Yemen: Các cuộc tấn công tên lửa của Houthi đe dọa tuyến tiếp tế, chiến dịch 'Bình minh Yemen' đối mặt thách thức

Sanaa, Yemen – Một quả tên lửa do nhóm Houthi (còn gọi là Ansar Allah) phóng đi vạch một vệt khói trên bầu trời Sanaa vào giữa trưa. Mục tiêu của nó không rõ ràng – có thể là một địa điểm ở Saudi Arabia hoặc vùng lãnh thổ phía nam và đông do chính phủ Yemen được quốc tế công nhận kiểm soát. Với người dân miền bắc Yemen, cảnh tượng tên lửa phóng lên đã trở nên quen thuộc.

Hôm thứ Năm, ít nhất năm người thiệt mạng gần dinh tổng thống al-Maashiq ở Aden sau các cuộc tấn công tên lửa của Houthi. Thủ tướng Yemen Shaya al-Zindani có mặt tại dinh thự vào thời điểm xảy ra vụ tấn công nhưng không bị thương. Phát ngôn viên quân sự Houthi Yahya Saree cho biết cuộc tấn công nhắm vào một sở chỉ huy tác chiến, nằm trong chiến dịch của nhóm này nhằm vào các tay súng và thiết bị do Saudi Arabia hậu thuẫn, hỗ trợ chính phủ được quốc tế công nhận ở Aden.

Các cuộc tấn công tên lửa thường xuyên của Houthi, kết hợp với những bước tiến trên bộ của nhóm được Iran hậu thuẫn quanh thành phố Taiz ở tây nam Yemen, đã cắt đứt các tuyến tiếp tế then chốt và đe dọa nhiều tuyến đường, cảng biển và sân bay mà lực lượng chính phủ phụ thuộc vào để tiếp tế. Những gián đoạn này có thể làm suy yếu chiến dịch "Bình minh Yemen" của chính phủ, vốn nhằm giành lại lãnh thổ do Houthi kiểm soát, bao gồm thủ đô Sanaa bị nhóm này chiếm giữ từ đầu cuộc chiến năm 2014.

Tuy nhiên, các quan chức chính phủ khẳng định vấn đề tiếp tế sẽ không chặn đứng chiến dịch, nhấn mạnh rằng lực lượng của họ có thể vượt qua các thách thức hậu cần. Đại tá Wadah al-Dubaish, phát ngôn viên Lực lượng Liên hợp ủng hộ chính phủ ở bờ biển phía tây Yemen, nói với Al Jazeera: "Nhóm Houthi luôn tìm cách cắt đứt các tuyến tiếp tế của lực lượng chính phủ, nhưng họ đã không thể ngăn chặn được nguồn tiếp tế. Vì vậy, các hoạt động quân sự chống Houthi sẽ tiếp tục."

Dù vậy, những tổn thất trong vài tháng qua đã gây thiệt hại đáng kể cho chính phủ. Đầu tháng 9, Houthi tiến nhanh về phía nam dọc bờ biển Biển Đỏ, chiếm được Mocha – một cảng và trung tâm tiếp tế quan trọng của lực lượng ủng hộ chính phủ ở tỉnh Taiz phía tây. Một cuộc phản công của chính phủ đã giành lại được một phần lãnh thổ đã mất ở khu vực bờ biển phía nam Biển Đỏ, nhưng không lấy lại được Mocha, nơi vẫn nằm trong tay Houthi.

Theo al-Dubaish, các cuộc tấn công và tiến quân trên bộ của Houthi có thể làm chậm việc vận chuyển tiếp tế cho lực lượng quân đội chính phủ hoặc làm tăng chi phí tiếp tế cho một số mặt trận. "Tuy nhiên, họ không thể ngăn chặn dòng chảy tiếp tế vì các tuyến đường hàng không, bộ và biển vẫn khả dụng, cho phép tiếp tế tiếp tục đến tiền tuyến," ông nói.

Dù vậy, tình hình tại thành phố Taiz cho thấy giới hạn của sự linh hoạt hậu cần đó. Lực lượng Houthi đã cắt tuyến đường chính nối thành phố với Aden – nơi đặt trụ sở chính phủ được quốc tế công nhận. Các tuyến thay thế qua vùng núi xung quanh cũng bị gián đoạn, khiến Taiz rơi vào tình trạng bị bao vây trên thực tế. Hệ quả đã hiện rõ: thiếu nhiên liệu và giá cả tăng vọt đã ảnh hưởng tới Taiz kể từ các bước tiến mới nhất của Houthi, với giá xăng tăng gấp ba lần trong tuần trước.

Việc mất các tuyến tiếp tế quan trọng cũng đe dọa khả năng cung cấp đạn dược, lực lượng tăng viện và các nhu yếu phẩm thiết yếu khác cho quân chính phủ, trong khi họ phải đối mặt với các cuộc tấn công mạnh mẽ và liên tục của Houthi. Tuy nhiên, al-Dubaish lập luận rằng trong chiến tranh luôn có tiến và thoái, và mất một trận không có nghĩa là thua cả cuộc chiến. "Cuộc chiến vẫn đang diễn ra và sẽ không dừng lại cho đến khi Houthi bị đánh bại," ông nói.

'Linh hoạt hậu cần'

Lực lượng chính phủ Yemen hiện đang giao tranh với Houthi trên nhiều mặt trận, gồm bờ biển phía nam Biển Đỏ, quanh thành phố Taiz, và ở Marib và al-Jawf phía đông Sanaa. Thứ trưởng Tư pháp Yemen Faisal al-Majidi nói với Al Jazeera rằng lực lượng chính phủ dựa vào "sự linh hoạt hậu cần và phân quyền" để bảo đảm các tuyến tiếp tế trên khắp đất nước.

"Cách tiếp cận này chia các tuyến tiếp tế thành các khu vực bán tự trị, được hỗ trợ bởi các điểm tiếp cận gần đó và các trung tâm tiếp tế then chốt – như Shabwa, Marib, các khu vực không có Houthi ở Taiz, bờ biển Biển Đỏ và các tỉnh phía nam," ông al-Majidi nói, đồng thời cho biết cách làm này giảm bớt khó khăn khi di chuyển giữa các mặt trận cách xa nhau.

"Hơn nữa, lực lượng chính phủ đã và đang chiến đấu để kiểm soát các điểm cao nhìn xuống các tuyến đường chính, nhằm bảo vệ các huyết mạch tiếp tế quan trọng khỏi bị pháo kích," ông nói thêm. Một trong những khu vực lực lượng ủng hộ chính phủ tập trung là huyện miền núi chiến lược al-Waziiya ở tỉnh Taiz, nơi nhìn xuống bờ biển Biển Đỏ và có thể là bàn đạp để giải vây thành phố Taiz từ hướng tây. Giao tranh với Houthi tại al-Waziiya vẫn tiếp diễn.

Vai trò của Saudi Arabia

Saudi Arabia đã tăng cường hỗ trợ cho chính phủ Yemen và các lực lượng đồng minh kể từ khi chiến dịch "Bình minh Yemen" khởi động, lần đầu tiên thừa nhận các cuộc không kích nhằm vào lực lượng Houthi kể từ lệnh ngừng bắn năm 2022. Riyadh lần đầu can thiệp vào cuộc xung đột ở Yemen năm 2015 nhằm khôi phục chính phủ Yemen tại Sanaa.

Theo al-Dubaish, vai trò quân sự của Saudi Arabia là nguồn hỗ trợ then chốt và không thể thiếu đối với lực lượng chính phủ Yemen. "Hỗ trợ của Saudi Arabia là yếu tố quyết định trong cuộc xung đột. Nếu không có Saudi Arabia, việc đối đầu với Houthi – lực lượng sở hữu năng lực quân sự tiên tiến như tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình do Iran cung cấp, cùng lực lượng chiến binh đông đảo – sẽ là thách thức rất lớn đối với chính phủ Yemen," ông nói.

Liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu cho biết các cuộc không kích đã phá hủy hàng trăm mục tiêu giá trị cao kể từ đầu tháng 10. Ông al-Majidi mô tả hỗ trợ không quân của Saudi Arabia là "yếu tố cân bằng chiến lược" và trụ cột thiết yếu của chiến dịch "Bình minh Yemen". "Vai trò của Saudi Arabia tập trung vào việc yểm trợ trực tiếp cho lực lượng mặt đất và quan trọng hơn là vô hiệu hóa lực lượng tăng viện của Houthi, cũng như nhắm vào các bệ phóng tên lửa và máy bay không người lái – qua đó giảm thiểu tác động phá hoại của chúng," ông nói.

Liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu trước đây từng thả vũ khí và đạn dược cho các tay súng ủng hộ chính phủ ở Taiz khi thành phố bị bao vây trong những năm đầu cuộc chiến, nhưng chưa có báo cáo về hoạt động tương tự kể từ khi đợt bao vây mới bắt đầu trong tháng này.

Phối hợp: Phép thử thực sự

Saudi Arabia còn đóng vai trò quan trọng với một nhiệm vụ có thể còn then chốt hơn: thống nhất phe chống Houthi vốn vẫn chia rẽ với các cơ cấu chỉ huy rời rạc. Ông al-Dubaish cho rằng phối hợp kém giữa các đơn vị quân đội vẫn là thách thức đáng kể. "Vấn đề phối hợp bắt nguồn từ việc có nhiều đơn vị quân đội hoạt động dưới các cơ cấu chỉ huy khác nhau. Sự phân tán này không có lợi cho các lực lượng đang chiến đấu chống Houthi," ông nói.

Việc chính phủ mất bờ biển Biển Đỏ hồi tháng 9 một phần do phối hợp lỗi nhịp giữa các lực lượng chống Houthi, khi họ dường như không thể phản ứng nhanh trước bước tiến của Houthi. Điều này diễn ra bất chấp thông điệp từ chính phủ Yemen từ đầu năm rằng các lực lượng chống Houthi đang hoạt động dưới một cơ cấu chỉ huy thống nhất, sau thất bại của lực lượng ly khai Hội đồng Chuyển tiếp Miền Nam – vốn được Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) hậu thuẫn – vào đầu năm.

"Sự phối hợp giữa các lực lượng thực địa khác nhau… vẫn là phép thử thực sự cho thành công của chiến dịch Bình minh Yemen," ông al-Majidi nói. Nhà nghiên cứu quân sự Yemen Adnan al-Jabarni nói với Al Jazeera rằng mức độ phối hợp giữa các lực lượng chính phủ đang được cải thiện.

"Các lực lượng này hiện đang kiểm tra khả năng phối hợp, trong bối cảnh họ mới bắt đầu hoạt động dưới một cơ cấu thống nhất – sau khi UAE rút khỏi Yemen và thành lập Ủy ban Quân sự Tối cao (SMC), cơ quan hợp nhất tất cả các nhánh và đơn vị khác nhau," ông al-Jabarni nói.

Hồi tháng 1, Hội đồng Lãnh đạo Tổng thống – cơ quan được Liên Hợp Quốc công nhận của Yemen do Tổng thống Rashad al-Alimi lãnh đạo – đã thành lập SMC nhằm giám sát tất cả các đơn vị quân đội chống Houthi và hợp nhất họ vào quân đội chính thức của Yemen dưới một bộ chỉ huy. Tuy nhiên, việc thành lập ủy ban chưa xóa bỏ những chia rẽ lâu năm giữa các lực lượng, vốn có cơ cấu chỉ huy và nguồn tài trợ khác nhau trong lịch sử, và những tổn thất ở bờ biển Biển Đỏ đã cho thấy những khó khăn tiếp diễn trong phối hợp tác chiến trên chiến trường.

Sự phối hợp đó là yếu tố then chốt với Taiz, nơi việc cầm chân Houthi sẽ phụ thuộc vào việc giành lại các tuyến đường để làm tuyến tiếp tế. Ông al-Jabarni cho rằng căng thẳng giữa các lực lượng ủng hộ chính phủ đang giảm bớt và các tuyến tiếp tế của chính phủ vẫn nguyên vẹn bất chấp các cuộc tấn công của Houthi.

"Houthi đang cố gây sức ép lên Saudi Arabia và chính phủ Yemen bằng cách nhắm vào các cơ sở dân sự và tuyến tiếp tế – đặc biệt tập trung vào hạ tầng quan trọng – nhưng tôi cho rằng điều này có khả năng làm gia tăng nhịp độ các hoạt động chống Houthi hơn là làm chậm chúng," ông al-Jabarni nói.