Giao tranh Yemen leo thang: Houthi tập kích sân bay, cơ sở dầu khí Saudi Arabia

Giao tranh giữa lực lượng chính phủ Yemen do Saudi Arabia hậu thuẫn và nhóm Houthi do Iran hậu thuẫn đang leo thang dọc bờ biển phía tây trên Biển Đỏ, song song với các cuộc tập kích ngày càng mở rộng của Houthi nhắm vào các cơ sở dầu khí và sân bay của Saudi Arabia.

Hôm thứ Năm, lực lượng trung thành với chính phủ Yemen cho biết đã đánh chặn một máy bay không người lái hướng tới Medina và một tên lửa bắn về phía Riyadh, giữa lúc giao tranh với nhóm Houthi gia tăng.

Trước đó một ngày, phát ngôn viên quân sự của Houthi, Yahya Saree, cho biết lực lượng của nhóm này đã tiến hành "một chiến dịch quân sự chất lượng cao nhắm vào Aramco ở Dhahran", cùng các cuộc tập kích vào sân bay Riyadh và một nhà máy lọc dầu tại thủ đô. Ông tuyên bố các hoạt động "sẽ tiếp tục trong những ngày tới, nhắm vào sân bay và cơ sở dầu khí của kẻ thù Saudi".

Một quan chức Bộ Năng lượng Saudi Arabia xác nhận một tòa nhà thuộc Aramco ở Dhahran đã bị đánh trúng, gây "hỏa hoạn hạn chế" nhưng "không có thương vong". Dhahran là nơi đặt trụ sở chính của Aramco, một tổ hợp rộng lớn gồm nhiều tòa nhà và khu dân cư.

Trong khi đó, liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu tiến hành các cuộc không kích nhắm vào thành trì của Houthi tại thủ đô Sanaa của Yemen — nơi nhóm này chiếm giữ từ năm 2014. Liên quân từng giao chiến với Houthi cho đến khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn năm 2022, nhưng lệnh ngừng bắn đã đổ vỡ trong những tháng gần đây.

Phóng viên Yousef Mawry của Al Jazeera tại Sanaa nhận định cuộc chiến đã trở thành chuỗi đòn trả đũa qua lại. Nhóm do Iran hậu thuẫn "sẽ tiếp tục tiến hành các cuộc không kích này... mục tiêu là lấy lửa đối lửa — không kích đáp trả không kích, thủ đô đáp trả thủ đô, sân bay đáp trả sân bay, cơ sở năng lượng đáp trả cơ sở năng lượng".

Houthi đã nhắm vào những mục tiêu nào ở Saudi Arabia?

Các cuộc tập kích gần đây của Houthi vào Saudi Arabia chủ yếu nhắm vào hạ tầng trọng yếu ở ngoại ô Riyadh, nhưng dường như đang tiến gần hơn vào trung tâm thành phố.

Các cuộc tấn công của Houthi vào sân bay quốc tế King Khalid của Riyadh cuối tuần trước khiến 14 người thiệt mạng và hơn 300 người bị thương. Houthi cũng được cho là đã tập kích các sân bay khác, trong đó có sân bay quốc tế Abha ở miền nam Saudi Arabia khiến hai người thiệt mạng, cùng các cơ sở năng lượng của Aramco.

Nhà chức trách cho biết sân bay Riyadh sẽ đóng cửa ít nhất đến thứ Bảy khi nhiều hãng hàng không hủy chuyến, khiến bầu trời thủ đô vương quốc này trở nên vắng vẻ.

Theo phóng viên Mawry, Saudi Arabia "có nhiều thứ để mất hơn" từ các đòn trả đũa làm gián đoạn giao thông hàng không, bởi sân bay quốc tế Sanaa đã đóng cửa nhiều năm do hư hại qua các năm nội chiến và hiện không có hãng hàng không Yemen nào hoạt động tại đây.

Ngoài ra, bằng việc gây mất an ninh, Houthi đang phát tín hiệu rằng Saudi Arabia sẽ phải chịu chi phí kinh tế ngày càng tăng vì can dự vào Yemen. Đầu năm nay, Houthi cũng bắt đầu tập kích các tàu hàng liên quan đến Saudi ở khu vực eo biển Bab al-Mandeb — cửa ngõ vào Biển Đỏ. Saudi Arabia ngày càng phụ thuộc vào tuyến vận tải này để xuất khẩu dầu kể từ khi Iran đóng eo biển Hormuz hồi tháng Ba.

Vương quốc này dự kiến đăng cai một hội nghị đầu tư lớn tại Riyadh vào cuối tháng này, được ví như "Davos giữa sa mạc", nhưng hiện chưa rõ sự kiện có diễn ra hay không giữa lúc các cuộc tập kích tiếp diễn. Ban tổ chức giải quần vợt Six Kings Slam dự kiến khởi tranh tuần sau tại Riyadh đã thông báo dời giải sang tháng Mười Hai. Saudi Arabia cũng đang chuẩn bị đăng cai FIFA World Cup 2034.

Phóng viên Zein Basravi của Al Jazeera tại Doha nhận định các đòn quân sự của Houthi nhằm tạo sức ép, đồng thời gây hiệu ứng kinh tế dây chuyền. "Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh đã trở thành nơi diễn ra những sự kiện khổng lồ trong năm qua, và nếu tình trạng này tiếp diễn, tác động quốc tế tới kinh tế toàn cầu sẽ tiếp tục tiêu cực", ông nói.

Tình hình thực địa ở Yemen ra sao?

Lực lượng chính phủ Yemen hiện đang tiến hành chiến dịch phản công lớn mang tên "Bình minh Yemen" nhằm giành lại vùng lãnh thổ ven biển mà Houthi chiếm giữ trong những tuần gần đây gần eo biển Bab al-Mandeb — điểm nghẽn thương mại hàng hải quan trọng.

Nội các Saudi Arabia trong cuộc họp do Thái tử Mohammed bin Salman chủ trì tuần này cam kết "sẽ không để an ninh hay quyền tự do hàng hải trên Biển Đỏ và eo biển Bab al-Mandeb bị đe dọa".

Hôm thứ Tư, lực lượng chính phủ Yemen cho biết đã thực hiện 2.309 "chiến dịch nhắm mục tiêu" vào Houthi trong khuôn khổ chiến dịch "Bình minh Yemen". Phát ngôn viên lực lượng này, Majeed al-Nuzaili, cho biết các chiến dịch sử dụng máy bay chiến đấu, máy bay không người lái, pháo binh và giàn phóng rocket, phá hủy 460 phương tiện quân sự của Houthi.

Lực lượng chính phủ cho biết đã giành lại các khu vực ở Sabr al-Mawadim và al-Sarari thuộc tỉnh Taiz, đồng thời đẩy lùi một cuộc tấn công lớn của Houthi ở phía tây thành phố Taiz — thành phố do chính phủ kiểm soát từng bị Houthi bao vây hồi đầu tháng. Tỉnh Taiz bao gồm vùng đồng bằng ven biển phía tây trên Biển Đỏ, nơi có thành phố cảng Mocha và eo biển Bab al-Mandeb; phần lớn tỉnh nằm trong vùng cao nguyên Yemen với tỉnh lỵ Taiz nằm giữa các dãy núi.

Phóng viên Mawry cho biết giao tranh tại khu vực này diễn ra dữ dội vì giá trị chiến lược. "Ai kiểm soát độ cao và các dãy núi thì kiểm soát toàn bộ địa hình, kiểm soát các bờ biển Biển Đỏ và cả thành phố Taiz", ông nói.

Chính phủ Yemen được quốc tế công nhận đang kêu gọi tăng viện binh cũng như các cuộc không kích của Saudi vào các vị trí Houthi mới chiếm giữ, chủ yếu ở huyện al-Misrakh, phía nam Taiz, và huyện at-Turbah — những cửa ngõ dẫn vào thành phố Taiz.

Theo phóng viên Mawry, các cuộc không kích của liên quân do Saudi dẫn đầu buộc Houthi rút lui, tạo điều kiện cho lực lượng chính phủ tiến lên, nhưng họ chưa thể kiểm soát hoàn toàn một số vị trí. "Sau đó lại diễn ra một đợt phản công quân sự khác của nhóm Ansar Allah để giành lại khu vực. Đây là kiểu diễn biến chúng tôi chứng kiến từ đầu tháng Chín", ông cho biết.

Việc Houthi bao vây Taiz đã gây thương vong dân sự và thiếu hụt nghiêm trọng nhiên liệu, khí đốt cùng các nguồn cung khác. Hôm thứ Tư, Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) của Liên hợp quốc báo cáo nguồn dự trữ bột mì đã gần cạn kiệt.

Hội Chữ thập đỏ cho biết các bệnh viện tuyến đầu ở những khu vực gồm Marib, Taiz và bờ biển Biển Đỏ của Yemen đang ghi nhận số bệnh nhân bị thương do vũ khí ở mức chưa từng thấy, với một số cơ sở tiếp nhận hơn 700 ca thương tích chỉ trong một tuần.