Iran bác bỏ cáo buộc sắp sụp đổ, khẳng định IRGC vẫn duy trì được lực lượng

Tehran, Iran – Giới chức Iran đã bác bỏ các cáo buộc cho rằng nước này không còn khả năng hỗ trợ các đồng minh khu vực, nhưng đồng thời thừa nhận rằng các lệnh trừng phạt của Mỹ cùng tình trạng xung đột đã tạo ra những thách thức về tài chính.

Tuần trước, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper tuyên bố rằng sự kết hợp giữa các cuộc tấn công quân sự và việc phong tỏa hải quân đối với các cảng phía nam Iran “đã giáng những đòn nặng nề” vào nước này. Theo ông, Mỹ đã ngăn chặn ít nhất 25 tỷ USD xuất khẩu dầu thô của Iran và góp phần đóng băng khoảng 350 triệu USD tài sản tiền mã hóa. Điều này, theo vị tư lệnh, khiến IRGC không còn khả năng trả lương cho binh sĩ cũng như cho các nhóm đồng minh khu vực đang thiếu hụt tài chính.

“Áp lực tài chính lên quân đội Iran đã trở nên nghiêm trọng đến mức có thông tin cho rằng các nhóm vũ trang thân Iran trong khu vực đang giữ lại các khoản thanh toán cho tay súng để dồn tiền về cho IRGC, trong khi lực lượng này cũng không trả lương cho quân của mình”, Cooper nói.

Thông tin trên được Mỹ trình bày như một thắng lợi trong cuộc đối đầu với Iran, trong bối cảnh Washington đến nay vẫn chưa đạt được nhiều thành quả cụ thể trên thực địa.

Theo Michael Knights, trưởng bộ phận nghiên cứu khu vực Trung Đông và Bắc Phi tại Horizon Engage – một công ty tư vấn về tình báo và rủi ro địa chính trị có trụ sở tại Mỹ – Hezbollah ở Lebanon và lực lượng Houthi ở Yemen đã chịu tổn thất tài chính trong vài năm qua.

“Các nền kinh tế quốc gia nuôi dưỡng phong trào Hezbollah và Houthi đang suy kiệt nghiêm trọng, nên họ vẫn tiếp tục nhận trợ cấp và hỗ trợ bằng hiện vật – cụ thể là các sản phẩm nhiên liệu – từ Iran”, Knights nói với Al Jazeera.

Cơ chế tài trợ cho các nhóm đồng minh

Trong nhiều thập kỷ, Lực lượng Quds thuộc IRGC đã cung cấp tiền, vũ khí, linh kiện, huấn luyện và chuyên môn sản xuất cho các nhóm đồng minh trong khu vực. Theo các chuyên gia Liên Hợp Quốc và giới chức Mỹ, cơ chế này giúp các đối tác đối đầu với Mỹ và Israel tự lắp ráp hoặc sản xuất nhiều loại vũ khí tại chỗ.

Các nhóm này cũng dựa vào hoạt động kinh doanh, trong đó có xuất khẩu dầu, cùng các khoản quyên góp và nguồn lực địa phương để tài trợ cho hoạt động của mình. Một số phe phái Iraq đã được sáp nhập vào lực lượng an ninh chính thức và nhận tài trợ từ chính phủ thông qua lực lượng An ninh – Động viên Nhân dân (PMF).

Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc các mạng lưới thương mại của đồng minh tại Iraq đang bán hàng hóa Iran và phân phối tiền thu được qua các đơn vị trung gian và cơ sở đổi tiền. Theo Knights, điều này giúp họ có vị thế tài chính tốt hơn “những người anh em kém may mắn hơn” là Hezbollah và Houthi, và trong những năm gần đây có thông tin một phần tiền được chuyển từ Iraq về Iran.

“Một số dân quân Iraq và công chức chính phủ đúng là bị trả lương chậm, cùng lúc các nhóm dân quân Iraq chuyển tiền ra nước ngoài để hỗ trợ Iran, Houthi và Hezbollah ở Lebanon”, Knights cho biết.

Hồi tháng 9, Bộ Tài chính Mỹ cáo buộc Kataib Hezbollah – một nhóm vũ trang Hồi giáo Shia có ảnh hưởng tại Iraq được Tehran hậu thuẫn – đã “rút ruột” nguồn lực của Iraq để hỗ trợ Iran. Bộ này cũng đề cập các khoản chuyển tiền lớn trước đó từ Lực lượng Quds cho Hezbollah, mô tả dòng tiền chảy theo cả hai chiều.

Hồi đầu tháng này, hãng tin Reuters dẫn các nguồn giấu tên cho biết Hezbollah đã nhận 200 triệu USD từ Iran trong tháng 9. Bộ Ngoại giao Mỹ khi đó bác bỏ thông tin này, cho rằng Hezbollah đang “cố giữ thể diện bằng những câu chuyện bịa đặt về các dòng tiền từ Iran”.

Iran khẳng định không có nguy cơ “sụp đổ”

Kinh tế Iran đã chịu nhiều cú sốc trong những năm gần đây do xung đột, yếu kém trong quản lý nội bộ và các lệnh trừng phạt. Hệ quả là lạm phát tăng vọt, việc làm thu nhập thấp, đồng nội tệ mất giá và sự cô lập với cộng đồng quốc tế đối với 90 triệu người dân nước này.

Triển vọng cải thiện dường như vẫn chưa rõ ràng, khi Ngân hàng Thế giới đầu tháng này dự báo kinh tế Iran sẽ suy giảm 7,7% trong năm tài khóa 2026-2027.

Tuy vậy, giới chức Iran nhấn mạnh những khó khăn đó không làm lay chuyển quyết tâm của họ, đồng thời bác bỏ đánh giá của Bộ Tài chính Mỹ rằng áp lực kinh tế có thể khiến Tehran mất kiểm soát trong vòng vài tháng.

“Bất chấp mọi áp lực, kinh tế Iran đã cho thấy khả năng chống chịu rất tốt, và tuyên bố rằng kinh tế Iran đang sụp đổ không hơn gì một ảo tưởng”, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Abdolnaser Hemmati nói hồi đầu tháng này.

Khó khăn tài chính và hướng xử lý

Hôm Chủ nhật, Tổng thống Masoud Pezeshkian thừa nhận các cuộc tấn công quân sự và việc phong tỏa đường biển đã gây ra những vấn đề lớn cho đất nước, nhưng cho biết chính phủ đang dựa vào năng lực nội địa để chống chịu áp lực.

Ông khẳng định việc quản lý tiêu dùng hiện đã loại bỏ nhu cầu nhập khẩu xăng dầu – khoản chi mà nếu có thể nhập khẩu sẽ tốn 12 tỷ USD. Tổng thống cam kết sẽ hoàn trả cho các hộ gia đình nguồn thu từ việc tăng giá nhiên liệu gần đây thông qua việc tăng nhẹ phiếu thực phẩm điện tử.

Theo Knights, giới chức Iran đang “bị kẹt trong vòng xoáy leo thang căng thẳng với chính quyền Mỹ bất kể kinh tế Iran ở trạng thái nào”.

“Ông Trump đặt cược rằng nghèo hơn sẽ khiến chế độ Iran linh hoạt hơn, nhưng đó chưa bao giờ là một canh bạc khôn ngoan”, ông nói.

Negar Mortazavi, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Chính sách Quốc tế có trụ sở tại Washington, dự báo Tehran sẽ tiếp tục ưu tiên các nhóm đồng minh khu vực bất chấp những sức ép tài chính.

“Áp lực kinh tế chắc chắn đang hạn chế nguồn lực quân sự của Iran, nhưng điều đó không có nghĩa là sẽ thay đổi căn bản tính toán chiến lược của IRGC hay buộc Tehran phải đầu hàng”, bà nói với Al Jazeera.