Nga gia tăng áp lực tuyển quân giữa lo ngại về đợt tổng động viên mới

Kể từ tháng 6, nhiều báo cáo cho thấy tại Penza, cách Moscow khoảng 625 km về phía đông nam, đã xảy ra các vụ bắt người trái phép, trong đó những người đàn ông trong độ tuổi nhập ngũ bị ép lên xe đưa tới trung tâm tuyển quân. Các đoạn video đăng tải trên mạng xã hội cho thấy cảnh phụ nữ khóc lóc can ngăn, trong khi những người đàn ông mặc thường phục cố gắng lôi kéo thanh niên. Những cảnh tượng này tương tự các vụ ép buộc nhập ngũ từng xảy ra ở Ukraine.

Một số người được cho là đã bị gọi tới đồn cảnh sát với lý do hành chính, sau đó bị đánh đập hoặc đe dọa, thậm chí bị cài ma túy để buộc ký hợp đồng quân sự. Tuy nhiên, chính quyền địa phương bác bỏ các cáo buộc, nói rằng chỉ những người trốn tránh nghĩa vụ mới bị nhắc nhở, đồng thời cáo buộc người dân chia sẻ video vi phạm luật.

Anh Sasha, 26 tuổi, sống tại Orenburg, thành phố gần biên giới Kazakhstan, cho biết dù có giấy miễn nghĩa vụ loại V vì lý do sức khỏe, anh vẫn cảm thấy bất an. Từ giữa năm 2025, anh và bạn gái đã phải điều trị tâm lý và dùng thuốc chống trầm cảm. Anh nói với Al Jazeera: “Tôi không ra ngoài trừ khi thật sự cần thiết, luôn mang theo bình xịt hơi cay để phòng thân.”

Chia sẻ thêm, Sasha kể rằng một người bạn của anh từng bị cảnh sát quân sự chặn lại vào ban đêm, yêu cầu xuất trình giấy tờ và đi theo họ. “Bạn tôi đã bỏ chạy,” anh nói.

Mikhail Liberov, đại diện Phong trào phản đối nghĩa vụ quân sự, nhận định các nhà tuyển quân thường nhắm vào những người dễ bị tổn thương như người nghiện ma túy, người nghiện rượu, người có vấn đề tâm thần, người nợ nần, hoặc người nhập cư không rành tiếng Nga. Những người trên 35 tuổi cũng có thể bị tiếp cận, và một số sẵn sàng chấp nhận rủi ro vì tiền hoặc cơ hội trở thành “anh hùng”. Liberov cũng nhắc tới việc đe dọa sẽ bị bỏ tù nếu không ký hợp đồng, khiến nhiều người miễn cưỡng đồng ý.

Oleg Ignatov, chuyên gia phân tích cấp cao về Nga tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, cho rằng các vụ việc tại Penza có thể là nỗ lực của chính quyền địa phương để đạt chỉ tiêu tuyển quân, chưa chắc là hệ thống trên toàn quốc.

Khả năng tổng động viên

Những vụ việc này diễn ra trong bối cảnh có thông tin về một đợt tổng động viên mới, khi Nga được cho là sẽ tăng cường tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine trong mùa đông. Liberov nói: “Tôi đã chấp nhận rằng động viên sẽ xảy ra, trừ khi có điều gì đó buộc ông Putin phải kết thúc chiến tranh.”

Tháng 9/2022, Tổng thống Vladimir Putin ký sắc lệnh động viên một phần, khiến hàng nghìn người đàn ông bỏ trốn sang các nước láng giềng. Đợt động viên đó kết thúc sau hai tháng, Nga chuyển sang tuyển mộ tù nhân và trả thù lao hậu hĩnh để bổ sung quân số.

Tuy nhiên, nguồn tuyển quân đang cạn dần. Theo trang tin độc lập IStories, số người tự nguyện ký hợp đồng quân sự đã giảm một nửa vào cuối năm 2025, và phần lớn là người có hoàn cảnh khó khăn. Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế có trụ sở tại Washington ước tính tổn thất của lực lượng Nga kể từ khi bắt đầu chiến dịch quân sự vào đầu năm 2022 là gần 450.000 người.

Trong khi đó, sắc lệnh động viên năm 2022 vẫn còn hiệu lực, và cuộc tấn công của Nga tại Ukraine đang chững lại. Các cuộc tập kích bằng máy bay không người lái của Ukraine vào sâu lãnh thổ Nga đã khiến chiến sự lan rộng, ảnh hưởng tới đời sống người dân Nga.

Anh Vladimir, 35 tuổi, sống tại Ulan-Ude, từng thực hiện nghĩa vụ quân sự và do đó có thể bị gọi nhập ngũ. Anh nói: “Tôi có thái độ tiêu cực với chiến tranh. Tôi đang chuẩn bị cho khả năng bị gọi. Nếu leo thang, tôi sẽ yêu cầu được phục vụ dân sự thay thế, không muốn rời đất nước.”

Theo hiến pháp Nga, công dân có thể xin phục vụ dân sự thay thế nếu niềm tin hoặc tôn giáo mâu thuẫn với nghĩa vụ quân sự. Mỗi năm có khoảng 2.000 người nộp đơn, một nửa được chấp thuận.

Đầu hè này, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuyên bố Điện Kremlin đang bí mật chuẩn bị tổng động viên, và một số phương tiện truyền thông độc lập của Nga cũng đưa tin tương tự. Hồi tháng 6, nghị sĩ Andrey Gurulev của đảng Nước Nga Thống nhất viết trên Telegram rằng đang có cuộc thảo luận về nhu cầu tổng động viên quy mô lớn.

Tuy nhiên, chuyên gia Ignatov cho rằng vấn đề lớn nhất của Nga hiện nay không phải là số lượng mà là chất lượng binh sĩ, nhất là những người có kỹ năng vận hành máy bay không người lái và hệ thống tác chiến hiện đại. Ông nói: “Nếu chiến tranh tiếp diễn, tất nhiên chúng ta có thể giả định rằng động viên có thể xảy ra.”