Ngoại trưởng Mỹ Rubio thăm nhà máy lọc dầu lớn nhất thế giới của Reliance tại Ấn Độ

New Delhi, Ấn Độ — Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đã tới Ấn Độ trong chuyến thăm kéo dài hai ngày. Theo lịch trình, ông sẽ tới tổ hợp lọc dầu Jamnagar ở bang Gujarat, thuộc sở hữu của tỷ phú Mukesh Ambani - Chủ tịch tập đoàn Reliance Industries, một tên tuổi lớn trên thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Nhà máy lọc dầu của Reliance tại quê hương Thủ tướng Narendra Modi là cơ sở lọc dầu đơn lẻ lớn nhất thế giới. Ở nhiều khía cạnh, hoạt động kinh doanh của Reliance Industries nằm ngay điểm giao thoa của cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu hiện nay.

Tập đoàn này là nhân tố trung tâm trong nỗ lực của Washington nhằm trừng phạt những khách hàng mua năng lượng Nga, đồng thời kiềm chế giá dầu trong bối cảnh xung đột với Iran và giá dầu diesel tại Mỹ đang tăng cao trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ quan trọng. Reliance cũng mới đây cam kết một khoản đầu tư lớn vào Mỹ, được chính quyền Tổng thống Donald Trump nêu như một ví dụ về thành công trong việc thu hút vốn toàn cầu.

Ông Rubio đã bỏ qua thủ đô New Delhi trong bối cảnh quan hệ song phương Mỹ - Ấn Độ đang gặp sóng gió, bị ảnh hưởng bởi hàng loạt điểm căng thẳng cùng một thỏa thuận thương mại vẫn còn xa tầm với.

Ông Rubio tới thăm những đâu?

Sau các cuộc gặp tại Mumbai, trung tâm tài chính của Ấn Độ ở bang Maharashtra, ông Rubio sẽ bay tới Jamnagar, bang Gujarat lân cận, gần vịnh Kutch. Jamnagar thông ra Biển Arab và là nơi đặt tổ hợp lọc dầu của Reliance Industries - trung tâm lớn về chế biến dầu thô và xuất khẩu nhiên liệu, với công suất 1,4 triệu thùng/ngày.

Ông Rubio từng thăm Ấn Độ hồi đầu năm nay, nhưng chuyến đi lần này "thiên về công việc kinh doanh hơn một chút", theo Đại sứ Mỹ tại Ấn Độ Sergio Gor nói với phóng viên tuần trước. Thông cáo từ văn phòng ông Rubio cho biết ông sẽ "gặp gỡ các lãnh đạo doanh nghiệp để thúc đẩy cơ hội đầu tư thương mại và hợp tác kinh tế".

"Tại Jamnagar, ông ấy sẽ gặp một số người của Reliance", ông Gor cho hay.

Jamnagar có gì đặc biệt?

Tổ hợp lọc dầu đơn lẻ lớn nhất thế giới này có tổng công suất chế biến dầu thô 1,4 triệu thùng/ngày, tương đương gần 1,5% công suất lọc dầu toàn cầu, theo số liệu của công ty.

Tổ hợp gồm hai nhà máy: cơ sở ban đầu đi vào hoạt động năm 1999 với công suất 660.000 thùng/ngày, và nhà máy thứ hai hướng tới xuất khẩu, hoạt động trong một khu kinh tế đặc biệt, đi vào vận hành năm 2008 với công suất bổ sung 580.000 thùng/ngày.

Jamnagar nhập dầu thô từ các nhà cung cấp quốc tế và xuất khẩu sản phẩm tinh chế ra thị trường toàn cầu. Nhà máy có thể chế biến dầu thô nặng, hàm lượng lưu huỳnh cao mà nhiều cơ sở khác không xử lý hiệu quả, chuyển hóa dầu thành các sản phẩm giá trị cao hơn.

Reliance hồi tháng trước cho biết tổ hợp này đã chế biến hơn 216 loại dầu thô, và tự nhận là "có lẽ là nhà máy lọc dầu duy nhất đạt được thành tích này".

Công suất của nhà máy Jamnagar cũng đang thúc đẩy sự hồi sinh mạnh mẽ của nhập khẩu dầu thô Venezuela - nguồn dầu bị Mỹ tiếp quản hồi đầu năm nay sau khi bắt giữ cựu Tổng thống Nicolas Maduro - trong bối cảnh Washington tìm cách định hình lại thương mại dầu mỏ toàn cầu.

Theo ước tính của hãng phân tích Kpler, Reliance dự kiến chiếm khoảng 350.000 đến 370.000 thùng/ngày trong lượng nhập khẩu của tháng 10. "Chúng tôi sẽ trao đổi với Reliance về việc tinh chế nhiều dầu thô Venezuela hơn", ông Rubio nói với phóng viên trong phát biểu ngắn hôm thứ Ba.

Vì sao nhà máy này quan trọng với nguồn cung năng lượng toàn cầu?

Reliance là nhân tố trung tâm trong việc giữ ổn định thị trường dầu mỏ toàn cầu, với vai trò một trong những nhà cung cấp sản phẩm dầu tinh chế lớn nhất thế giới. Chẳng hạn, trong tháng 9, sáu trong bảy tàu hàng lớn cập cảng Liên minh châu Âu (EU) chở sản phẩm dầu đều chở hàng của Reliance.

Mặt hàng xuất khẩu lớn nhất của Reliance là dầu diesel - loại nhiên liệu mà ông Trump đặc biệt quan tâm khi giá tại Mỹ lên mức cao lịch sử trước thềm bầu cử giữa nhiệm kỳ vào đầu tháng tới.

Dù dữ liệu xuất khẩu theo từng nhóm hàng không được công bố, phân tích của hãng tin Reuters dựa trên các nguồn thương mại cho thấy Reliance Industries đã xuất khẩu 21,66 triệu tấn sản phẩm dầu tinh chế từ Jamnagar trong nửa đầu năm 2025. Dầu diesel chiếm tỷ trọng lớn nhất với 9,81 triệu tấn, tiếp theo là xăng 6,14 triệu tấn và nhiên liệu máy bay 2,06 triệu tấn.

Châu Âu chiếm tỷ trọng lớn nhất trong xuất khẩu của công ty, với 28% sản phẩm tinh chế của Reliance trong giai đoạn này. Khách hàng gồm BP, ExxonMobil, Glencore, Vitol và Trafigura.

Nhà máy Jamnagar cũng đã xuất khẩu khoảng 143 triệu USD sản phẩm dầu sang Mỹ trong tháng trước, theo dữ liệu được Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA), một tổ chức nghiên cứu tại Phần Lan, dẫn lại.

CREA lưu ý trong báo cáo rằng lệnh cấm của EU đối với việc nhập khẩu sản phẩm dầu tinh chế từ dầu thô Nga kể từ tháng 1/2026 chưa đủ để ngăn sản phẩm từ các nhà máy lọc dầu ở nước thứ ba vào châu Âu khi các nhà máy này đồng thời chế biến dầu thô Nga. Nhà máy Jamnagar là ví dụ điển hình cho lỗ hổng đó.

Chuyến thăm của ông Rubio diễn ra trong bối cảnh ông Trump đang đối mặt mức tín nhiệm thấp nhất do lạm phát và giá nhiên liệu tăng trước bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Chỉ khoảng 31% người Mỹ hài lòng với kết quả điều hành của ông Trump - mức thấp nhất trong cả hai nhiệm kỳ, theo khảo sát của Reuters/Ipsos.

Chính quyền Trump cũng được cho là đang gây sức ép buộc Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy ngừng các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở năng lượng của Nga, vốn đã làm rung chuyển thị trường nhiên liệu toàn cầu.

Vì sao nhà máy này quan trọng với cuộc chiến Nga - Ukraine?

Reliance cũng là nhân tố then chốt trong nỗ lực của Mỹ nhằm tác động tới lượng dầu Nga bán ra.

Kể từ khi Nga mở chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine hồi tháng 2/2022, Ấn Độ nổi lên là nước mua dầu Nga lớn thứ hai sau Trung Quốc. Và Reliance chính là động lực của đà tăng nhập khẩu này. Trong khi chỉ 3% lượng dầu của công ty có nguồn gốc từ Nga trước năm 2022, tỷ lệ này đã tăng lên 50% vào năm 2025.

Vì vậy, khi ông Trump áp thêm thuế 25% lên hàng hóa Ấn Độ vào tháng 8/2025 để trừng phạt New Delhi vì mua dầu Nga, Reliance chịu tác động trực tiếp. Công ty đã cắt giảm đáng kể nhập khẩu dầu thô Nga trong những tháng sau đó, nhưng loại dầu này vẫn chiếm một phần ba lượng dầu được chế biến tại nhà máy Jamnagar trong quý 3/2026.

Điều đó từng bị đặt vào vòng nguy hiểm khi chính quyền Trump có dấu hiệu sẵn sàng áp thuế 100% lên hàng hóa Ấn Độ vì tiếp tục nhập khẩu dầu Nga, theo một luật mới được thông qua hồi tháng trước.

Nhưng sau đó ông Trump đã tạm đình chỉ các mức thuế đề xuất này, làm dịu lo ngại cho Ấn Độ và Reliance.

Ông Rubio cho biết Ấn Độ đang đa dạng hóa cơ cấu nhập khẩu, giảm dần phụ thuộc vào dầu thô Nga, dù nước này vẫn mua hàng triệu thùng dầu Nga mỗi ngày. "Có những nước như Ấn Độ, ví dụ vậy, đã tự nguyện đa dạng hóa danh mục năng lượng, nhưng vẫn nhận một lượng lớn năng lượng từ Nga vì rất khó xoay chuyển ngay trong một sớm một chiều", ông Rubio nói hôm Chủ nhật.

"Nhưng họ cũng là một đồng minh và đối tác quan trọng của Mỹ."

Reliance có đầu tư vào Mỹ không?

Có. Người giàu nhất Ấn Độ Mukesh Ambani, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành Reliance Industries, đang đầu tư vào Mỹ, chủ yếu qua các dự án liên quan năng lượng.

Công ty đang hậu thuẫn nhà máy lọc dầu theo kế hoạch của America First Refining tại Cảng Brownsville, bang Texas - cũng là nhà máy lọc dầu lớn đầu tiên của Mỹ trong khoảng 50 năm, được ông Trump công bố hồi tháng 3.

Nhà máy dự kiến tiêu tốn 3-4 tỷ USD và chế biến khoảng 60 triệu thùng dầu thô Mỹ mỗi năm. Reliance đã ký thỏa thuận 20 năm để mua phần lớn sản lượng của cơ sở này, dự kiến đi vào hoạt động khoảng năm 2029.

Hồi tháng 11/2024, công ty con tại Mỹ của Reliance cũng mua 21% cổ phần tại công ty thăm dò helium Wavetech Helium với giá 12 triệu USD, trong khuôn khổ chiến lược năng lượng carbon thấp.

Tháng trước, ông Trump thông báo tập đoàn Essar Group của Ấn Độ - một tên tuổi dầu khí có quan hệ sâu sắc với Nga - đang lên kế hoạch đầu tư 18 tỷ USD vào thép tích hợp tại Mỹ thông qua công ty con Mesabi Metallics.

Không phải một đồng minh của ông Trump vừa tranh cãi với ông Ambani sao?

Bất chấp các khoản đầu tư của Reliance vào Mỹ và chuyến thăm sắp tới của ông Rubio, Elon Musk - người giàu nhất thế giới và là đồng minh thân cận của ông Trump - gần đây đã công kích ông Ambani.

Công ty viễn thông vệ tinh Starlink của ông đã nhiều năm vật lộn để xin được giấy phép hoạt động tại Ấn Độ.

Trong một loạt bài đăng trên X gần đây, ông Musk cáo buộc chính phủ của Thủ tướng Narendra Modi trì hoãn việc Starlink gia nhập thị trường để ưu ái Jio - công ty viễn thông của ông Ambani, đơn vị dẫn đầu thị trường. Ông Musk còn mỉa mai trực tiếp ông Ambani, gọi ông là "Thủ tướng Ambani" và hỏi liệu ông có "cân nhắc cho phép Starlink cạnh tranh". Starlink, ông Musk viết, đang bị chặn bởi các "đầu sỏ" bảo vệ thế "độc quyền" của họ đối với người dân Ấn Độ.

Trong một tuyên bố trên X, Reliance khẳng định công ty "chưa bao giờ e ngại cạnh tranh" và đã "lớn mạnh trong một Ấn Độ chào đón đầu tư và đổi mới, dù là nội địa hay quốc tế".