu cử bổ sung.

Tuy vậy, các thành viên của phong trào ly khai nói với Guardian rằng họ sẽ tiếp tục thúc đẩy độc lập.

Trong một cuộc phỏng vấn trước khi có kết quả, Thị trưởng Calgary Jeromy Farkas, một người kiên quyết phản đối phong trào độc lập, nói với Guardian rằng "tương lai tốt nhất" của thành phố "là ở đây, với tư cách một thành phố của Canada", trong bối cảnh lo ngại sự bất định có thể dẫn tới dòng vốn tháo chạy.

"Tôi là người Canada vì tôi là người Canada, không phải theo kiểu giao dịch và bất kể vị thủ tướng thuộc phong cách nào," ông Farkas nói.

"Và tôi sẽ tiếp tục lập luận rằng tương lai của chúng ta mạnh nhất khi gắn kết cùng nhau, bởi không có kết quả nào sẽ chấm dứt vấn đề này một cách vĩnh viễn," ông nói thêm. "Phong trào ly khai coi đây là một dự án dài hạn."