Các cuộc đột kích và bắt giữ của Israel ở miền nam Syria đẩy người dân đến bờ vực

Qatana, Syria – Trong phòng khách ngôi nhà mình, Ahmed hạ giọng kể lại việc anh bị đánh đập và tra tấn trong một nhà tù của Israel sau khi bị bắt tại chốt kiểm soát do quân đội Israel dựng lên trên con phố ở ngôi làng của anh tại Syria.

“Họ chặn tôi lại, hỏi tên, hỏi tôi đến từ đâu,” anh nói. “Tôi khai tên và làng của mình. Họ bảo: ‘Anh cần đi với chúng tôi năm phút, rồi chúng tôi sẽ đưa anh về.’”

Anh cho biết đã bị giam giữ tại Israel hơn một năm. Trong 90 ngày, anh bị còng tay và kể lại việc bị ném xuống sàn phòng giam, bị đánh bằng gậy trong khi hai tay bị trói ra sau lưng.

“Họ siết còng bằng cách giẫm lên, cho đến khi còng cắt vào thịt cổ tay và cả mông. Đôi khi họ để còng siết như vậy một hoặc hai ngày cho đến khi tay sưng vù lên. Tay chuyển màu xanh và bạn hoàn toàn không còn cảm giác.”

Sau khi được trả tự do trong tháng này, hàng chục người đã tụ tập trước nhà anh để chúc mừng và tìm kiếm bất cứ thông tin nào về người thân của họ vẫn còn mất tích. Al Jazeera xác định có ít nhất 51 người Syria vẫn bị giam giữ bên trong Israel. Nhiều người từng bị giam tại nhà tù quân sự khét tiếng Sde Teiman, nhưng sau đó đã được chuyển đến các cơ sở do Cơ quan Quản lý Nhà tù Israel điều hành. Al Jazeera đã xác nhận một số người Syria được chuyển đến Ofer, al-Jalama (Kishon) và Megiddo. Một số ít đã được trả tự do.

Tác động vẫn tiếp diễn. Mahmoud – tên đã được thay đổi – đã ở nhà được chín ngày khi Al Jazeera phỏng vấn anh. “Đến giờ tôi vẫn thấy bất ổn; tôi không bình thường. Đôi khi ban đêm tôi thấy mình như phát điên. Tôi đi nhìn các con vì không tin nổi mình đã thực sự về nhà.”

Mahmoud ngừng lời khi cậu con trai sáu tuổi bưng vào một khay trà rung lắc và đặt cẩn thận xuống sàn trải thảm. Những chiếc cốc va vào nhau lanh canh, và cửa sổ rung lên. Bọn trẻ quay đầu về phía tiếng pháo. Từ đầu tháng Tám, quân đội Israel gần như ngày nào cũng bắn pháo vào các cánh đồng, khiến nông dân và người chăn cừu không thể làm việc, thỉnh thoảng giết hại gia súc và thường xuyên gieo rắc nỗi sợ hãi cho dân chúng. Trong tháng Chín, Trung tâm Sijil, một tổ chức Syria theo dõi hoạt động của Israel, đã ghi nhận 280 vi phạm của Israel đối với thỏa thuận năm 1974 giữa hai nước, bao gồm các cuộc xâm nhập, đột kích và bắt giữ, cũng như các vụ bắn pháo và súng máy.

Lực lượng Liên Hợp Quốc đã tuần tra vùng phi quân sự giữa Cao nguyên Golan bị Israel chiếm đóng và phần còn lại của Syria kể từ thỏa thuận năm 1974, nhưng Israel đã chiếm thêm đất của Syria ngay sau khi chế độ Bashar al-Assad sụp đổ vào tháng 12 năm 2024. Lực lượng gìn giữ hòa bình vẫn hiện diện, nhưng khả năng kiềm chế hoạt động quân sự của Israel bị hạn chế, trong khi hoạt động này tiếp tục gia tăng.

Trong một vụ việc vào cuối tháng Tám, hai xe tăng Israel và năm xe bọc thép khác đã từ một căn cứ trên đồi tiến xuống và chặn con đường độc đạo dẫn đến căn cứ số 37 của Lực lượng Giám sát Ngừng bắn của Liên Hợp Quốc (UNDOF), gần làng Jubata al-Khashab. Một người làm việc cho hội đồng địa phương đã gọi đến căn cứ Liên Hợp Quốc – nơi đóng trụ sở của phái bộ gìn giữ hòa bình được thành lập năm 1974 nhằm duy trì lệnh ngừng bắn giữa Israel và Syria – và hỏi liệu họ có cần hỗ trợ không.

“Tôi nghĩ họ thấy bị xúc phạm,” anh cười nói. “Và họ bảo tôi: ‘Không, cứ ở yên đó; anh hay bất kỳ ai cũng đừng xuống đây. Chúng tôi sẽ gọi hỗ trợ từ căn cứ khác nếu cần.’”

UNDOF xác nhận với Al Jazeera rằng việc di chuyển của nhân viên phái bộ vẫn “bị hạn chế đôi khi” bởi quân đội Israel, và việc Israel dựng rào chắn và chốt kiểm soát đang “ngăn cản UNDOF thực hiện các hoạt động tuần tra theo kế hoạch và nhiệm vụ được giao”.

Người dân đôi khi tìm kiếm sự giúp đỡ từ lực lượng gìn giữ hòa bình khi có người bị bắt tại các chốt kiểm soát, nhưng họ hầu như không thể làm gì trước các cuộc đột kích lúc nửa đêm.

Mahmoud bị bắt lúc 3 giờ 30 sáng khi quân Israel bao vây nhà anh, gọi đúng tên anh và giơ ra một bức ảnh của anh lấy từ mạng xã hội. Chín ngày sau khi được trả tự do, anh ngồi xổm, quỳ gối và ép trán xuống đất với hai tay để sau đầu.

“Họ bắt chúng tôi ngồi như thế này hàng giờ,” anh nói, lưu ý rằng anh bị nhiễm trùng vết thương ở đầu gối do sàn phòng giam. Anh có sẹo ở cổ tay và cổ chân vì bị trói buộc.

“Họ còng bạn để bạn không thể cử động rồi thả chó ra,” anh nói. “Chó bị đeo rọ mõm, nhưng chúng lao vào chúng tôi, như một cú húc cả thân người.” Anh giải thích rằng rọ mõm kim loại khiến cú va đập mạnh hơn và gây chảy máu.

“Tôi muốn kể cho anh về ‘phòng nhạc disco’,” anh nói. “Đó là một căn phòng đầy loa; họ nhốt người bị giam vào đó, và nhạc phát rất to.” Anh kể đã thấy các tù nhân Syria, Palestine và Liban nôn mửa khi được cho ra ngoài.

Mahmoud chưa từng bị buộc tội, và nói anh không biết vì sao mình được trả tự do. Anh cho biết trong suốt thời gian bị giam, anh không được tiếp cận luật sư. Hội Chữ thập Đỏ đã bị từ chối tiếp cận người bị giam trong các nhà tù của Israel kể từ ngày 7 tháng 10 năm 2023, thời điểm vụ tấn công do Hamas lãnh đạo nhằm vào Israel và bắt đầu cuộc chiến của Israel ở Gaza.

“Họ đảm bảo bạn hiểu ngay khi bước vào rằng bạn bị tước bỏ mọi quyền; họ nói thẳng với bạn điều đó.”

Al Jazeera đã liên hệ với quân đội Israel để đề nghị bình luận nhưng chưa nhận được phản hồi. Israel nói rằng việc chiếm đóng đất Syria và các cuộc xâm nhập sâu hơn vào Syria là cần thiết vì lý do an ninh, và để bảo vệ cộng đồng người Druze ở Syria, mà họ cho là bị chính quyền Syria đe dọa – một cáo buộc mà chính phủ Syria bác bỏ.

Bị giam giữ không buộc tội

Ahmed bối rối trước cách đối xử này. Anh nói với Al Jazeera rằng anh thậm chí không bị thẩm vấn cho đến gần năm tháng sau khi bị giam. Anh bị hỏi liệu anh hoặc bất kỳ ai anh quen có phải là thành viên của Hezbollah, Hamas, ISIL (ISIS) hay một danh sách các nhóm vũ trang khác – những nhóm ít có điểm chung và từng chiến đấu ở các phe đối lập trong cuộc chiến ở Syria.

Mohammed Seyyed bị bắt năm 2025. Quân Israel đã tiến hành một cuộc xâm nhập vào ngày hôm trước, gây tàn phá nhà cửa và trang trại của anh. Anh, con trai, anh trai và cháu trai đã đến để sửa chữa thì bị bắt và đưa vào Israel. Anh bị đưa đến phòng thẩm vấn trong tình trạng bị trói và bịt mắt. Khi một sĩ quan Israel tháo băng bịt mắt, họ cho anh xem bản đồ và ảnh chụp nhà cửa và khu phố của anh.

“Ngay cả người thợ cắt tóc của tôi, họ cũng biết tên, địa chỉ,” anh nói. “Họ cho tôi biết họ biết mọi thứ về tôi. Rằng bất kỳ câu hỏi nào họ có thể hỏi, họ đều đã biết câu trả lời và sẽ biết nếu tôi nói dối.”

Nhưng khi câu hỏi được đặt ra, chúng lại chung chung. Các sĩ quan Israel dường như biết mọi thứ về anh, trừ việc anh bị buộc tội gì. Mohammed nói với Al Jazeera rằng một trong các sĩ quan thừa nhận anh bị bắt dựa trên thông tin sai lệch, mà anh cho là do những người trong cộng đồng làm chỉ điểm cho Israel.

Một cộng đồng bị bao vây

Hệ quả từ hoạt động quân sự của Israel rất rộng. Các chốt kiểm soát dựng lên tức thời khiến nhiều người dân sợ rời khỏi nhà. Việc đóng đường gây ảnh hưởng lâu dài sau khi lính Israel rút đi: sinh viên cần đi lại để học đại học cân nhắc chuyển đến Damascus để đảm bảo có thể đến lớp, và người có bệnh lý lo lắng bị chặn không được tiếp cận dịch vụ y tế.

Chính phủ Syria đang ở thế khó; Israel đã ngăn lực lượng của Syria hoạt động ở miền nam, và Syria không có sức mạnh quân sự để đối đầu với nước láng giềng ngay cả khi chính quyền muốn. Thay vào đó, họ đã cố gắng đàm phán một thỏa thuận an ninh, nhưng các cuộc đàm phán phần lớn bị đình trệ kể từ khi nổ ra cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran.

Người dân đang mất kiên nhẫn và đã bắt đầu biểu tình. Tại Qatana, các sheikh địa phương đã tụ tập sau lễ cầu nguyện thứ Sáu.

“Họ đã thử thách lòng kiên nhẫn của chúng tôi ở Daraa,” Sheikh Mamdouh Tahhan nói, đề cập đến một vụ việc ở Abidin nơi người dân đối mặt với quân Israel. “Với tư cách một nhà nước, chúng tôi không có khả năng bước vào chiến tranh với Israel, nhưng với tư cách người dân, chúng tôi đã sẵn sàng.”

Gia đình của một số người bị giam giữ cảm thấy bị chính phủ bỏ rơi. Họ phàn nàn về việc thiếu hỗ trợ pháp lý và tài chính, lưu ý rằng khi người trụ cột gia đình mất tích, họ đã nợ các cửa hàng tạp hóa địa phương hàng trăm đô la.

Các gia đình đã lập một nhóm WhatsApp để trao đổi tin tức và thông tin, đôi khi tìm kiếm dấu hiệu trên bầu trời đầy tiếng máy bay chiến đấu Israel bay thấp và tiếng vo ve dai dẳng của máy bay không người lái giám sát. “Từ sáng tôi đã nghe, và tôi nghe thấy tiếng máy bay không người lái,” một người mẹ nói. “Tôi linh cảm rằng vì máy bay không người lái đang bay, có thể hôm nay sẽ có người được trả tự do.”

Trong nhiều tuần liên tiếp, người ta được trả tự do vào thứ Tư. Ngày đó đã trở thành một ngày chờ đợi đau đớn. Con trai của Hassan Ahmed, khi đó 16 tuổi, bị đưa vào Israel vào tháng 4 năm 2025. Quân Israel đã san phẳng 400 cây ô liu của ông ngay sau đó. Ông trở thành nhân vật then chốt trong việc tổ chức biểu tình và tìm kiếm thông tin cùng các phụ huynh khác – vào tháng 10, lực lượng Israel lại đột kích trang trại của ông, phá hủy các tấm pin mặt trời. Ngồi trên ban công, ánh nắng cuối chiều lọc qua lá cây óc chó, ông phát những tin nhắn thoại từ các phụ huynh khác cứ mỗi phút lại đến.

“Từ sáng đến giờ, bất kỳ tin nhắn nào hiện lên trên điện thoại, bất kỳ thông báo mới nào tôi đều kiểm tra, hy vọng ai đó đã được trả tự do,” một người mẹ khác giải thích. “Trái tim chúng tôi như đang cháy. Chúng tôi đang chờ đợi.”

“Tôi đầy đau buồn,” Hassan nói, đặt điện thoại xuống. “Tôi sẽ không bao giờ có thể diễn tả nỗi đau này, nó rất khắc nghiệt. Ngay cả khi cố diễn tả, tim tôi cũng thắt lại. Tôi cảm thấy như tim mình sẽ ngừng đập. Tôi cảm thấy như mình sẽ nổ tung.”