Sanaa chìm trong lo ngại khi chiến dịch quân sự mới đe dọa biến thủ đô thành chiến địa

Sanaa, Yemen – Vào nửa đêm thứ Ba, các cuộc không kích rung chuyển thủ đô Sanaa của Yemen – thành phố vốn gần như được yên ổn kể từ khi lệnh ngừng bắn giữa chính phủ được quốc tế công nhận và lực lượng Houthi được công bố năm 2023.

Trước đó không lâu, người đứng đầu Hội đồng Lãnh đạo Tổng thống Yemen, Rashid al-Alimi, đã công bố chiến dịch quân sự mới mang tên "Bình minh Yemen" nhằm giành lại Sanaa từ tay Houthi – lực lượng đã kiểm soát thành phố từ tháng 9/2014.

Tuy nhiên, các lực lượng mặt đất của chính phủ vẫn còn cách thủ đô hàng trăm dặm và đang sa lầy trong giao tranh với Houthi ở bờ biển phía tây và quanh khu vực Taiz. Điều này đồng nghĩa các cuộc tấn công vào vị trí của Houthi tại Sanaa phải tiến hành từ trên không, và chiến dịch không kích đã gây thương vong cho dân thường.

Hôm thứ Hai, một cuộc không kích vào khu vực Sa'wan thuộc tỉnh Sanaa đã khiến một trẻ em thiệt mạng và bảy dân thường khác bị thương.

Chính phủ Yemen cam kết tiếp tục các cuộc tấn công cho đến khi đạt được mục tiêu, đặc biệt là tái chiếm Sanaa. Bất kể quan điểm chính trị của người dân thủ đô, phần lớn đều lo sợ thành phố của họ – vốn nằm xa tiền tuyến – sẽ một lần nữa trở thành chiến địa.

Ký ức về chiến dịch "Bão quyết định"

Ký ức vẫn còn in đậm về chiến dịch "Bão quyết định" do liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu phát động nhằm vào Houthi hồi tháng 3/2015, khi hàng trăm dân thường ở Sanaa thiệt mạng trong các cuộc không kích.

Kể từ khi chính phủ Yemen mở chiến dịch mới, hàng chục cuộc không kích đã giáng xuống thủ đô, trong đó có một cuộc tấn công vào sân bay quốc tế Sanaa khiến hai nhân viên thiệt mạng. Cả hai chiến dịch đều nhắm vào các mục tiêu của Houthi.

Ghamadan Abood, 30 tuổi, một người giao hàng sống tại Sanaa, cho biết làn sóng tấn công mới vào thành phố đã làm gia tăng nỗi sợ hãi trong cư dân. "Khi tôi biết về chiến dịch mới vào Chủ nhật, cảm giác an toàn của tôi tan biến", anh nói với Al Jazeera. "Bất cứ lúc nào và ở đâu, không kích có thể ập đến, và dân thường có thể trở thành nạn nhân tiếp theo."

Hôm thứ Hai, Abood đang đi xe máy thì các cuộc không kích ập vào Sa'wan, chỉ cách anh hai km. Với các cơ sở quân sự của Houthi được cho là đóng trong thành phố, và đôi khi chính phủ tấn công vào khu dân cư, các cuộc oanh kích cho thấy sự tổn thương của dân thường tại Sanaa.

"Các cuộc tấn công có thể nhắm vào bệ phóng tên lửa, thiết bị quân sự hoặc cơ sở hạ tầng, nhưng một số cơ sở này có thể nằm gần khu dân cư, trang trại hoặc đường sá. Vì vậy, người vô tội có thể bị giết, bị thương hoặc khiếp sợ", Abood nói.

Saudi Arabia – nước ủng hộ chính phủ Yemen – cũng hứng chịu các cuộc tấn công tên lửa liên tục từ Houthi, trong đó có hai vụ nhắm vào sân bay quốc tế King Khalid ở Riyadh, vụ mới nhất hôm thứ Bảy khiến 12 người thiệt mạng.

Hôm thứ Ba, liên quân do Saudi dẫn đầu cho biết Sanaa, Saada và Amran nằm trong số những nguồn đe dọa tên lửa chính của Houthi. Liên quân nhấn mạnh các hoạt động quân sự đang diễn ra nhằm hạn chế khả năng phóng tên lửa vào vương quốc này của nhóm.

Nỗi lo phải rời bỏ nhà cửa

Theo Tổ chức Di cư Quốc tế, hơn 200.000 người đã phải di tản kể từ khi giao tranh tại Yemen leo thang trong những tuần gần đây. Phần lớn những người buộc phải rời bỏ nhà cửa đến từ tỉnh Taiz ở tây nam Yemen, nơi diễn ra giao tranh mặt đất ác liệt nhất giữa lực lượng chính phủ và Houthi.

Saleh Ayidh, 50 tuổi, cư dân Sanaa và là cha của năm người con, lo ngại các cuộc không kích mới cũng sẽ buộc người dân phía bắc phải rời bỏ nhà cửa. "Hôm nay, chúng tôi coi Sanaa là nơi an toàn và xa tiền tuyến. Với tôi, không nơi nào an toàn ở Yemen, đặc biệt là ở phía bắc, và chiến tranh có thể lan đến bất cứ đâu", ông nói với Al Jazeera.

Vào đầu chiến dịch của liên quân do Saudi dẫn đầu nhằm vào Houthi hồi tháng 3/2015, gia đình Ayidh đã rời thành phố đến một ngôi nhà ở vùng nông thôn. Họ sống ở đó sáu tháng, tránh xa cuộc tấn công vào thủ đô Yemen. "Giờ chúng tôi không biết điều gì sẽ xảy ra với mình. Chúng tôi sẽ quyết định có cần rời thành phố hay không nếu các cuộc không kích tiếp tục gia tăng", Ayidh nói. "Không có an toàn, cuộc sống thật khó khăn."

Tích trữ lương thực và nhiên liệu

Các cuộc không kích gần đây được nhiều người ở Sanaa coi là dấu hiệu chiến tranh đã trở lại thủ đô, khiến cư dân đổ xô tích trữ lương thực và nhiên liệu. Khi chiến dịch "Bão quyết định" bắt đầu năm 2015, giá hàng hóa và nhiên liệu tăng do gián đoạn logistics và tâm lý mua tích trữ. Xu hướng tương tự đang tái diễn tại Sanaa sau khi xung đột nối lại.

Nashwan, 24 tuổi, chủ cửa hàng tạp hóa, đã tăng lượng hàng dự trữ các mặt hàng thiết yếu như gạo, phô mai, sữa, bánh quy, dầu ăn và đường trước khi chúng trở nên khan hiếm. Anh cũng tích trữ xăng, mua 100 lít để dùng cho xe buýt nhỏ nếu khủng hoảng nhiên liệu ập đến thủ đô. "Những mặt hàng này có thể trở nên đắt đỏ trong những ngày tới. Nếu chiến tranh tiếp tục leo thang, việc mua chúng sẽ tốn kém hơn", Nashwan nói. "Tôi không muốn cảm nhận ngay tác động của chiến tranh."

Bất kỳ việc đóng cửa đường sá hay sự sụt giảm nhập khẩu do chiến tranh và lệnh phong tỏa hải quân của Saudi đối với các khu vực Houthi sẽ đặt ra thách thức lớn cho dân thường. "Giá lương thực và nhiên liệu tăng là nỗi lo thực sự cho toàn bộ người dân giữa chiến tranh và sẽ làm tình hình nhân đạo ở Yemen thêm tồi tệ", Wafiq Saleh, giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Yemen-Vùng Vịnh Taiz, nói với Al Jazeera.

Tuần trước, Chương trình Lương thực Thế giới của Liên Hợp Quốc cảnh báo rằng ba phần tư số gia đình ở một số khu vực Yemen đang bị đói. Có những lo ngại rằng xung đột leo thang sẽ dẫn đến cuộc khủng hoảng lương thực nghiêm trọng hơn trên toàn Yemen, điều mà WFP đã mô tả là "hoàn toàn tàn khốc".

Giao tranh tại Yemen

Bất chấp sự lạc quan của chính phủ được quốc tế công nhận khi công bố chiến dịch "Bình minh Yemen", ít người ở Sanaa tin rằng chính phủ có khả năng tái chiếm thủ đô từ tay Houthi trong thời gian tới.

Raiman al-Hamdani, một nhà phân tích về Yemen có trụ sở tại London, cho biết lực lượng chính phủ tuy đông về danh nghĩa nhưng vẫn phân tán trên nhiều mặt trận, trong khi binh lính sử dụng trang thiết bị lỗi thời. "Họ có thể giữ được phòng tuyến nhưng không thể đẩy Houthi ra khỏi các căn cứ vững chắc trên núi", Raiman nói với Al Jazeera tuần trước.

Fuad Ali, 40 tuổi, một sinh viên tốt nghiệp đại học ở Sanaa, cho rằng chính phủ được Saudi hậu thuẫn đã mất lòng tin của công chúng, đặc biệt là tuyên bố có thể chiếm lại thủ đô sau khi hứng chịu hàng loạt thất bại quân sự đáng xấu hổ trong những tuần gần đây ở ven biển. "Chính phủ đã thất bại trong việc chiếm tỉnh Hodeidah ven biển hoặc tỉnh sa mạc Al-Jawf. Giao tranh ở đó có thể dễ dàng hơn do địa hình. Làm sao họ có thể tái chiếm Sanaa đầy núi non?", Ali nói với Al Jazeera.

Ông cũng cho rằng chiến dịch "Bình minh Yemen" sẽ mang thêm "sự tàn phá cho các cơ sở hạ tầng của đất nước và làm tăng thương vong dân sự". Ali nghi ngờ chiến dịch này sẽ đưa chính phủ trở lại Sanaa. Nhưng ông cũng tin rằng chính phủ và liên quân do Saudi dẫn đầu đã rút ra bài học từ năm 2015, khi thương vong dân sự khổng lồ do các cuộc không kích gây ra sự lên án quốc tế.

"Tôi vẫn lạc quan rằng chiến dịch Bình minh Yemen sẽ không tàn phá Sanaa như chiến dịch Bão quyết định", Ali nói.