Triển lãm song song nối nghệ sĩ trẻ Gaza và Bờ Tây

Tại Trung tâm Hòa bình Bethlehem ở Bờ Tây, các nghệ sĩ cùng gia đình và bạn bè có mặt để theo dõi cầu truyền hình trực tiếp nối tới một cuộc tụ họp nhỏ tại xưởng của một nghệ sĩ ở trại tị nạn Bureij, miền trung Dải Gaza.

Hai triển lãm đánh dấu khai mạc Anamel Falasteen, cuộc thi đầu tiên do Falasteen Collective tổ chức. Đây là sáng kiến văn hóa ra đời năm 2025 của các nghệ sĩ, nhà làm phim, nhà thiết kế và những người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa Palestine. Hai triển lãm song hành kéo dài ba ngày, diễn ra đầu tuần này, quy tụ các nghệ sĩ trẻ Palestine có tác phẩm và cơ hội gặp gỡ bị chia cắt bởi các hạn chế đi lại của Israel.

“Trong cuộc thi, chúng tôi có các nghệ sĩ Palestine từ Jerusalem, vùng Palestine lịch sử, Dải Gaza và Bờ Tây,” Osama Nazzal, một thành viên ban giám khảo, phát biểu tại Bethlehem. “Tôi không thích những chia cắt này. Tôi muốn nói tới toàn thể Palestine.”

Từ xưởng vẽ tại Gallery Paleta ở trại tị nạn Bureij, Gaza, giữa lúc cuộc chiến của Israel tại vùng đất này vẫn tiếp diễn, họa sĩ kiêm giám khảo Ghanem Al Den gửi lời chào qua cầu truyền hình.

“Lời chào và hòa bình từ tâm hồn tới tâm hồn, từ Gaza tới các thành phố chị em Palestine trên khắp quê hương yêu dấu này,” ông nói. “Trong cuộc thi này, nhiều thứ đã mất đã trở lại cùng nhau. Điều quan trọng nhất là hy vọng.”

Sau phần phát biểu, người xem có dịp nhìn gần hơn các bức tranh, ảnh và bản vẽ phủ kín các bức tường. Họ đi lại giữa các tác phẩm, dừng chân ngắm kỹ, chỉ tay và trao đổi về những gì mình thấy.

“Các nghệ sĩ quyết định đến từ Hebron, từ Ramallah, từ Jerusalem, từ Jaffa, từ Nablus, bất chấp rủi ro,” Mohamed Abusrour, một trong những thành viên sáng lập Falasteen Collective, nói. “Họ có tiếng nói, họ muốn đóng góp, và họ muốn cho thế giới thấy chúng tôi vẫn tồn tại.”

Không phải mọi tác phẩm trưng bày tại Bethlehem đều là bản gốc. Do phong tỏa và hạn chế đi lại, ban tổ chức cho biết không có cách nào đưa tác phẩm gốc ra khỏi Gaza. Thay vào đó, họ in bản sao các tác phẩm từ Gaza và treo bên cạnh những tác phẩm gốc.

Với một khán giả ở Bethlehem, cách tuyển chọn tác phẩm là điểm đáng chú ý. Ban đầu bà tưởng một số tác phẩm cùng chủ đề là của cùng một tác giả. Hóa ra chúng thuộc về những nghệ sĩ khác nhau, một số ở Gaza và số khác ở Bờ Tây.

“Tôi ngồi lâu hơn với vài bức tranh, và điều đó khiến tôi rơi nước mắt,” bà nói. “Buổi truyền hình trực tiếp cùng sự hiện diện của tranh của mọi người là một cánh cổng đưa tinh thần của tất cả lại với nhau.”

Nghệ sĩ trẻ ghi lại mất mát và đời sống thường ngày

Các tác phẩm trưng bày phản ánh những cách khác nhau để ghi lại đời sống Palestine, từ mất mát gia đình và nhà cửa ở Gaza tới những truyền thống và trải nghiệm thường ngày mà nghệ sĩ muốn lưu giữ.

Abusrour cho biết ý tưởng cuộc thi xuất phát từ việc lắng nghe bạn bè nghệ sĩ kể về việc họ không thể tham gia hoặc tự do thể hiện bản thân. Ông nói mục tiêu là tạo nền tảng cho người Palestine trẻ giới thiệu tác phẩm ở trong nước và nước ngoài “không hạn chế”.

Cuộc thi mở cho các nghệ sĩ từ 15 tới 30 tuổi. Khoảng 170 người dự tuyển, gần 60% từ Gaza, theo ban tổ chức. Một ban giám khảo chia giữa Bờ Tây và Gaza chọn ra 120 tác phẩm ở ba nhóm: ký ức và nơi chốn, đất đai và hồi hương, di sản thường ngày.

Ban giám khảo họp hằng ngày qua video, xử lý công việc trong điều kiện mất điện và mạng ở Gaza.

“Dù thiếu thốn nguồn lực, họ vẫn quyết định tham gia, và khi đã quyết định, họ tham gia với tất cả sức lực,” Abusrour nói về các nghệ sĩ ở Gaza.

Trong số tác phẩm trưng bày ở Gaza có “The Vine Bears Witness” của Arwa Mukhaimer, sinh viên đại học 20 tuổi. Tác phẩm vẽ lối vào nhà gia đình cô, rợp bóng giàn nho. Chính nơi đó, ngày 30/3/2024, cô nhận tin cha qua đời. Cô cho biết cha không thể tiếp cận điều trị y tế trong cuộc chiến của Israel ở Gaza. Năm tháng sau, cô nói, ngôi nhà bị phá hủy.

“Bức tranh này là đài tưởng niệm những gì chúng tôi đã mất, một mất mát kép, người cha và nơi chốn,” cô nói với Al Jazeera. Hai ngày trước khi qua đời, cha cô nói: “Con yêu, cầu Chúa hài lòng với con.” Cô viết những lời đó vào bức tranh.

Khi phải di dời vì chiến tranh, cô kể: “Điều đầu tiên tôi nghĩ tới là dụng cụ của mình.” Cô nói vật liệu vẽ rất khó tìm ở Gaza, và một số chất liệu không bao giờ được đưa vào Dải Gaza.

Thách thức với nghệ sĩ không chỉ là tiếp cận vật liệu. Các không gian nghệ thuật chính ở Gaza, gồm Eltiqa và Shababeek, đã bị phá hủy do các cuộc tấn công của Israel. Mukhaimer nói bức tranh của cô “có hy vọng và niềm vui, nhưng ý nghĩa của nó đau đớn và xúc động”.

Tại Bethlehem, Hanan Barghouthi, 24 tuổi, nghệ sĩ thị giác từ Ramallah, cũng chọn vẽ niềm vui, nhưng từ một góc nhìn khác. Bức tranh về một đám cưới Palestine của cô tràn đầy màu sắc tươi sáng, biểu tượng truyền thống và chuyển động.

“Mọi tác phẩm nghệ thuật đều trở thành cách người ta thể hiện nỗi buồn, nên tôi muốn phản ánh hạnh phúc, vì tôi thích vui vẻ,” cô nói.

Hạn chế đi lại chia cắt Gaza và Bờ Tây

Việc đưa hai triển lãm lại với nhau buộc ban tổ chức phải xoay xở quanh những hạn chế khiến người Palestine ở hai vùng lãnh thổ bị chia cách. Nghệ sĩ ở Gaza và Bờ Tây sống dưới những điều kiện chiếm đóng khác nhau của Israel, nhưng cùng đối mặt rào cản trong việc gặp gỡ, hợp tác và triển lãm chung.

Israel áp đặt phong tỏa đường bộ, đường biển và đường không với Dải Gaza từ tháng 6/2007. Tại Bờ Tây bị chiếm đóng, Văn phòng Điều phối Các vấn đề Nhân đạo của Liên hợp quốc (OCHA) ghi nhận 925 rào cản hạn chế đi lại của 3,4 triệu người Palestine, gồm cả ở Đông Jerusalem, tính đến tháng 12/2025.

Sự chia cách đó không phải ngẫu nhiên, theo Rehab Nazzal, nghệ sĩ và nhà giáo dục trong ủy ban cố vấn của cuộc thi.

“Đó là sản phẩm của dự án thực dân định cư,” bà nói. “Bằng cách bóp nghẹt người Palestine với mọi hạn chế đi lại, nó muốn đẩy người Palestine ra đi.”

Abusrour nói những không gian như triển lãm trao cho người Palestine trẻ lý do để ở lại và tiếp tục sáng tạo.

“Bạn không thể sống ở một nơi, và được gọi là kiên cường, mà không có lý do để sống,” ông nói.

Theo dõi các nghệ sĩ Gaza trên màn hình, Barghouthi nói cô cảm thấy “rất buồn” và tự hỏi: “Chúng ta ở đâu và họ ở đâu?”

“Tôi cảm thấy chúng tôi gần họ, nhưng đồng thời cũng rất xa,” cô nói. “Nhưng về mặt cảm xúc, tôi thấy họ ở ngay bên cạnh, bởi tác phẩm của chúng tôi nằm cạnh nhau.”