Ai Cập cân nhắc hỗ trợ quân sự phòng vệ cho Saudi Arabia giữa xung đột với Houthi

Quốc hội Ai Cập đã nhóm họp vào Chủ nhật (giờ địa phương) sau khi Tổng thống Abdel Fattah el-Sisi yêu cầu một phiên họp khẩn cấp nhằm thông qua viện trợ quân sự phòng vệ cho Saudi Arabia, trong trường hợp Riyadh đề nghị hỗ trợ trong cuộc chiến với lực lượng Houthi ở Yemen.

Theo giới phân tích, động thái này diễn ra khi nhóm vũ trang được Iran hậu thuẫn tiếp tục tấn công Saudi Arabia, bao gồm thủ đô Riyadh, các sân bay và cơ sở dầu mỏ.

Hôm thứ Bảy, Tổng thống el-Sisi tuyên bố Ai Cập sẽ “thực hiện mọi biện pháp để bảo vệ” Saudi Arabia, đồng thời bày tỏ hy vọng quốc hội sẽ trao quyền để tiến hành các bước tiếp theo. Đến Chủ nhật, Ai Cập cho biết sẽ cung cấp “mọi hỗ trợ cần thiết và có thể” để Saudi Arabia bảo vệ an ninh và ổn định. Hội đồng Quốc phòng Tối cao do Tổng thống el-Sisi chủ trì khẳng định “hoàn toàn sát cánh” với Saudi Arabia trong việc bảo vệ tài nguyên, toàn vẹn lãnh thổ và các thánh địa Hồi giáo.

Động lực từ kinh tế và an ninh

Saudi Arabia từ lâu là đối tác chiến lược và kinh tế của Ai Cập. Trong một tuyên bố hồi tháng 9, Tổng thống el-Sisi nhấn mạnh an ninh của Saudi Arabia là một phần “không thể tách rời” khỏi an ninh Ai Cập.

Chuyên gia nghiên cứu vùng Vịnh Thomas Bonnie James nhận định với Al Jazeera rằng mối đe dọa từ Houthi đối với vương quốc là một trong những áp lực “hội tụ” dẫn đến quyết định này, bên cạnh yếu tố kinh tế.

“Sức ép của Houthi tại eo biển Bab al-Mandeb đe dọa kênh đào Suez, nơi Ngoại trưởng Ai Cập cho biết đã mất khoảng 11 tỷ USD kể từ khi các cuộc tấn công bắt đầu vào năm 2023,” ông James nói, đề cập đến các vụ tấn công của Houthi nhằm vào tàu liên kết với Israel đi qua eo biển hẹp, được thực hiện để thể hiện đoàn kết với Gaza.

Ông James cũng cho rằng quyết định này quan trọng với Cairo vì “hàng triệu người Ai Cập đang sinh sống và làm việc tại Saudi Arabia, nguồn kiều hối lớn nhất của Ai Cập. Một công dân Ai Cập đã thiệt mạng và nhiều người khác bị thương trong các cuộc tấn công nhằm vào sân bay Riyadh.”

Ngoài ra, theo chuyên gia này, Ai Cập không muốn bị coi là đồng minh khu vực “đứng ngoài trong khi người khác bảo vệ vương quốc”, nhất là sau khi Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đưa ra cam kết riêng trong khuôn khổ Hiệp ước phòng thủ Mecca được kích hoạt hồi tháng 8 giữa lúc tình hình an ninh Trung Đông xấu đi.

Tình hình Yemen leo thang

Xung đột tại Yemen tiếp tục gia tăng. Hôm Chủ nhật, liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu đã tiến hành hai cuộc không kích vào Hodeidah ở phía tây nam. Lực lượng Saudi cũng đánh chặn máy bay không người lái gần Riyadh và các tỉnh phía đông. Sân bay quốc tế King Khalid của thủ đô đã bị tấn công ít nhất 20 lần kể từ khi giao tranh giữa chính phủ được quốc tế công nhận và Houthi (còn gọi là Ansar Allah) bùng phát trở lại.

Các lực lượng được Saudi Arabia hậu thuẫn đang giao chiến với Houthi trên nhiều mặt trận, trong đó có Taiz và Marib. Một số nhà phân tích cho rằng Houthi đang bị dàn mỏng sau các bước tiến trong mùa hè, nhưng theo ông James, “đánh bại hoàn toàn lực lượng này là một nhiệm vụ rất khó khăn”.

“Các lực lượng mặt đất được không quân hỗ trợ có thể giành lại đường bờ biển; nhưng ngăn chặn tên lửa phóng từ vùng núi thì khó hơn nhiều,” ông nói.

Quốc hội Ai Cập họp khẩn

Quốc hội Ai Cập nhóm họp vào lúc 13 giờ ngày Chủ nhật (10 giờ GMT). Theo luật Ai Cập, tổng thống không thể tuyên chiến hoặc triển khai quân đội ra nước ngoài nếu không có sự chấp thuận của quốc hội. Để được thông qua, đề xuất cần ít nhất hai phần ba số nghị sĩ Hạ viện bỏ phiếu thuận.

Hợp tác an ninh giữa Ai Cập và Saudi Arabia

Hai nước chưa ký hiệp ước hợp tác quốc phòng song phương hoặc đa phương chính thức, nhưng Cairo có lịch sử hợp tác lâu dài với Riyadh. Ai Cập là thành viên sáng lập của Liên minh Phòng thủ Hàng hải Đa quốc gia do Saudi Arabia thành lập hồi tháng 7, nhằm bảo vệ hoạt động vận tải ở Biển Đỏ và Bab al-Mandeb. Ai Cập cũng từng tham gia các cuộc tập trận quân sự chung với Saudi Arabia năm 2024 và là một phần của liên minh năm 2015 do Riyadh tập hợp sau khi Houthi kiểm soát nhiều khu vực phía bắc và tây Yemen, trong đó có thủ đô Sanaa. Khi đó, Ai Cập đã đóng góp lực lượng hải quân và không quân để bảo vệ các hành lang hàng hải trên Biển Đỏ.

Tuy nhiên, theo ông James, đề xuất của Tổng thống el-Sisi khác với liên minh phòng thủ hàng hải mà Ai Cập mới tham gia. “Ông ấy hy vọng được trao quyền triển khai lực lượng Ai Cập để giúp bảo vệ chính lãnh thổ Saudi Arabia. Điều này sẽ đưa Ai Cập từ một khuôn khổ hàng hải đa phương sang một cam kết quân sự song phương,” ông nói.

Tính chất hỗ trợ của Ai Cập

Tổng thống el-Sisi khẳng định rõ ông chỉ đề xuất “phòng vệ” và “không nhằm để chúng ta chiến đấu hay tấn công bất kỳ ai”.

Chuyên gia phân tích quốc phòng Alexandru Hudisteanu nhận định khả năng cao Ai Cập sẽ hỗ trợ chống máy bay không người lái và phòng thủ tên lửa nếu quốc hội thông qua. “Đây sẽ là nhu cầu cấp bách nhất hiện nay để đảm bảo năng lực phòng thủ của Saudi Arabia được củng cố,” ông nói với Al Jazeera, đồng thời cho rằng yêu cầu này cũng là một động thái răn đe chiến lược.

“Chúng ta biết Saudi Arabia sở hữu một trong những quân đội mạnh nhất về năng lực và trang bị. Vấn đề là lãnh thổ rộng lớn mà nước này cần bảo vệ ở bất kỳ thời điểm nào,” ông Hudisteanu nói.

Theo ông James, mọi đóng góp của Ai Cập sẽ tập trung vào bảo vệ lãnh thổ Saudi Arabia, sử dụng “phòng thủ trên không và tên lửa quanh các cơ sở hạ tầng trọng yếu, đánh chặn máy bay không người lái, hộ tống hải quân và chia sẻ thông tin tình báo”. Ông cũng cho rằng Ai Cập khó có khả năng triển khai binh sĩ tới các mặt trận tại Yemen.

Trong thập niên 1960, Tổng thống Gamal Abdel Nasser từng triển khai hàng chục nghìn quân tới Yemen trong cuộc nội chiến, trong khi Saudi Arabia hậu thuẫn phe đối lập. Ai Cập khi đó chịu tổn thất nặng nề và quan hệ Saudi - Ai Cập bị căng thẳng. “Điều Ai Cập không muốn là đưa quân vào Yemen. Sự can thiệp của Nasser những năm 1960 gửi thông điệp rõ ràng: bảo vệ vương quốc, đừng nắm quyền kiểm soát Yemen,” ông James nói.