Kashmir phản đối đề xuất thống nhất bài giảng thứ Sáu tại các nhà thờ Hồi giáo

Đề xuất của Hội đồng Waqf ở Kashmir do Ấn Độ quản lý về việc áp dụng bài giảng thứ Sáu thống nhất tại các nhà thờ Hồi giáo trong khu vực đã làm dấy lên làn sóng phản đối từ các chính trị gia và lãnh đạo tôn giáo. Những người chỉ trích cáo buộc chính quyền đang tìm cách khẳng định quyền kiểm soát đối với các không gian tôn giáo của người Hồi giáo.

Hội đồng Waqf Jammu và Kashmir do Darakshan Andrabi đứng đầu, một lãnh đạo địa phương gắn với đảng Bharatiya Janata Party (BJP) theo đường lối đa số Hindu của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi. Chính quyền của ông Modi đã tước bỏ quy chế bán tự trị trước đây của khu vực vào năm 2019, đồng thời phân chia Jammu và Kashmir thành hai lãnh thổ do liên bang quản lý thay vì hoạt động như một bang đầy đủ.

Hội đồng này, vốn giám sát các quỹ tôn giáo Hồi giáo theo quy định của luật Hồi giáo, đã công bố động thái gây tranh cãi vào cuối tuần trước. Điều này làm bùng lên tranh cãi chính trị khi các học giả Hồi giáo hàng đầu của khu vực chỉ trích đề xuất là “can thiệp vô trách nhiệm vào các vấn đề tôn giáo của người Hồi giáo Kashmir”.

Bảo vệ việc áp đặt bài giảng thống nhất, Andrabi nói với một tờ báo lớn của Ấn Độ rằng một ủy ban dự kiến được thành lập dưới sự bảo trợ của hội đồng “sẽ chịu trách nhiệm duy nhất trong việc xác định vấn đề liên quan đến bài giảng thống nhất… [Bước này] là cần thiết để giải quyết các vấn đề trong [khu vực], đặc biệt là các tệ nạn xã hội, bao gồm lạm dụng ma túy.”

Andrabi nói với truyền thông rằng các học giả tôn giáo sẽ phê duyệt bài giảng thứ Sáu và không có vai trò nào cho quan chức chính phủ trong quyết định này.

“Gạt bỏ lo ngại của chúng tôi”

Hôm Chủ nhật, Hội đồng Waqf đã triệu tập khoảng 1.500 học giả và người thuyết giảng hàng đầu từ khu vực Kashmir. Một số lãnh đạo có mặt tại địa điểm, trong khi những người khác từ các vùng xa xôi tham dự trực tuyến.

Một học giả từ huyện miền núi Rajouri, cách thành phố lớn nhất của khu vực là Srinagar khoảng 180 km, người tham dự cuộc họp trực tuyến, nói với Al Jazeera rằng Andrabi đã đưa ra chỉ thị rằng chỉ một bài giảng đã được phê duyệt trước do một ủy ban gồm các học giả cấp cao nhất soạn thảo mới được đọc thống nhất trên bục giảng các nhà thờ Hồi giáo vào thứ Sáu.

Ông cho biết họ không được thông báo chính xác ai sẽ là thành viên của ủy ban này.

“Khi chúng tôi phản đối, nói rằng chúng tôi sẽ không tuân theo chỉ thị nếu bài giảng bị phát hiện vi phạm giáo lý Hồi giáo, bà ấy gạt bỏ lo ngại của chúng tôi và không cho chúng tôi nói,” học giả này cho biết, giấu tên vì lo sợ chính quyền trả đũa. “Bà ấy [Andrabi] nói rằng quyết định của họ là cuối cùng vì nó đã được chuẩn bị trong bốn năm.”

Là khu vực tranh chấp bị cả Ấn Độ và Pakistan tuyên bố chủ quyền, Kashmir đã nằm ở tâm điểm bất ổn chính trị trong bốn thập kỷ. Những năm đòi trưng cầu dân ý một cách hòa bình để xác định người Kashmir sẽ chọn quốc gia nào đã chuyển thành cuộc nổi dậy vũ trang chống lại sự cai trị của Ấn Độ vào năm 1989, sau các cáo buộc gian lận bầu cử.

Năm 2019, Ấn Độ xóa bỏ quy chế bán tự trị của Kashmir và áp đặt quyền cai trị trực tiếp của liên bang. Các cuộc bầu cử không diễn ra cho đến năm 2024, khi chính quyền địa phương được bầu lại, dù với nhiệm vụ bị hạn chế. Quyền lực thực tế vẫn thuộc về quan chức hành chính do New Delhi bổ nhiệm.

Các điều kiện đặc biệt theo quy chế cũ từng bảo vệ các đặc quyền liên quan đến đất đai và cư trú, đồng thời cho phép người Kashmir tự ban hành luật của mình.

Một hệ quả của quyết định năm 2019 là các thỏa thuận pháp lý bản địa điều chỉnh việc quản lý waqf — các khoản hiến tặng từ thiện mà người Hồi giáo cam kết vì phúc lợi cộng đồng rộng lớn hơn — đã bị thay thế bằng các quy định áp dụng trên toàn Ấn Độ.

“Tìm cách làm xói mòn tự do tôn giáo”

Hệ thống mới trao quyền rộng lớn cho bộ máy quan liêu do liên bang kiểm soát trong việc quản lý các hội đồng tôn giáo địa phương như waqf.

Kể từ đó, Hội đồng Waqf nhiều lần bị các lãnh đạo Kashmir địa phương cáo buộc tìm cách làm xói mòn tự do tôn giáo của họ hoặc can thiệp vào cách các thực hành tôn giáo truyền thống được duy trì qua nhiều thế hệ.

“Khutba hoặc bài giảng tập trung từng diễn ra dưới danh nghĩa một sultan hoặc khalifa (caliph Hồi giáo) trong thời trung cổ. Nhưng điều đó có tính thiêng liêng vì khi đó Kashmir là một nhà nước Hồi giáo. Ngày nay, chúng ta được cho là đang sống trong một nhà nước thế tục,” Nayeem Akhtar, một chính trị gia cấp cao từng giữ chức bộ trưởng giáo dục Kashmir trong chính quyền được bầu trước đây khi quy chế đặc biệt còn hiệu lực, nói với Al Jazeera.

“Chừng nào còn có người nghe, mỗi giáo sĩ đều có quyền tự do nói về bất kỳ chủ đề nào họ chọn. Tự do này được ghi trong những nền tảng cơ bản nhất của luật pháp,” ông nói thêm.

Akhtar cho biết các chỉ thị mới đến từ một người giữ chức vụ gắn với BJP, đó là lý do động thái mới nhất gây ra phản ứng dữ dội. “Công việc của hội đồng chỉ là quản lý. Họ đang vượt quá phạm vi của mình khi cố gắng thuyết giảng hoặc hướng dẫn các giáo sĩ cách họ phải làm công việc của mình. Liệu một đảng chính trị Hồi giáo ở Ấn Độ có bao giờ ra lệnh cho một pujari Hindu cách cử hành cầu nguyện hoặc một mục sư Cơ đốc giáo cách giảng bài vào Chủ nhật không?”

Hôm thứ Ba, Mirwaiz Umar Farooq, lãnh đạo tôn giáo Hồi giáo hàng đầu của khu vực, cảnh báo rằng động thái như vậy sẽ đồng nghĩa với “can thiệp trực tiếp”.

Mutahida Majlis-e-Ulema, cơ quan chung của một số tổ chức tôn giáo do ông lãnh đạo, nói rằng “việc xác định nội dung bài giảng là trách nhiệm của các học giả Hồi giáo, không phải của một cơ quan hành chính.”

Sự lên án cũng được Omar Abdullah, người đứng đầu được bầu của khu vực và là thành viên đảng National Conference ủng hộ sáp nhập vào Ấn Độ, chia sẻ, dù với các quyền tự trị mà New Delhi đã vô hiệu hóa bảy năm trước.

Sau phản ứng dữ dội, người đứng đầu Hội đồng Waqf Andrabi rút lại tuyên bố và nói rằng vấn đề được để cho “các học giả độc lập, người thuyết giảng (và) người giảng bài” tùy nghi nói về các vấn đề xã hội như tự tử gia tăng, sang chấn tinh thần, lạm dụng chất gây nghiện và hơn thế nữa.

“Gây sức ép lên các thể chế tôn giáo”

Đây không phải lần đầu chính quyền do BJP lãnh đạo bị cáo buộc tìm cách gây sức ép lên các thể chế tôn giáo địa phương.

Hồi tháng 1, các học giả Hồi giáo Kashmir cáo buộc chính phủ có thực hành phân biệt đối xử sau khi cảnh sát phân phát một mẫu đơn bốn trang có tiêu đề “hồ sơ nhà thờ Hồi giáo”, yêu cầu các thông tin xâm phạm về imam, muezzin và khatib (người thuyết giảng) của các nhà thờ Hồi giáo trên khắp khu vực tranh chấp, bao gồm dữ liệu sinh trắc học của họ.

Trong nhiều năm, các nhóm Hồi giáo trong khu vực đã đối mặt với nhiều hạn chế khác nhau đối với việc cầu nguyện, khi Nhà thờ Jamia Masjid 600 năm tuổi ở Srinagar thường bị đóng cửa trong các dịp tôn giáo quan trọng như lễ cầu nguyện Eid hoặc Laylat-al-Qadr, đêm linh thiêng nhất của lịch Hồi giáo, rơi vào tháng Ramadan.

Chính quyền lập luận các hạn chế này được áp đặt để đảm bảo hòa bình, nhưng các lãnh đạo tôn giáo khẳng định những biện pháp cấm đoán như vậy tạo thành “cuộc tấn công có hệ thống vào bản sắc tôn giáo, phẩm giá và các quyền cơ bản” của người Hồi giáo Kashmir.

Farooq, học giả hàng đầu, bản thân thường xuyên bị áp đặt các hạn chế di chuyển như vậy, khiến ông không thể giảng bài thứ Sáu trong những dịp ông được cho là sẽ nói về các vấn đề như cuộc diệt chủng của Israel ở Gaza.

Trước đây, Hội đồng Waqf cũng từng tìm cách cấm thực hành phân phát cơm vàng trong khuôn viên các đền thờ lớn trong khu vực, một truyền thống hàng thế kỷ gắn với các hội đồng truyền giáo Sufi đã truyền bá Hồi giáo ở Kashmir.

Tôn giáo là yếu tố huy động chính trị

Năm 2022, hội đồng cũng cấm thực hành lâu đời là thu nhận các khoản quyên góp tự nguyện nazr-o-niyaz do người sùng đạo dâng tặng cho các bậc thầy tâm linh, mujawir (người trông coi đền thờ) và khadim (người chăm sóc). Hội đồng viện dẫn các luật liên bang mới được áp dụng làm lý do để nắm quyền kiểm soát trực tiếp mọi khoản thu tài chính và lắp đặt các hộp quyên góp mới, nơi mọi lễ vật đều chuyển cho hội đồng.

Noor Ahmad Baba, nhà khoa học chính trị và sử gia kỳ cựu của Kashmir, cho rằng tôn giáo luôn là một yếu tố huy động chính trị ở Kashmir, đó là lý do các nỗ lực thao túng hoặc thay đổi các thỏa thuận tôn giáo truyền thống gây ra phẫn nộ chính trị.

“Kiểu thể chế chính trị mà chúng ta có và kiểu chính trị mà nó đã tiến hành đối với người Hồi giáo là điều khiến toàn bộ quá trình này trở nên đáng ngờ,” Baba nói với Al Jazeera, đề cập đến BJP. “Nếu việc chuẩn hóa, chẳng hạn, đến từ các giáo sĩ được công chúng chấp nhận, nó sẽ không trở thành vấn đề. Không ai có thể phủ nhận nhu cầu các lãnh đạo tôn giáo nói về các chủ đề như nghiện ma túy, kết hôn muộn, biến đổi khí hậu, hòa hợp xã hội và hơn thế nữa.”

Một nhà phân tích chính trị ở Srinagar, người đã viết về xung đột ở Kashmir trong bốn thập kỷ, nói rằng những quyết định như vậy phản ánh nỗ lực ngăn chặn trước các cuộc biểu tình ở Kashmir giữa làn sóng chủ nghĩa dân tộc Hindu đang dâng cao ở Ấn Độ.

“Một loạt vụ phá dỡ nhà thờ Hồi giáo gần đây ở các thành phố như Ujjain và Saharanpur thuộc Uttar Pradesh cho thấy các khuynh hướng cực hữu trong bộ máy cầm quyền Ấn Độ đang trỗi dậy mạnh mẽ đến mức nào,” nhà phân tích nói với Al Jazeera, giấu tên vì lo sợ trả đũa. “Tư thế đối đầu sắc tộc mới này của chính quyền Modi đủ để gây phản ứng ở một nơi như Kashmir. Các nỗ lực khẳng định quyền kiểm soát nhà thờ Hồi giáo phải được nhìn nhận trong bối cảnh đó.”