Biểu tình Pháp biến thành bạo loạn: Cơ hội cho phe cực hữu của Le Pen trước thềm bầu cử 2027

Cuối tuần qua, làn sóng biểu tình quy mô lớn đã lan khắp các thành phố của Pháp, nhiều nơi chuyển thành bạo loạn. Trong bối cảnh đó, chính trị gia cực hữu Marine Le Pen đang tìm cách hưởng lợi từ khủng hoảng để hướng tới cuộc bầu cử tổng thống dự kiến diễn ra vào tháng 4/2027.

Ngày 18/10, trong một phát biểu qua video, lãnh đạo đảng Tập hợp Quốc gia (RN) chỉ trích cách chính quyền của Tổng thống Emmanuel Macron xử lý khủng hoảng, cho rằng nhà lãnh đạo trung hữu sắp mãn nhiệm đã không còn “uy tín hay thẩm quyền”, và người dân Pháp bị kẹt giữa một bên là chính sách thắt lưng buộc bụng “đập mạnh” vào họ và một bên là “các phần tử nổi loạn” thuộc phe cánh tả.

Biểu tình trong trường học bùng phát ngày 21/9 tại một quận nghèo của Paris, khi học sinh phản đối cơ sở vật chất xuống cấp, thiếu giáo viên và lịch học dày đặc. Các cuộc tuần hành nhanh chóng lan ra toàn quốc và trùng với đợt đình công của khu vực công phản đối kế hoạch cắt giảm chi tiêu của chính phủ.

Bà Le Pen đổ lỗi cho phe cánh tả và “nhiều thập kỷ nhập cư” vào Pháp về tình trạng cướp bóc, phá hoại kéo theo các cuộc biểu tình, đồng thời giới thiệu đảng của mình là lực lượng có khả năng lập lại trật tự. Tuy nhiên, bà không đưa ra bằng chứng vững chắc nào cho khẳng định rằng những kẻ gây bạo loạn là người nhập cư.

Trong các cuộc thăm dò gần đây, bà Le Pen đang dẫn trước đáng kể và được một số nhà quan sát đánh giá có khả năng trở thành nhà lãnh đạo tiếp theo của Pháp.

Diễn biến cuối tuần qua

Trên khắp nước Pháp xuất hiện hình ảnh ô tô bị đốt cháy, cửa hàng bị đập phá, cướp bóc và các công trình công cộng bị bôi bẩn. Theo Bộ Nội vụ, khoảng 550.000 người đã tuần hành trong ngày thứ Bảy, trong khi ban tổ chức đưa ra con số 800.000. Người tham gia gồm sinh viên, các nhóm công đoàn và những người ủng hộ phong trào “áo vàng” – lực lượng từng phản đối lạm phát năm 2018, thời điểm đầu nhiệm kỳ của ông Macron.

Phần lớn người biểu tình tuần hành ôn hòa, nhưng các nhóm đeo mặt nạ đã tấn công tòa thị chính ở một số thành phố trong ngày thứ Bảy, trong đó có tòa thị chính thế kỷ 19 ở thành phố Limoges bị hư hại nặng. Tại Lyon, một văn phòng du lịch bị phóng hỏa. Tại Marseille, những kẻ trùm đầu tấn công một đồn cảnh sát, khiến thành phố này sau đó cấm biểu tình. Nhiều cửa hàng ở nhiều địa điểm cũng bị cướp phá.

Tại Paris, mặt tiền các cửa hàng bị đập vỡ, mảnh kính vương vãi khắp Quảng trường Cộng hòa. Tượng Marianne – biểu tượng quan trọng của nước Pháp – bị tháo dỡ một phần. Cảnh sát Paris cho biết một người tử vong do đau tim nhưng không cung cấp thêm chi tiết.

Người biểu tình và các nhóm nhân quyền cáo buộc cảnh sát sử dụng vũ lực quá mức trong suốt các cuộc biểu tình. Theo giới chức, tính đến Chủ nhật đã có khoảng 2.400 người bị bắt, nhiều cảnh sát bị thương.

Trong phát biểu toàn quốc, Tổng thống Macron lên án những kẻ gây bạo loạn và cáo buộc các nhóm cực tả tấn công cảnh sát và công trình công cộng. Thủ tướng Sebastien Lecornu ngày thứ Hai cho biết sẽ áp đặt lệnh giới nghiêm một phần tại một số khu vực.

Vì sao phe cực hữu có thể hưởng lợi?

Giáo sư danh dự Peter McPhee của Đại học Montreal mô tả các cuộc biểu tình là “món quà Giáng sinh” dành cho đảng Tập hợp Quốc gia của bà Le Pen trước thềm bầu cử tổng thống.

Trong phát biểu qua video, bà Le Pen nói người biểu tình có “những bất bình xã hội chính đáng”, nhưng chính quyền của ông Macron đã “kiệt sức, mất phương hướng và dường như không còn khả năng” giải quyết các vấn đề đó. Bà chỉ trích kế hoạch ngân sách gây tranh cãi của chính phủ và cam kết giải phóng người dân Pháp khỏi “các chính sách độc hại của chủ nghĩa Macron”, song không đề cập việc đảng của bà cũng từng đề xuất cắt giảm chi tiêu mạnh để giảm nợ công đang tăng.

Là ứng viên dẫn đầu trong các cuộc thăm dò, bà Le Pen đã thúc đẩy các luận điệu cánh hữu lan truyền trên mạng rằng chính người nhập cư, chứ không phải người Pháp, là những kẻ kích động biểu tình – ngay cả khi các bất bình thúc đẩy phong trào này đã giao thoa với những nhóm ủng hộ Palestine, môi trường, nữ quyền và chống thực dân cùng tham gia.

Giáo sư McPhee gọi động thái của bà Le Pen là “đáng lo ngại sâu sắc”. Ông nhận định: “Thật dễ để bà Le Pen liên hệ các vụ tấn công bạo lực vào tòa nhà và cửa hàng với người di cư châu Phi, thông qua các lá cờ Palestine và Algeria. Ở nhiều nơi trên thế giới, người ta bị thu hút bởi những câu trả lời đơn giản hóa, thường mang tính phân biệt chủng tộc, cho các vấn đề kinh tế và xã hội.”

Các nhà phân tích cũng cho rằng lãnh đạo cực tả Jean-Luc Melenchon của đảng Nước Pháp Bất khuất (LFI), người đã tham gia biểu tình, có thể cũng đối mặt phản ứng nếu cơn giận về sự phá hoại gia tăng – điều càng tạo bệ phóng mạnh hơn cho bà Le Pen.

Phe cực hữu từng hưởng lợi sau các cuộc biểu tình trước đây

Trong lịch sử, các đảng cánh hữu và trung hữu thường giành được lợi thế sau các cuộc biểu tình quy mô lớn và tình trạng hỗn loạn, khi người dân lo sợ vô chính phủ tìm đến lá phiếu của họ.

Tháng 5/1968, các cuộc biểu tình do sinh viên dẫn dắt nổ ra khi hàng triệu sinh viên và công nhân đình công phản đối điều kiện giáo dục kém, bất bình đẳng kinh tế gia tăng và tiền lương trì trệ. Các đảng cộng sản và xã hội cánh tả tham gia và kêu gọi cách mạng. Chính quyền bảo thủ của Tổng thống Charles de Gaulle ban đầu lúng túng trong việc kiểm soát biểu tình, thậm chí phải rời đến một căn cứ của Pháp ở Tây Đức trong vài ngày khi bạo lực leo thang và đất nước gần như tê liệt.

Tuy nhiên, phong trào sớm mất đà khi các dịch vụ công ngừng hoạt động. Ông de Gaulle giải tán quốc hội và kêu gọi bầu cử sớm vào tháng 6/1968, đổ lỗi cho phe cánh tả về bạo lực và cam kết lập lại trật tự. Đảng Liên minh Bảo vệ Cộng hòa bảo thủ của ông sau đó giành thắng lợi long trời lở đất, trong khi các đảng cánh tả mất hơn một nửa số ghế.

Đến các cuộc biểu tình “áo vàng” năm 2018, những người biểu tình thuộc tầng lớp lao động phản đối quyết định tăng thuế của chính quyền ông Macron đã nhận được sự ủng hộ từ đảng của bà Le Pen, dù phe cánh tả cũng tìm cách tranh thủ phong trào. Nhiều người ủng hộ phong trào cuối cùng đã bỏ phiếu cho đảng của bà Le Pen trong cuộc bầu cử lập pháp năm 2022 để trừng phạt chính quyền Macron – một diễn biến vẫn đang định hình quốc hội Pháp vốn chia rẽ sâu sắc.