Xung đột Yemen lan rộng, Houthi tập kích sân bay quốc tế Riyadh

Saudi Arabia ngày 12/10 tuyên bố sẽ "đáp trả mạnh mẽ" vụ tập kích vào sân bay quốc tế Riyadh khiến ít nhất 12 người thiệt mạng, sự kiện bị liên quân do Saudi dẫn đầu gọi là "tội ác chiến tranh toàn diện". Tổng thống Mỹ Donald Trump gọi vụ việc là "thảm khốc", trong khi nhóm Houthi do Iran hậu thuẫn chưa lên tiếng nhận trách nhiệm.

Theo cơ quan hàng không dân dụng Saudi Arabia, vụ tập kích xảy ra hôm 11/10 tại Sân bay Quốc tế King Khalid ở Riyadh, khiến ít nhất 309 người bị thương, trong đó nhiều trường hợp nguy kịch. Danh sách nạn nhân thiệt mạng gồm 4 công dân Saudi, 2 công dân Bangladesh và mỗi nước một công dân từ Mỹ, Ai Cập, Jordan, Syria, Palestine và Sudan. Đây là vụ tấn công gây thương vong lớn nhất nhằm vào Saudi Arabia trong hơn một thập kỷ.

"Vụ tấn công khủng bố hèn nhát của lực lượng Houthi... khiến hành khách dân sự và nhân viên sân bay thương vong, cấu thành tội ác chiến tranh toàn diện," phát ngôn viên liên quân, Thiếu tướng Turki al-Malki, viết trên X. Hoạt động tại sân bay bị đình chỉ, nhiều chuyến bay bị hủy hoặc chuyển hướng; các trường học ở Riyadh chuyển sang học trực tuyến một tuần.

Trong khi chưa nhận trách nhiệm, Houthi cùng ngày 12/10 "lặp lại cảnh báo tới các hãng hàng không, chuyên gia, nhân viên, người lao động và hành khách không sử dụng sân bay và vùng trời Saudi Arabia vì đây là mục tiêu và chiến trường của lực lượng chúng tôi". Phát ngôn viên quân sự Yahya Saree nói thêm rằng Saudi Arabia "phải chịu trách nhiệm về bất kỳ vụ đánh chặn thất bại nào".

Sự việc diễn ra trong bối cảnh giao tranh leo thang giữa Houthi và lực lượng chính phủ Yemen được Saudi hậu thuẫn, sau khi lệnh ngừng bắn do Liên Hợp Quốc làm trung gian kéo dài từ năm 2022 đổ vỡ. Căng thẳng làm dấy lên lo ngại về một cuộc đối đầu khu vực rộng lớn hơn, khi Tổng thống Mỹ để ngỏ khả năng Washington tham gia chiến dịch quân sự chống Houthi.

Bà Dania Thafer, giám đốc điều hành Diễn đàn Quốc tế Vùng Vịnh, nhận định Saudi Arabia nhiều khả năng sẽ đáp trả Houthi "khá mạnh". "Tôi vẫn cho rằng Saudi có thể muốn hạ nhiệt. Họ không muốn leo thang dài hạn, nhưng Houthi đang gây khó khăn khi vừa đe dọa an ninh quốc gia Saudi vừa đe dọa an ninh hàng hải quốc tế. Vậy nên cuộc chiến này lớn hơn nhiều so với việc ăn miếng trả miếng," bà nói.

Các mục tiêu khác bị Houthi nhắm tới

Houthi đã mở nhiều đợt tập kích bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm sân bay, căn cứ quân sự và cơ sở dầu khí trên khắp Saudi Arabia, gồm các khu vực gần biên giới Yemen. Ngày 13/10, các vụ tấn công vào Sân bay King Abdullah bin Abdulaziz ở thành phố Jazan phía tây nam và Sân bay quốc tế Najran khiến 3 người bị thương và gây thiệt hại vật chất, theo cơ quan hàng không dân dụng Saudi Arabia. Ngày 14/10, các vụ tấn công vào Sân bay Abha và Sân bay Quốc tế King Khalid ở Riyadh khiến 3 người thiệt mạng, 36 người bị thương.

Houthi cũng tuyên bố đã dùng tên lửa và máy bay không người lái đánh vào nhà máy lọc dầu Aramco ở Rabigh, ven Biển Đỏ, gây hỏa hoạn; nhà chức trách Saudi chưa xác nhận ngay. Hồi tháng 7, Houthi áp đặt lệnh cấm vận hàng hải với Saudi Arabia sau khi vòng giao tranh mới bùng phát.

Bà Yasmeen Al Eryani, giám đốc điều hành phụ trách sản xuất tri thức tại Sanaa Center, nói Houthi đang cố tạo "áp lực tối đa" lên Saudi Arabia, đồng thời thúc đẩy huy động nội bộ rất mạnh, kể cả rời mặt trận bờ tây để tiến vào Taiz và các khu vực đông dân hơn. Bà cho rằng Houthi có thể tiếp tục tận dụng đà này và các cuộc tập kích xuyên biên giới sẽ gây sức ép khắp khu vực, đồng thời "khiêu khích" Saudi Arabia, Mỹ và các quốc gia trong vùng.

Diễn biến giao tranh mới nhất

Truyền thông thân Houthi ngày 12/10 đưa tin về một cuộc không kích nhắm vào Naqil al-Zarbi thuộc huyện Hayfan, tỉnh Taiz, tây nam Yemen, và một vụ tập kích bằng tên lửa vào huyện Sahar, tỉnh Saada phía bắc. Lực lượng của chính phủ Yemen được quốc tế công nhận cũng công bố hình ảnh được cho là bắn hạ một máy bay không người lái của Houthi trên núi Sabr ở Taiz.

Phát ngôn viên liên quân do Saudi dẫn đầu, Thiếu tướng Turki al-Maliki, cho biết sáng 12/10 lực lượng này đánh chặn và phá hủy một tên lửa đạn đạo do Houthi phóng về tỉnh al-Kharj, cùng một máy bay không người lái ở tỉnh Đông của vương quốc.

Ngày 11/10, Đại tá Majed Abdullah al-Nazili, phát ngôn viên lực lượng chính phủ Yemen, nói ít nhất 1.150 tay súng Houthi đã thiệt mạng trong gần 2.000 chiến dịch có mục tiêu trên khắp cả nước kể từ khi chính phủ được quốc tế công nhận mở cuộc phản công. Ông nói quân đội đã phá hủy các kho đạn và ít nhất 180 xe chiến đấu, vận tải, tiếp tế của Houthi, và các lực lượng mặt đất "tiếp tục đẩy mạnh tiến công". Al Jazeera không thể xác minh độc lập các tuyên bố đối lập này.

Giao tranh gia tăng trên nhiều mặt trận ở Yemen, khi lực lượng chính phủ được Saudi hậu thuẫn phát động chiến dịch "Bình minh Yemen" ngày 4/10 nhằm giành lại lãnh thổ do Houthi kiểm soát, gồm thành phố cảng Mocha và đảo Mayun. Lực lượng chính phủ nói đã tái chiếm Mocha và huyện Dhubab gần eo biển, song Houthi phủ nhận. Houthi cũng siết vây thành phố Taiz sau khi chiếm khu vực phía nam thành phố này hồi đầu tháng, gồm al-Turbah; Taiz là một trong những thành phố giao tranh ác liệt nhất trong cuộc chiến. Giao tranh cũng lan sang Marib và al-Jawf, hai tỉnh phía đông Sanaa, nơi lực lượng chính phủ báo cáo tiến triển trước các vị trí của Houthi.

Phản ứng quốc tế

Vụ tập kích sân bay bị Mỹ và Liên Hợp Quốc lên án, trong khi một số chính phủ nước ngoài cảnh báo công dân tránh sân bay này. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio xác nhận một công dân Mỹ nằm trong số người thiệt mạng và lên án vụ việc: "Những cuộc tấn công đáng lên án này thể hiện sự coi thường trắng trợn mạng sống dân thường vô tội. Chúng phải dừng lại ngay."

Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres cũng lên án vụ tập kích hôm 11/10, nhấn mạnh các cuộc tấn công nhằm dân thường và hạ tầng dân sự vi phạm luật quốc tế. Mỹ, Canada, Đức và một số nước khác ra cảnh báo đi lại, trong khi một số cơ quan ngoại giao hạn chế di chuyển nhân viên qua sân bay. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif gọi vụ tấn công là "man rợ" và tái khẳng định cam kết của Islamabad với an ninh Saudi Arabia.

Ngày 5/10, Thổ Nhĩ Kỳ, Pakistan và Saudi Arabia nhất trí kích hoạt "các biện pháp răn đe" trong một hiệp ước phòng thủ chung và triển khai nhanh lực lượng tới vương quốc này nhằm đối phó Houthi, vài tuần sau khi ba nước ký Hiệp định Phòng thủ Tương hỗ Chiến lược Mecca.

Mỹ có tham gia không kích Houthi?

Ông Trump để ngỏ khả năng Mỹ tham gia quân sự nhưng chưa công bố quyết định. "Có thể. Chúng tôi sẽ xem xét," ông nói với phóng viên hôm 11/10, đồng thời cho biết dự định trao đổi với Thái tử Saudi Mohammed bin Salman và gọi vụ tấn công là "không thể chấp nhận".

Theo truyền thông Mỹ, Washington đã chia sẻ thông tin tình báo, nhận diện mục tiêu và hỗ trợ lập kế hoạch cho chiến dịch mới nhất do Saudi hậu thuẫn. Khi liên quân do Saudi dẫn đầu can thiệp vào nội chiến Yemen hồi tháng 3/2015, Washington cung cấp tình báo, hỗ trợ hậu cần và vũ khí nhưng không trực tiếp tham gia các cuộc không kích của liên quân. Năm 2021, chính quyền Biden chấm dứt ủng hộ chiến dịch do Saudi dẫn đầu ở Yemen với lý do khủng hoảng nhân đạo; khi đó hơn 100.000 người Yemen thiệt mạng và hàng triệu người phải rời bỏ nhà cửa.