Ngoại trưởng Nga Lavrov tới Tehran, bàn chiến sự với Mỹ và an ninh khu vực
Maziar Motamedi, Al Jazeera English
Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov tới Tehran ngày 19/10 để hội đàm với Tổng thống Masoud Pezeshkian và Ngoại trưởng Abbas Araghchi về chiến sự với Mỹ cùng các nỗ lực chấm dứt xung đột, sau khi dự đối thoại Nga – GCC tại Bahrain. Chuyến đi diễn ra khi giao tranh quanh eo biển Hormuz vẫn tiếp diễn và Moskva tìm cách giữ vai trò trung gian giữa Iran với các nước vùng Vịnh và Washington.
Ngày 19/10, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov đã tới Tehran trong chuyến thăm Iran đầu tiên kể từ tháng 2/2025, nhằm hội đàm với các quan chức cấp cao nước chủ nhà về chiến sự với Mỹ và các nỗ lực chấm dứt xung đột.
Theo kế hoạch, ông Lavrov sẽ có các cuộc trao đổi với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Ngoại trưởng Abbas Araghchi trong buổi chiều cùng ngày. Phía Moskva cho biết chuyến đi nằm trong nỗ lực giảm căng thẳng sau nhiều tháng xung đột, kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hôm 28/2.
Từ Bahrain tới Tehran
Trước đó một ngày, ông Lavrov có mặt tại Bahrain – nơi bị Iran tập kích dữ dội trong chiến sự – để tham dự phiên đối thoại chiến lược giữa Nga và Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC).
Tại đây, các thành viên GCC đã đề nghị Moskva sử dụng ảnh hưởng với Tehran để thúc đẩy “đối thoại nghiêm túc” và khôi phục hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải bị gián đoạn nghiêm trọng do các vụ tấn công nhằm vào tàu thương mại.
Tổng thư ký GCC Jasem Al-Budaiwi cho biết các quốc gia thành viên đã phải đối phó với hơn 7.000 tên lửa và máy bay không người lái của Iran kể từ khi chiến sự bắt đầu. Trong tuyên bố kết thúc, sáu nước Arab nêu mong muốn đưa các chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran, cùng việc Tehran hỗ trợ các nhóm vũ trang trong khu vực, vào các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột trong tương lai.
Moskva muốn giữ vai trò trung gian
Nhà phân tích Nikita Smagin, chuyên nghiên cứu về Iran và vai trò của Nga ở Trung Đông, nhận định chuyến đi của ông Lavrov phản ánh nỗ lực của Moskva nhằm duy trì quan hệ làm việc với tất cả các nước trong khu vực, đồng thời giữ vị thế trung gian hòa giải bất chấp tác động của chiến sự Ukraine lên uy tín toàn cầu của Nga.
“Thời điểm các chuyến thăm tới các quốc gia vùng Vịnh và Iran diễn ra gần như đồng thời là một tín hiệu có chủ đích: Moskva muốn cho thấy họ tiếp cận quan hệ với tất cả các nước này trên cơ sở bình đẳng tương đối và quan tâm như nhau tới hợp tác với từng bên”, ông Smagin nói.
Tại Manama, Ngoại trưởng Lavrov nói với các bộ trưởng GCC rằng khu vực một lần nữa đứng trước nguy cơ chiến tranh toàn diện và Nga muốn thiết lập một cấu trúc an ninh tập thể khu vực. Theo ông, cấu trúc này có thể kết hợp các sáng kiến của chính các nước trong vùng với những đề xuất của Nga và Trung Quốc, nhằm khôi phục lưu thông hàng hải và đạt hòa bình lâu dài. Nhà ngoại giao Nga cũng kêu gọi các nước trong khu vực như Iraq và Jordan, vốn cũng bị Iran tập kích, tham gia.
Ông Lavrov bày tỏ ủng hộ Bản ghi nhớ thấu hiểu (MoU) mà Iran và Mỹ ký hồi tháng 6 – sau đó đổ vỡ – như một khuôn khổ giảm căng thẳng. Iran cho biết muốn quay lại thỏa thuận này và đề nghị Washington tôn trọng thỏa thuận song phương đã hoàn tất giữa Iran và Oman về quản lý vùng lãnh hải tại eo biển Hormuz. Mỹ phản đối và đã thiết lập tuyến hàng hải riêng tại đây.
Lợi ích và giới hạn của Nga
Các báo cáo tình báo được truyền thông Mỹ dẫn lại cho rằng Nga và Trung Quốc đang hỗ trợ quân sự cho Iran dưới hình thức cung cấp hình ảnh vệ tinh phục vụ mục tiêu và linh kiện vũ khí. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuần trước bác bỏ thông tin này, nói rằng Moskva và Bắc Kinh sẽ “mất quá nhiều” nếu hỗ trợ Iran. Washington cũng đã cấp các miễn trừ trừng phạt cho Nga nhằm hạ giá nhiên liệu, vốn bị đẩy lên cao do chiến sự với Iran.
Theo ông Smagin, lập trường của Nga về chiến sự Iran có phần khác thường, bởi Moskva có lợi ích một phần trong việc xung đột tiếp diễn, khi giá dầu cao hơn và các hạn chế nghiêm ngặt với dầu Iran xuất sang Trung Quốc đều có lợi cho Nga.
“Nga và Iran vốn cạnh tranh chủ yếu tại thị trường Trung Quốc, nên giờ Trung Quốc buộc phải mua dầu Nga với giá cao hơn vì nguồn cung từ Iran phần lớn không còn”, ông nói.
Nhà phân tích này cho rằng Nga không muốn xung đột leo thang thêm vì hậu quả khó lường, nhưng ảnh hưởng của nước này với cả Iran lẫn Mỹ trong việc định hình cục diện xung đột vẫn hạn chế. Nga sẽ tiếp tục mở rộng quan hệ với Tehran, gồm thương mại qua Biển Caspian và hợp tác quân sự ở mức độ nhất định.
“Những nỗ lực này dường như nhằm mở rộng ảnh hưởng chính trị của Nga với Iran và với diễn biến sự việc hơn là tạo ra lợi nhuận kinh tế”, ông Smagin nhận định.
Trong khi đó, các cuộc tấn công quân sự của Iran và Mỹ nhằm giành kiểm soát eo biển Hormuz vẫn tiếp diễn, trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ đang tới gần vào ngày 3/11. Phát biểu trước báo giới, ông Trump dọa sẽ “sớm hoàn tất công việc” với Iran, còn Ngoại trưởng Iran Araghchi đáp lại: “Chúng tôi cũng còn những việc chưa làm xong”.
