Iraq phá giá đồng dinar để giảm áp lực tiền mặt, giới thương nhân rơi vào tình trạng bất định

Baghdad, Iraq – Trong căn phòng nhỏ tại chợ bán buôn Jameela, một trong những chợ đầu mối chính ở Baghdad, thương nhân thực phẩm Hamza al-Rudayni đang chờ xem những ngày tới sẽ diễn ra thế nào.

Quyết định phá giá đồng dinar của chính phủ Iraq so với đồng USD đã khiến những người như ông đối mặt với khoản lỗ bất ngờ và tình trạng không chắc chắn về giá bán cho hàng hóa của mình.

"Tôi không biết phải làm gì", al-Rudayni nói với Al Jazeera sau khi việc phá giá làm giảm giá trị USD của lượng dinar ông đang nắm giữ, khiến ông có ít tiền hơn để mua hàng nhập khẩu.

"Điều duy nhất tôi biết là vài ngày trước, tôi thức dậy và phát hiện mình đã mất 25 triệu dinar Iraq (khoảng 16.500 USD theo tỷ giá mới) vì quyết định này, trong khi các thương nhân lớn hơn mất hàng tỷ", ông nói.

Al-Rudayni bước vào thị trường bán buôn năm ngoái sau khi mất việc tại một ngân hàng tư nhân Iraq mà ông nói từng bị Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt. Ông đã bán xe và dùng tiền tiết kiệm để bắt đầu giao dịch với một thương nhân lớn hơn trước khi tự mở cơ sở kinh doanh gần đây.

Với việc biến động tỷ giá khiến giá cả khó dự đoán, al-Rudayni cho biết ông và nhiều thương nhân khác đã chọn tạm dừng mua bán cho đến khi tình hình ổn định.

"Hoạt động thị trường đã đình trệ", al-Rudayni nói. "Thương nhân mua hàng bằng USD nhưng bán bằng dinar, vì quy định cấm họ bán bằng USD."

Đó là gốc rễ vấn đề đối với giới thương nhân: đồng dinar yếu hơn đồng nghĩa họ phải trả nhiều nội tệ hơn cho hàng nhập khẩu tính bằng USD, đồng thời khiến việc xác định giá phù hợp cho hàng đã có trong kho trở nên khó khăn hơn.

Vì sao phá giá?

Ngày 7/10, chính phủ Iraq đưa ra tỷ giá chính thức mới so với đồng USD, nhằm giảm bớt cuộc khủng hoảng tài chính do chiến tranh Mỹ-Israel với Iran và gián đoạn xuất khẩu dầu qua eo biển Hormuz gây ra.

Trước chiến tranh, Iraq xuất khẩu khoảng 3,5 triệu thùng dầu mỗi ngày qua eo biển Hormuz, chiếm 90% doanh thu chính phủ Iraq.

Quyết định của Ngân hàng Trung ương Iraq ấn định tỷ giá 1.520 dinar đổi 1 USD cho bán tiền mặt ra công chúng. Trước đó tỷ giá là 1.320 dinar đổi 1 USD.

Việc phá giá đồng dinar gần 15% so với USD cho phép chính phủ nhận được nhiều nội tệ hơn cho mỗi USD doanh thu dầu được quy đổi, giúp trang trải chi tiêu công, gồm lương nhân viên nhà nước.

"Đây là quyết định của tôi và tôi chịu trách nhiệm về nó", Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi nói trong cuộc gặp với các lãnh đạo nghị viện hôm thứ Năm.

"Tôi đã đối mặt với ba lựa chọn khó khăn để trang trải lương và các khoản chi bắt buộc khác", al-Zaidi nói thêm. "Thứ nhất là cắt lương 35%... thứ hai là trả lương mỗi 45 ngày... trong khi thứ ba là dựa vào vay nước ngoài."

Al-Zaidi, cựu chủ ngân hàng, cũng cho biết chính phủ của ông thừa hưởng khoản nợ công vượt 208 nghìn tỷ dinar Iraq (139 tỷ USD theo tỷ giá mới) khi nhậm chức hồi tháng 5. Ông nói chính phủ cần khoảng 10 nghìn tỷ dinar (6,7 tỷ USD) mỗi tháng để trang trải lương và các chi tiêu thiết yếu khác.

Thiếu thanh khoản

Khủng hoảng tại eo biển Hormuz đã gây áp lực tài chính nghiêm trọng cho chính phủ Iraq.

Dù tình hình đã dịu bớt phần nào trong những tuần gần đây sau khi xuất khẩu dầu của Iraq phục hồi một phần, sản lượng vẫn chưa trở lại mức trước chiến tranh.

Mudher Mohammed Salih, cố vấn tài chính của thủ tướng Iraq, nói hồi tháng 8 rằng dự trữ ngoại tệ của Ngân hàng Trung ương Iraq đã giảm từ 106 tỷ USD xuống khoảng 80 tỷ USD.

Để bù đắp doanh thu bị mất, chính phủ Iraq cũng đã chuyển sang vay từ các ngân hàng trong nước để trang trải lương và các chi phí khác.

Một quan chức Bộ Tài chính nói với Al Jazeera rằng bảo đảm trả lương đúng hạn vẫn là ưu tiên chính của chính phủ, mô tả vấn đề này là yếu tố ổn định kinh tế trong nước.

"Chúng tôi bị trói tay về doanh thu và cách duy trì đủ tiền để bảo đảm có thể trả lương", quan chức giấu tên vì không được phép phát ngôn công khai cho biết.

Các nhà kinh tế cảnh báo rằng dù điều chỉnh tỷ giá có thể giảm bớt một số áp lực tài khóa trước mắt, nó sẽ không giải quyết những điểm yếu sâu xa hơn của nền kinh tế Iraq.

"Không có gì trong kinh tế là bất khả xâm phạm, kể cả tỷ giá", Nabil al-Marsoumi, giáo sư kinh tế tại Đại học Al Maaqal ở Basra, nói. "Có thể điều chỉnh, nhưng chỉ sau khi mọi lựa chọn khác đã cạn kiệt."

"Dù sao, tỷ giá không nên được dùng để che đậy những thất bại trong chính sách kinh tế và tài khóa của nhà nước", ông nói thêm.