Sông băng Thwaites tan nhanh hơn dự báo: nguy cơ nước biển dâng cao hơn

Nghiên cứu công bố tuần này trên tạp chí Nature Communications cho thấy sông băng Thwaites ở Tây Nam Cực đang mất khối lượng nhanh chóng do nước biển ấm xâm nhập bên dưới và làm tan chảy phần lõi. Theo kết quả nghiên cứu, ngay cả khi tốc độ ấm lên toàn cầu không tăng thêm như dự báo, sông băng này vẫn có thể khiến mực nước biển dâng thêm khoảng 1,2 inch (30mm) vào năm 2100 – gấp đôi các ước tính hiện hành.

Nhóm nghiên cứu gồm các nhà băng hà học tại Đại học California (Mỹ) phối hợp với Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực (JPL) của NASA. Phát hiện này bổ sung vào bằng chứng ngày càng rõ rằng sông băng đã lùi dần trong nhiều thập kỷ nay đang mất khối lượng nhanh hơn giới khoa học từng nghĩ.

Thwaites là gì và vì sao quan trọng?

Được mệnh danh là "sông băng Ngày tận thế", Thwaites là sông băng lớn nhất Trái Đất với diện tích khoảng 192.000 km vuông – tương đương diện tích Senegal và lớn hơn bang Florida của Mỹ. Sông băng nằm ở bờ biển Walgreen thuộc vùng đất Marie Byrd, phía tây xa xôi của Nam Cực, và là một phần của dải băng Tây Nam Cực rộng gấp 14 lần Thwaites.

Thwaites được lập bản đồ lần đầu năm 1947 và mang tên nhà băng hà học người Mỹ quá cố Fredrik T. Thwaites, dù ông chưa từng đặt chân tới đây. Từ thập niên 1980, giới khoa học phát hiện sông băng tan nhanh và theo dõi sát quá trình này khi lo ngại ngày càng tăng.

Với kích thước khổng lồ, nếu Thwaites sụp đổ, mực nước biển toàn cầu sẽ tăng ở mức thảm khốc – dù giới nghiên cứu cho rằng kịch bản này còn cách nhiều thập kỷ, thậm chí vài thế kỷ. Cùng với các sông băng khác như Pine Island, Thwaites tạo thành hàng rào giữ chân dải băng Tây Nam Cực vốn rộng lớn và dễ tổn thương; nếu tan chảy, dải băng này có thể nhấn chìm nhiều thành phố ven biển trên thế giới.

Hiện lượng băng mất đi từ Thwaites đóng góp khoảng 4% mức tăng mực nước biển toàn cầu. Các nghiên cứu tính toán sông băng này đã mất hơn 1.000 tỷ tấn băng kể từ năm 2000 và tiếp tục mất 50 tỷ tấn mỗi năm.

Nguyên nhân tan chảy

Theo nhiều nghiên cứu, tác nhân chính là nước biển ấm đang chủ động làm tan sông băng Thwaites từ bên dưới. Hiện tượng ấm lên của đại dương do biến đổi khí hậu gây ra bởi con người, đặc biệt từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch.

Năm 2019, Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực của NASA phát hiện một hốc ngầm khổng lồ dưới sông băng Thwaites, trải rộng bằng hai phần ba diện tích Manhattan, mà giới nghiên cứu cho là có thể đang đẩy nhanh quá trình mỏng đi của sông băng. Theo Cơ quan Vũ trụ châu Âu, nhiệt độ tăng khiến các sông băng mất khoảng 5% khối lượng băng kể từ năm 2000.

Nghiên cứu mới phát hiện gì?

Nghiên cứu cho thấy Thwaites có thể làm mực nước biển dâng thêm tới 1,2 inch (30mm) vào năm 2100, gấp đôi ước tính hiện tại, ngay cả khi không có thêm hiện tượng ấm lên toàn cầu nào.

Nhóm nghiên cứu sử dụng các mô hình máy tính mới, cho hình ảnh rõ nét hơn về hoạt động tan chảy dưới sông băng đang bị đe dọa tại đường chân băng – ranh giới nơi sông băng chuyển từ nằm hoàn toàn trên đá gốc sang lan ra biển dưới dạng thềm băng.

Trong khi các mô hình dải băng khác coi đường chân băng là cố định, các nhà khoa học phát triển khái niệm "vùng chân băng" rộng hơn. Trong kịch bản này, nước biển nâng lên và hạ xuống khối băng theo quá trình "bơm thủy triều", cho phép nước ấm len tới "sâu bên dưới dải băng và gây tan chảy mạnh mẽ", tác giả chính Mattia Poinelli, nhà khoa học dự án tại UCLA, nói với báo giới.

Quá trình tan chảy này đang đẩy nhanh việc Thwaites "bong ra" khỏi sống núi Mouginot – một cấu trúc đá gốc dưới biển quan trọng hiện đang giữ ổn định sông băng từ bên dưới. Nghiên cứu kết luận có 60% khả năng Thwaites bong khỏi sống núi này vào cuối thế kỷ.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cần thêm nghiên cứu để dự báo chính xác khối lượng băng mà Thwaites sẽ mất.

Ở một kết quả nghiên cứu riêng, các nhà khoa học thuộc Cơ quan Khảo sát Nam Cực của Anh kết luận Thwaites sẽ tiếp tục mất băng trong ít nhất 150 năm tới, ngay cả trong điều kiện làm mát đại dương khắc nghiệt nhất có thể tưởng tượng. Nghiên cứu sử dụng mô hình mô phỏng máy tính về tác động tan chảy của đại dương trong một thế kỷ rưỡi tới, công bố trên tạp chí Geophysical Research Letters hồi tháng 7.