Ukraine và châu Âu khó có lựa chọn nào khác ngoài việc hợp tác với ông Trump

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy hôm thứ Tư đã bày tỏ sự thất vọng: “Thật đau lòng khi Tổng thống [Donald] Trump chọn một bên, không phải bên chúng tôi”. Phát biểu được đưa ra trong bối cảnh thỏa thuận dầu diesel mà Tổng thống Mỹ dành cho người đồng cấp Nga Vladimir Putin làm gia tăng căng thẳng giữa Washington với Ukraine và các đồng minh châu Âu.

Thêm vào đó, thông tin về việc dịch vụ Starlink/Starshield bị gián đoạn trong hai ngày 13-14/10 đã khiến quân đội Ukraine gặp khó khăn. Dịch vụ sau đó được khôi phục, và các báo cáo cho rằng lệnh hạn chế được đưa ra theo yêu cầu của Nhà Trắng nhằm gây sức ép lên Kiev vẫn chưa được xác nhận. Dù vậy, hai sự việc này càng củng cố nhận định về rạn nứt ngày càng lớn giữa Ukraine và Mỹ. Hôm thứ Sáu, ông Zelenskyy cáo buộc Washington tiếp tục cắt giảm dịch vụ Starlink và hứa hẹn nhượng bộ mới cho phía Nga.

Tuy nhiên, cần chờ đợi diễn biến tiếp theo. Ông Trump từng nghiêng về Moscow, đặc biệt tại hội nghị thượng đỉnh với ông Putin vào tháng 8/2025 ở Anchorage, Alaska, nhưng sau đó quay lại ủng hộ Ukraine có điều kiện khi Nga cứng rắn và nhờ nỗ lực ngoại giao của Kiev và châu Âu. Thỏa thuận để châu Âu trả tiền cho vũ khí Mỹ viện trợ Ukraine vẫn đang hoạt động, và Mỹ tiếp tục chia sẻ thông tin tình báo với Kiev dù có báo cáo rằng một số thông tin quan trọng bị giữ lại.

Nhà Trắng cũng đã rút lại đề xuất công nhận Crimea là lãnh thổ Nga trên thực tế (đưa ra trong khuôn khổ hòa bình tháng 4/2025) hoặc yêu cầu Kiev rút khỏi toàn bộ vùng Donbas. Về phần mình, Ukraine và châu Âu tiếp tục ủng hộ các động thái ngoại giao của ông Trump với Moscow, do các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner dẫn đầu. Thỏa thuận dầu diesel có thể sẽ đổ vỡ vì sự phản đối của lưỡng đảng tại Quốc hội, trong đó có các thượng nghị sĩ Cộng hòa. Do đó, sự thay đổi mới nhất của Washington theo hướng Moscow có thể ít quan trọng hơn vẻ bề ngoài hiện tại.

Điều này không có nghĩa là Ukraine và các đồng minh chính ở châu Âu có thể chủ quan. Họ có nhiều lý do để lo ngại ngoài sự khó đoán của ông Trump.

Trước hết là quyết tâm leo thang chiến tranh của ông Putin. Các thành phố và cơ sở hạ tầng trọng yếu của Ukraine đang hứng chịu các cuộc tấn công hàng ngày bằng tên lửa đạn đạo và drone phản lực cải tiến, trong khi hệ thống phòng không nước này gặp khó khăn. Ukraine đang chuẩn bị cho một mùa đông khắc nghiệt nữa. Song song đó là cuộc chiến tuyên truyền, được thúc đẩy bởi thỏa thuận dầu diesel.

Khác với Ukraine, Nga chưa bao giờ chấp nhận đề xuất ngừng bắn một phần của ông Trump về các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng. Tuy nhiên, Moscow hiện lại đang miêu tả Kiev là bên phá hoại sau khi các cuộc tấn công của Ukraine nối lại, trong đó có vụ tấn công nhà máy lọc dầu ở thành phố Ryazan hôm thứ Năm mà ông Trump gọi là “một sự ô nhục”.

Giao tranh đã lan sang sườn phía đông NATO khi các tàu chở ngũ cốc của Ukraine qua Biển Đen bị tấn công trong vùng biển Romania. Nga đang mở rộng các cuộc tấn công hỗn hợp ở châu Âu nhằm gián đoạn nguồn cung vũ khí, đạn dược cho Ukraine và gây ảnh hưởng dư luận tại các nước trọng điểm như Đức bằng cách gieo rắc nỗi sợ hãi. Tại một số nơi trong Liên minh châu Âu, có xu hướng muốn nối lại quan hệ với Moscow. Thủ tướng Slovakia Robert Fico xác nhận ủy ban kinh tế liên chính phủ Slovakia-Nga sẽ hoạt động trở lại. Người đồng cấp Bulgaria Rumen Radev ca ngợi “ngoại giao dầu diesel” của ông Trump, ngay cả khi drone Nga tấn công gần bờ Biển Đen của Bulgaria.

Việc chi trả cho Ukraine là một vấn đề đau đầu khác đối với châu Âu. Khoản vay 90 tỷ euro (101 tỷ USD) mà EU phê duyệt hồi tháng 4 có thể cạn kiệt trước cuối năm 2027. Một số ước tính cho rằng Kiev sẽ cần thêm 70 tỷ euro (79 tỷ USD) cho mục đích quốc phòng và dân sự trong năm 2027. Điều này có nguy cơ mở ra tranh cãi gay gắt giữa các nước thành viên EU, vốn đang đàm phán ngân sách 2028-2034 của khối.

Trong khi một số bên kêu gọi cắt giảm mạnh chi tiêu, câu hỏi gây tranh cãi về việc liệu viện trợ cho Ukraine có nên lấy từ tài sản tài chính của Nga bị phong tỏa ở châu Âu hay không đang quay trở lại mạnh mẽ. Ông Trump cũng đang kêu gọi giải phóng một phần số tiền này. Tranh cãi diễn ra trước thềm một số cuộc bầu cử lớn, đáng chú ý là bầu cử tổng thống Pháp vào tháng 4 và tháng 5, cũng như bầu cử ở Tây Ban Nha, Italy và Ba Lan.

Bất chấp sự mong manh ở châu Âu, điều đáng chú ý là hỗ trợ ngoại giao và tài chính cho Ukraine vẫn khá ổn định. “Đây không phải là lúc rút lại hỗ trợ cho Ukraine. Đây không phải là lúc gỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với Nga”, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa phát biểu hôm thứ Sáu bên cạnh ông Zelenskyy và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tại Brussels. “Nếu chúng ta gục ngã, 20 triệu người Ukraine sẽ đến châu Âu”, ông Zelenskyy nhắc nhở, “Hãy mạnh mẽ, bảo vệ đất nước chúng ta”.

Trước thềm hội nghị thượng đỉnh, EU đã mở hai nhóm đàm phán kết nạp với Ukraine và áp đặt vòng trừng phạt mới lên Nga. Ông Zelenskyy đến Brussels sau cuộc hội đàm với Thủ tướng Anh Andy Burnham và Vua Charles III tại London hôm thứ Tư.

Nhưng EU và Anh không thể làm nhiều hơn những gì họ đang cung cấp. Họ đã thay thế Mỹ trở thành những người ủng hộ quốc tế chính cho Ukraine và trên thực tế là những bên bảo đảm sự tồn vong của quốc gia này. Trở thành thành viên EU – hoặc ít nhất là một đối tác hội nhập chặt chẽ như Na Uy – là kịch bản tốt nhất cho Kiev trong dài hạn.

Đồng thời, châu Âu thiếu trọng lượng chính trị và năng lực quân sự để thay thế Mỹ trong ngắn hạn. Điều này thể hiện rõ trên chiến trường. Mặc dù các cơ quan tình báo hàng đầu châu Âu có thể cung cấp cho Ukraine một số dữ liệu, không có lựa chọn thay thế Starlink của EU. Châu Âu không thể cung cấp đủ hệ thống phòng không và tên lửa đánh chặn để đẩy lùi các cuộc tấn công của Nga mà không có sự hỗ trợ của Mỹ. Đối mặt với sự không đáng tin cậy của Mỹ, châu Âu đang đầu tư vào các năng lực này để theo đuổi tự chủ chiến lược, nhưng ngay cả trong kịch bản tốt nhất, những nỗ lực này sẽ mất một thập kỷ để có kết quả.

Quan trọng nhất, người châu Âu có rất ít đòn bẩy để đưa ông Putin vào bàn đàm phán. Chắc chắn, có thể có những động lực tích cực như giảm trừng phạt và khôi phục dòng chảy dầu khí. Nhưng bất kỳ phản ứng nào của Nga cũng có thể đòi hỏi áp lực nào đó. Mỹ cho đến nay đã thất bại trong việc xoay chuyển ông Putin – và dưới thời ông Trump đã chuyển từ gậy sang củ cà rốt, đưa ra đủ loại “thỏa thuận” kết hợp ngoại giao và kinh doanh. Một phần thất bại là do nỗi sợ leo thang với một cường quốc hạt nhân khác; một phần là do chủ nghĩa cơ hội của chính quyền Mỹ hiện tại. Nhưng vấn đề cốt lõi là có rất ít lý do để kỳ vọng châu Âu có thể làm tốt hơn.

Với tất cả những điều này, cả ông Zelenskyy và người châu Âu có thể sẽ quay lại cách tiếp cận quen thuộc: cố gắng giữ ông Trump về phía mình và xoa dịu bất đồng càng nhiều càng tốt. Họ có lẽ đang hy vọng và cầu nguyện rằng động thái tiếp cận Nga hiện tại của Nhà Trắng sẽ tan biến sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Họ cũng sẽ nói với ông Trump rằng cách tốt nhất để bảo đảm di sản của ông là đứng vững trước Moscow, quan điểm được các thành viên Đảng Cộng hòa ủng hộ. Chiến lược là chờ đợi: trước tiên là mùa đông, sau đó là nhiệm kỳ tổng thống của ông Trump.

Quan điểm trong bài viết là của tác giả và không nhất thiết phản ánh lập trường biên tập của Al Jazeera.