Điều tra của Al Jazeera đặt dấu hỏi về tường trình của Israel vụ tấn công nhà báo Heidi Levine

Một cuộc điều tra của Al Jazeera đã đặt dấu hỏi về những tường trình chính thức của Israel liên quan vụ người định cư tấn công nông dân Palestine thu hoạch ô liu và một nữ nhà báo ảnh người Mỹ hôm thứ Sáu tại Khirbet Abu Falah, phía đông bắc Ramallah, vùng Bờ Tây bị chiếm đóng.

Cuộc điều tra do Đơn vị Báo chí Dữ liệu của Al Jazeera thực hiện, sử dụng phương pháp kiểm chứng nguồn mở cùng phân tích các bằng chứng hình ảnh và địa lý.

Các tường trình chính thức của Israel về diễn biến sự việc không thống nhất. Văn phòng Thủ tướng Benjamin Netanyahu đặt câu hỏi liệu người định cư Israel có phải là bên gây ra vụ việc hay không, trong khi quân đội Israel cho rằng lực lượng này đang xử lý một vụ đối đầu giữa người Palestine và người định cư vào thời điểm đó.

Tuy nhiên, các đoạn phim đã kiểm chứng và tọa độ được lập bản đồ cho thấy một vụ tấn công có tổ chức của những người định cư đeo mặt nạ, trong khi xe quân sự Israel đi ngang qua ít phút trước đó mà không can thiệp.

Vụ việc ngày 16/10 khiến nhà báo ảnh kỳ cựu Heidi Levine, 63 tuổi, của tờ Washington Post bị gãy một xương sườn, bốn đốt sống và các vết thương phải phẫu thuật bàn tay, dù bà mặc áo gi lê báo chí có dấu hiệu rõ ràng.

Để xác lập sự thật, Đơn vị Báo chí Dữ liệu đã theo dõi và phân tích hơn 20 video, hình ảnh do phóng viên và nhân chứng tại hiện trường ghi lại. Nhóm điều tra kiểm chứng độc lập các tư liệu, sắp xếp theo trình tự thời gian, trao đổi với phóng viên địa phương và lập bản đồ các địa điểm then chốt.

Địa lý của vụ tấn công

Phân tích không gian xác định được tiền đồn của người định cư - nơi những kẻ tấn công xuất phát, khu đất thu hoạch và vị trí nhà báo Levine bị hành hung.

Điểm tấn công nhà báo Levine được xác định tại tọa độ 32°01’13.5″N 35°18’40.7″E, cách một tiền đồn trên đồi gần khu định cư Misholash khoảng 455 mét về phía tây nam và chỉ 120 mét về phía bắc khu đất nơi người Palestine đang hái ô liu.

Nhóm điều tra cũng xác định các căn phòng mà người Palestine thường dùng để chứa phân bón, nông cụ và đôi khi qua đêm. Những căn phòng này nằm gần tiền đồn, cách hiện trường vụ tấn công 430 và 500 mét về phía đông bắc. Một phóng viên địa phương, đề nghị giấu tên vì lý do an ninh, cho biết chủ sở hữu người Palestine không còn có thể vào những căn phòng này, nơi người định cư hiện sinh sống và tụ tập.

Theo phóng viên này, tiền đồn nằm trong Khu vực B theo Hiệp định Oslo, nơi chính quyền Palestine quản lý các vấn đề dân sự còn Israel giữ quyền kiểm soát an ninh. Thường chỉ vài người định cư sinh sống tại tiền đồn nhằm “chứng minh” sự hiện diện, nhưng mỗi khi xảy ra sự việc, từ 50 đến 100 người định cư từ các tiền đồn khác lại tụ tập tại đây trước khi kéo xuống các cánh đồng.

Ông cũng cho biết các lều của người định cư trên ngọn núi lân cận nhìn xuống ngôi làng là những điểm tập kết bổ sung để tấn công bất kỳ ai thu hoạch ô liu.

Bằng chứng theo trình tự thời gian

Theo dõi các tư liệu theo trình tự thời gian cho thấy sự leo thang dần dần trước khi vụ tấn công xảy ra.

Các di chuyển bắt đầu vào khoảng 8 giờ sáng khi một xe bốn bánh chở người định cư tiến về phía hiện trường, sau đó là sáu xe máy di chuyển tới khu vực đối diện những người thu hoạch. Trong một video đăng tải ngay sau 9 giờ sáng, khoảng 30 người định cư được thấy đang tụ tập gần các nông dân.

Phóng viên Al Jazeera Tharwat Shaqra, có mặt tại hiện trường, cho biết xe quân sự Israel đã đi qua khu vực và sau khi chúng đi qua, người định cư tiến về phía các nhà báo và nông dân “như thể đó là một tín hiệu cho phép”. Nhà báo độc lập người Israel Oren Ziv ghi nhận các xe jeep quân sự không có động thái nào nhằm ngăn những người đeo mặt nạ.

Người định cư sau đó đốt cây ô liu và tiến về phía những người thu hoạch, khiến thanh niên trong làng phản ứng bằng cách ném đá.

Các tư liệu sau đó ghi lại cảnh nhà báo Levine bị hành hung sau khi bị đánh ngã. Đồng nghiệp của bà chỉ có thể tiếp cận khi thanh niên Palestine đẩy lùi người định cư bằng đá.

Nhà báo Mỹ Jasper Nathaniel, người đã giúp kéo bà ra, viết trên X: “Lý do duy nhất tôi có thể tiếp cận Heidi là vì thanh niên Palestine đã yểm trợ bằng đá trước những người định cư và binh lính mang súng máy, hơi cay”. Ông nói thêm rằng sau vụ tấn công, quân đội truy đuổi thanh niên Palestine chứ không phải người định cư.

Trong cùng khoảng thời gian, một video ghi lại tiếng bốn phát súng rồi thêm hai phát nữa; phóng viên Tharwat Shaqra xác nhận tiếng súng phát ra từ phía người định cư.

Lực lượng Israel dường như chỉ được triển khai tại hiện trường vụ tấn công trong các tư liệu về sau, với xe cộ đóng tại khu vực của người định cư. Binh lính sau đó bắn vào thành viên hội đồng địa phương Abdel Jaber Obeid và chặn xe cứu thương trước khi nạn nhân được đưa tới bệnh viện, trong khi quân đội tiếp tục bắn hơi cay vào những người thu hoạch ô liu.

Những tuyên bố trái ngược của Israel

Dòng thời gian và dữ liệu địa lý mâu thuẫn với các tường trình chính thức của Israel.

Văn phòng Thủ tướng Israel nói rằng “các tình tiết quanh vụ đối đầu gần Abu Falah, trong đó nhà báo ảnh của Washington Post Heidi Levine bị cho là bị hành hung, vẫn chưa rõ ràng và đang được điều tra”. Văn phòng này dẫn các báo cáo cho thấy “khoảng 200 người Arab và các nhà hoạt động cánh tả cực đoan đã đối đầu với khoảng 40 thanh niên Israel”.

Tuy nhiên, tư liệu và lời khai cho thấy người định cư đã tụ tập, kéo xuống và đốt cây trước khi thanh niên phản ứng, còn vụ hành hung nhà báo Levine được ghi lại trên video.

Ngược lại, quân đội không đặt câu hỏi về vụ hành hung, mà thừa nhận một nhà báo nước ngoài bị thương. Quân đội Israel nói rằng lực lượng đã được điều tới “sau báo cáo về một vụ đối đầu bạo lực” và giải tán bằng “các biện pháp phân tán bạo loạn”. Quân đội cho biết binh lính “bắn cảnh cáo lên trời rồi bắn vào một đối tượng chạy về phía họ, mang theo vật sắc nhọn”, không đề cập tới người định cư hay tiếng súng của họ.

Người phát ngôn quốc tế của quân đội Israel, Ariella Mazor, nói với Washington Post rằng binh lính trong khu vực đang cố giải tán một đám đông lớn và bạo lực, đồng thời không nhìn thấy vụ hành hung nhà báo Levine.

Nhưng bằng chứng từ video và các lời khai khác cho thấy xe quân sự trong khu vực đi ngang qua người định cư mà không can thiệp, và lực lượng Israel cuối cùng lại nhắm hơi cay vào người Palestine sau vụ tấn công.

Phản ứng rộng khắp

Vụ tấn công đã gây phản ứng rộng khắp. Đại sứ Mỹ tại Israel Mike Huckabee yêu cầu “những kẻ tấn công một nhà báo không vũ trang phải chịu án tù nhiều năm”.

Ông nói rằng “tấn công một nữ nhà báo ảnh là hành động khủng bố đáng khinh bỉ do những kẻ hèn nhát đeo mặt nạ thực hiện”.