Chính phủ mới của Morocco: Tiếp nối nhưng đối mặt thách thức chưa từng có

Ngày 16/10, Quốc vương Mohammed VI của Morocco đã bổ nhiệm chính phủ mới do Thủ tướng Fatima Zohra Al Mansouri đứng đầu. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử Morocco một phụ nữ lãnh đạo chính phủ, một tiền lệ được truyền thông quốc tế đưa tin rộng rãi.

Tuy nhiên, trong bối cảnh Morocco, điều quan trọng là bà Al Mansouri đến từ đảng Chính danh và Hiện đại (PAM) - đảng giành được nhiều ghế nhất trong cuộc bầu cử quốc hội tháng 9. PAM được thành lập bởi Ali Himma, một cộng sự thân cận và cố vấn của nhà vua.

PAM, với liên minh cùng ba đảng khác, chi phối chính phủ mới. Điều này báo hiệu sự tiếp nối hơn là tiềm năng thay đổi.

Một đảng gắn với chế độ quân chủ

Để hiểu quỹ đạo của chính phủ mới, cần xem xét quá trình phát triển của PAM. Đảng được thành lập năm 2008 nhằm đối phó với sự trỗi dậy của Hồi giáo chính trị tại Morocco, đặc biệt là đảng Công lý và Phát triển (PJD). Mùa xuân Arab, với các cuộc biểu tình rộng khắp, đã thay đổi cục diện chính trị Morocco, tạo không gian cho các lực lượng như PJD và phần nào hạn chế ảnh hưởng của giới cầm quyền (Makhzen).

Năm 2011, ông Himma rời xa PAM và trở thành cố vấn cho nhà vua. Tuy vậy, đảng này vẫn bị các nhóm chính trị khác coi là gắn với Makhzen. Trong nhiều năm, PAM mang tiếng xấu từ nguồn gốc, nhưng vẫn nỗ lực tìm kiếm sự chấp nhận. Trong cuộc bầu cử năm 2016, đảng thách thức PJD và giành số phiếu cao thứ hai, khẳng định vị thế lực lượng chính trị hợp pháp, dù chưa đủ để lãnh đạo chính phủ.

Sau đó, đảng tự đổi mới bằng cách trẻ hóa đội ngũ và tích lũy kinh nghiệm qua tham gia chính phủ năm 2021 với tư cách đối tác liên minh. Trong cuộc bầu cử gần nhất, PAM cuối cùng đã thắng.

Tuy nhiên, chiến thắng này cần được nhìn nhận thận trọng: 62% cử tri đủ điều kiện đã không đi bỏ phiếu. Trong ngày bầu cử, chính quyền phải kêu gọi người dân đi bầu. Ngoài tỷ lệ cử tri đi bầu thấp, còn có nghi ngờ về gian lận, nhưng do một số hồ sơ bầu cử chính thức không được công bố, giới quan sát và các đảng phái không thể có bằng chứng cụ thể.

Cũng có hiện tượng quen thuộc là các nhân vật có ảnh hưởng được đưa vào đảng vào phút chót để tăng triển vọng bầu cử. Ví dụ, chỉ hai tháng trước bầu cử, Faouzi Laaqjea, chủ tịch Liên đoàn bóng đá Hoàng gia Morocco, người nổi tiếng nhờ thành tích bóng đá, đã chính thức gia nhập PAM.

Để có đa số trong quốc hội, đảng phải liên minh với các lực lượng trước đây từng đặt câu hỏi về tính chính danh của mình. Dù PAM giành được tính chính danh qua liên minh này, các đảng khác và lãnh đạo của họ có thể mất uy tín.

Chính phủ mới giữ lại hơn nửa thành viên của chính phủ tiền nhiệm, chưa kể các bộ được gọi là chủ quyền thuộc quyền hạn trực tiếp của nhà vua. Một số người Morocco đã đặt câu hỏi về ý nghĩa của việc tổ chức bầu cử nếu vẫn đưa những người cũ trở lại cầm quyền.

Thách thức phía trước

Chính phủ mới có chương trình nghị sự đầy tham vọng nhằm ứng phó áp lực trong nước khi khủng hoảng chi phí sinh hoạt gia tăng. Tại cuộc họp Hội đồng Bộ trưởng đầu tiên do nhà vua chủ trì ngày 17/10, dự luật Tài chính 2027 đã được đưa ra, nhấn mạnh hơn vào giải quyết các vấn đề xã hội, sức mua của người dân và hòa nhập thanh niên.

Tuy nhiên, chương trình này đối mặt môi trường kinh tế - tài chính quốc tế bất lợi, với giá năng lượng tăng và chi phí đầu vào tăng đối với một số ngành hàng đầu của Morocco, bao gồm sản xuất phosphate. Tập đoàn OCP thuộc sở hữu nhà nước, phụ trách khai thác và chế biến công nghiệp các dẫn xuất phosphate - một trong những nguồn tài sản chính của Morocco - đang trải qua giai đoạn khó khăn.

Cũng có lo ngại về tác động tiềm tàng của El Nino, có thể mang lại thời tiết khô hạn hơn và đe dọa an ninh lương thực ở quốc gia vừa trải qua bảy năm hạn hán liên tiếp. Du lịch, một nguồn thu chính khác, cũng có thể chịu ảnh hưởng từ suy giảm du lịch toàn cầu, chi phí vận chuyển tăng và bất định từ căng thẳng ở Vùng Vịnh và châu Âu.

Hoàn cảnh do đó không thuận lợi cho chính phủ mới, và dư luận tỏ ra hoài nghi rộng rãi. Cuối cùng, chính phủ sẽ đối mặt phe đối lập giàu kinh nghiệm và thẳng thắn, gồm cả PJD Hồi giáo và cánh tả cấp tiến.

Ngay cả các bộ trưởng nắm các bộ chủ quyền cũng đối mặt thách thức nghiêm trọng. Bộ trưởng Ngoại giao phải đối phó phản đối công khai về bình thường hóa quan hệ với Israel. Bộ trưởng Nội vụ phải giải quyết cáo buộc thao túng bầu cử. Bộ trưởng Các vấn đề Tôn giáo đối mặt hệ quả từ những phát ngôn gây tranh cãi về Morocco là quốc gia thế tục và về Ceuta (người Morocco gọi là Sebta) đưa ra trong một nghi lễ tôn giáo, bị chính quyền Tây Ban Nha tiếp nhận kém thiện chí.

Chính phủ mới có chương trình nghị sự tham vọng, nhưng nhiệm kỳ sẽ bị định hình bởi hoàn cảnh khó khăn - cả trong và ngoài nước - phần lớn nằm ngoài tầm kiểm soát.

Quan điểm trong bài viết là của tác giả, không nhất thiết phản ánh lập trường biên tập của Al Jazeera.