Trung Quốc tăng cường tuần tra biển phía đông Đài Loan, chuyên gia lo ngại nguy cơ phong tỏa

Đài Bắc, Đài Loan – Lực lượng bảo vệ bờ biển và tàu dân sự Trung Quốc đang mở rộng hiện diện tại vùng biển phía đông Đài Loan, làm dấy lên lo ngại rằng Bắc Kinh có thể đang tập dượt chiến lược bao vây nhằm cô lập hòn đảo tự trị này với hoạt động thương mại và hỗ trợ từ bên ngoài.

Trong suốt tháng 6 và tháng 7, Cục Quản lý An toàn Hàng hải và lực lượng bảo vệ bờ biển Trung Quốc đã tiến hành nhiều cuộc tuần tra và “chiến dịch thực thi pháp luật hàng hải đặc biệt”, theo các thông báo chính thức của chính phủ.

Mặc dù Trung Quốc thường xuyên tuần tra eo biển Đài Loan – tuyến đường thủy rộng trung bình khoảng 180 km (112 dặm) ngăn cách vùng duyên hải Trung Quốc với đảo chính Đài Loan – nhưng theo các nhà phân tích, đây là lần đầu tiên các cuộc tuần tra di chuyển về phía đông Đài Loan với tần suất dày đặc như vậy.

Ông K. Tristan Tang, nghiên cứu viên không thường trú tại Cục Nghiên cứu châu Á thuộc Viện Nghiên cứu quốc gia (Mỹ), cho biết sự dịch chuyển này mang ý nghĩa chiến lược và biểu tượng đối với Đài Loan. “Bắc Kinh đang phát tín hiệu muốn mở rộng quyền tài phán hành chính mà họ tuyên bố tới vùng biển phía đông Đài Loan, qua đó bao vây Đài Loan thay vì chỉ bào mòn không gian của hòn đảo tại eo biển,” ông Tang nói với Al Jazeera.

Theo Đài Bắc, các “chiến dịch thực thi pháp luật” bao gồm tuần tra khu vực và yêu cầu tàu thương mại cung cấp thông tin về điểm xuất phát và điểm đến.

Sự dịch chuyển về phía đông cũng diễn ra trong bối cảnh hoạt động hàng hải của Trung Quốc xung quanh Đài Loan và các đảo xa tăng lên rõ rệt. Đài Loan ghi nhận 55 lần phát hiện hoạt động của tàu bảo vệ bờ biển và tàu nghiên cứu Trung Quốc trong tháng 6, tăng so với 30 lần trong tháng 5. Các vụ phát hiện này bao gồm hoạt động của Trung Quốc gần quần đảo Đông Sa (Dongsha), còn gọi là quần đảo Pratas, do Đài Loan kiểm soát nhưng không có người ở tại Biển Đông.

Bắc Kinh cho biết các hoạt động này là phản ứng đối với các cuộc đàm phán giữa Nhật Bản và Philippines về việc thiết lập ranh giới hàng hải, điều mà giới truyền thông nhà nước Trung Quốc gọi là xâm phạm “chủ quyền lãnh thổ cũng như các quyền và lợi ích hàng hải” của nước này. Một số vùng nước xung quanh miền nam Nhật Bản và miền bắc Philippines chồng lấn với vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Đài Loan, vốn kéo dài 200 hải lý (370 km) từ đường bờ biển.

Ngày 4/7, lực lượng bảo vệ bờ biển Trung Quốc tuyên bố các hoạt động thực thi pháp luật tại vùng biển phía đông Đài Loan sẽ tiếp tục nhằm “kiên quyết bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và các quyền cùng lợi ích hàng hải của Trung Quốc”.

Trung Quốc coi Đài Loan là một tỉnh – đồng nghĩa với việc nước này cũng xem EEZ của Đài Loan nằm dưới quyền tài phán của mình. Nước này cũng tuyên bố chủ quyền đối với các vùng biển rộng lớn lân cận như Biển Đông và Biển Hoa Đông, một số khu vực đang có tranh chấp với Nhật Bản, Philippines, Việt Nam, Malaysia, Indonesia và Brunei.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc trước đó từng nói với các phóng viên rằng các hoạt động gần Đài Loan là “hành động chính đáng để thực thi quyền tài phán của Trung Quốc, bảo vệ ổn định khu vực và duy trì trật tự trên biển theo đúng pháp luật”. Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington, DC đã không trả lời ngay lập tức yêu cầu bình luận của Al Jazeera.

Chiến thuật ‘vùng xám’

Ông Ray Powell, người sáng lập kiêm giám đốc Sea Light, một dự án minh bạch hàng hải có trụ sở tại Đại học Stanford, cho biết ông coi sự gia tăng các cuộc tuần tra là một phần trong “chiến lược trăn siết của Trung Quốc nhằm bóp nghẹt Đài Loan từng vòng một”.

Trung Quốc đã cam kết thống nhất Đài Loan bằng biện pháp hòa bình hoặc vũ lực, và nước này sử dụng nhiều chiến thuật gây áp lực, từ cắt quyền tiếp cận các không gian quốc tế như Tổ chức Y tế Thế giới, xâm nhập bằng máy bay không người lái và máy bay chiến đấu, đến các cáo buộc tấn công mạng, theo Cục An ninh Quốc gia Đài Loan.

Được gọi là chiến thuật “vùng xám”, những hoạt động này nhằm làm cạn kiệt nguồn lực hạn chế của Đài Loan và làm suy yếu tinh thần để thuyết phục 23 triệu người dân rằng việc sáp nhập là không thể tránh khỏi, theo các quan chức Đài Loan. Các nhà phân tích an ninh như Powell đã cảnh báo rằng các hoạt động “thực thi pháp luật” có thể nhanh chóng leo thang thành phong tỏa hoặc cách ly. Đài Loan đặc biệt dễ bị tổn thương trước kiểu áp lực này vì là một hòn đảo nhập khẩu gần như toàn bộ nguồn cung năng lượng.

“Một ngày nào đó, chúng ta có thể nhìn lại và nói rằng đây có thể coi là sự khởi đầu của việc cách ly,” ông Powell nói với Al Jazeera. “Hôm nay là thách thức qua radio; giai đoạn tiếp theo sau đó là gì? Khi nào chúng ta bắt đầu thấy họ dừng và kiểm tra tàu hoặc chuyển hướng chúng? Đó không phải là một bước tiến quá lớn để bắt đầu siết chặt Đài Loan vào những thứ họ cần, như LNG,” Powell nói.

Trung Quốc đã cho thấy khả năng phong tỏa có thể nằm trong tương lai. Kể từ năm 2022, Bắc Kinh thường xuyên tổ chức các cuộc tập trận quân sự quy mô lớn tại eo biển Đài Loan, bao gồm một cuộc phong tỏa mô phỏng hòn đảo trong đợt tập trận cuối cùng vào tháng 12. Dù các hoạt động của lực lượng bảo vệ bờ biển ít gây chú ý hơn so với tuần tra hải quân, ông Chauluen Lin, chuyên gia về chiến tranh phi đối xứng tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Đài Bắc, cho biết lực lượng này có thể được coi là “hải quân thứ hai” của Trung Quốc. Lực lượng bảo vệ bờ biển Trung Quốc không phải là lực lượng cảnh sát dân sự, vì nó nằm dưới quyền của Ủy ban Quân sự Trung ương như một bộ phận của Cảnh sát Vũ trang Nhân dân.

Các cuộc tuần tra của lực lượng bảo vệ bờ biển Trung Quốc đủ bất thường để thu hút phản ứng chung hiếm hoi từ Vương quốc Anh, Đức và Pháp. Hồi cuối tháng 6, ba nước này tuyên bố rằng các hành động “đe dọa ổn định khu vực, quyền tự do hàng hải và an toàn hàng hải quốc tế”. “Chúng tôi nhắc lại sự phản đối đối với bất kỳ thay đổi đơn phương nào đối với hiện trạng, đặc biệt là bằng đe dọa hoặc sử dụng vũ lực hay cưỡng ép,” tuyên bố viết. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuần trước nói Washington không đồng ý với các cuộc tuần tra mở rộng và cho rằng điều này làm suy yếu ổn định khu vực.

Nước Mỹ bị phân tâm

Ông William Yang, nhà phân tích cấp cao về Đông Bắc Á của Tổ chức Crisis Group, nói với Al Jazeera rằng Bắc Kinh có thể tận dụng việc Mỹ đang bị phân tâm bởi cuộc chiến ở Iran và một tổng thống có thái độ mơ hồ đối với Đài Loan. Dù Mỹ không công nhận Đài Loan là một quốc gia, họ vẫn cam kết giúp hòn đảo tự vệ. Phần lớn sự hỗ trợ này đến dưới hình thức bán vũ khí, huấn luyện và chia sẻ tình báo.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng làm dấy lên nghi ngờ về các cam kết này khi ông nói rằng việc bán vũ khí của Mỹ có thể là một “con bài mặc cả” với Trung Quốc sau cuộc gặp với nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình vào tháng 5. “Môi trường bên ngoài đã thay đổi căn bản ở khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương, ít nhất là từ góc nhìn của họ, khi Washington đang rất tập trung và bị cuốn vào Trung Đông,” ông Yang nói. “Đồng thời, Mỹ không có khả năng để thực sự xem xét hoặc đáp trả việc mở rộng các hoạt động hàng hải của Trung Quốc tại những vùng biển nhạy cảm này,” ông nói thêm.