Israel xâm lấn miền nam Syria: 1.672 vụ vi phạm trong 9 tháng, xây dựng 'biên giới thông minh'

Một báo cáo do Trung tâm Sijil, tổ chức nghiên cứu và giám sát của Syria, công bố cho thấy quân đội Israel đã tiến hành ít nhất 1.672 vụ vi phạm bên trong lãnh thổ Syria từ tháng 8/2025 đến tháng 5/2026. Dữ liệu được chia sẻ với Middle East Eye cho thấy các vụ vi phạm leo thang mạnh sau cuộc chiến Mỹ-Israel gần đây nhắm vào Iran.

Tháng 3/2026 ghi nhận mức leo thang chưa từng có, với hơn 321 chiến dịch quân sự, bao gồm 121 hoạt động trên không và giam giữ 41 dân thường, đây là con số hàng tháng cao nhất kể đến nay.

Ngày 8/12/2024, vài giờ sau khi chính quyền Bashar al-Assad sụp đổ, Israel mở chiến dịch trên bộ quy mô lớn vào Syria nhằm chiếm vùng đệm giữa hai nước. Lực lượng Israel vượt qua đường ngừng bắn 1974 tại Cao nguyên Golan bị chiếm đóng, tiến sâu vào vị trí quân sự ở miền nam Syria – đánh dấu lần xâm phạm trên bộ lớn đầu tiên kể từ Chiến tranh Arab-Israel 1973.

Israel giành quyền kiểm soát vùng đệm do LHQ giám sát và chiếm phần lớn khu phi quân sự, dài hơn 75 km, rộng từ 10 km ở trung tâm đến 200 m ở cực nam, tiến sâu vào các phần phía tây tỉnh Daraa và Quneitra. Trong 48 giờ đầu sau khi Assad sụp đổ, 350 km2 lãnh thổ bị chiếm, từ Núi Hermon ở phía bắc đến dải Yarmouk Basin của Daraa ở phía nam. Cùng thời điểm, máy bay chiến đấu Israel thực hiện ít nhất 350 cuộc không kích nhằm vào máy bay quân sự, hệ thống phòng không và kho vũ khí trên khắp các tỉnh Syria.

Ông Hamza Ghadban, người đứng đầu Trung tâm Sijil, cho biết Israel đã xây dựng chín căn cứ quân sự và đang xây căn cứ thứ mười. Sau khi chính quyền Syria sụp đổ, cộng đồng quốc tế phần lớn làm ngơ trước chiến dịch mở rộng quân sự chưa từng có của Israel ở miền nam Syria.

Tháng 3 và 4/2025, Israel tiến hành hai chiến dịch trên bộ sâu vào miền nam Syria. Chiến dịch đầu tiên nhắm vào làng Koya ở Yarmouk Basin, phía tây Daraa; chiến dịch thứ hai tiến vào Nawa, một thị trấn ở ngoại ô Daraa từng là điểm nóng trong chiến tranh Syria. Các cuộc đụng độ đã xảy ra giữa lực lượng Israel và chiến binh Syria, gây thương vong.

Ông Ghadban mô tả giai đoạn sau, quân đội Israel chuyển từ các chiến dịch lớn sang chiến thuật “bóp nghẹt thầm lặng”: một loạt các cuộc đột kích, xâm nhập và thiết lập trạm kiểm soát liên tục. Khu vực tác chiến kéo dài khoảng 15 km từ đường phi quân sự 1974 vào lãnh thổ Syria, hình thành một tam giác từ Núi Hermon đến Yarmouk Basin.

Tháng 2/2026 ghi nhận sự leo thang rõ rệt trong “các chiến dịch nghiêm trọng” như giết người, giam giữ, đột kích nhà và pháo kích. Các cuộc đột kích có chủ đích nhằm vào nhà dân và cá nhân tăng mạnh, cư dân thường bị tập trung tại trạm kiểm soát, chịu đựng lăng mạ và đôi khi bị bạo lực thể xác.

Theo tài liệu nội bộ của Sijil, hơn 80% các vụ vi phạm tập trung ở tỉnh Quneitra, tiếp theo là Daraa và Rif Dimashq (ngoại ô Damascus). Tại Quneitra, tần suất xâm nhập cao hơn ở vùng nông thôn phía bắc và trung tâm do yếu tố địa hình và mật độ dân số. Hình ảnh vệ tinh từ tháng 12/2024 và 11/2025 cho thấy một chuỗi các tiền đồn quân sự và vị trí kiên cố dọc theo vùng nông thôn Quneitra.

Israel đã san bằng khoảng 2.500 dunam rừng và đất nông nghiệp ở Jubata al-Khashab để xây dựng căn cứ quân sự, sau đó mở rộng thành căn cứ kiên cố. Tại al-Hamidiya, lực lượng chiếm đóng phá hủy 16 ngôi nhà để xây căn cứ mới trong khoảng 50 ngày, khiến 12 gia đình phải di dời. Tại al-Adnaniyah, một căn cứ quân sự mới được thiết lập, trở thành điểm kết nối mạng lưới mở rộng của Israel ở trung tâm Quneitra. Đồi Đỏ phía Tây, trước đây là vị trí quân sự dưới chính quyền Assad, nay bị Israel biến thành vị trí quân sự tiên tiến với hỏa lực và giám sát sâu vào phía nam.

Tại lưu vực Yarmouk, các làng Maariya, Jamlah, Abdeen và Kuwaya liên tục bị đột kích đêm, cư dân bị giam giữ tạm thời. Các khu làng tiền tuyến như Bir Ajam, Bariqa, Ruwayhina ở trung tâm và Kodna ở phía nam được dùng làm hành lang chiến thuật cho Israel thâm nhập sâu. Bốn “cổng” quân sự được xác định: Cổng Abu Ghithar (dành cho xe bọc thép vào Wadi al-Raqqad), Cổng al-Asbah, Cổng al-Razaniya và Cổng Majdal Shams (dành cho đoàn xe quân sự hạng nặng đến căn cứ Qurs al-Naf).

Ngoài ra, Sijil ghi nhận việc Israel phun hóa chất không xác định trên các vùng đất nông nghiệp và chăn thả gần dải đệm, được ông Ghadban mô tả là “diệt chủng môi trường”. Vụ đầu tiên xảy ra vào tháng 1/2026 tại các làng Kudna, al-Asha, al-Asbah ở phía nam Quneitra, sau đó mở rộng ra phía bắc. Chiến dịch phun phủ kéo dài hơn 65 km dọc đường ngừng bắn 1974, gây hư hại rộng. Khoảng 3.500 dunam đất chăn thả bị ảnh hưởng, trong đó có 1.500 dunam rừng. Bộ Nông nghiệp Syria cho biết xét nghiệm vào tháng 2 không cho thấy độc tính cấp tính, nhưng Lebanon từng ghi nhận chất glyphosate – chất diệt cỏ được WHO xếp vào nhóm “có thể gây ung thư cho người”.

Đầu năm 2026, Israel công bố dự án xây tường dài 500 km dọc biên giới Syria và Jordan với kinh phí 1,7 tỷ USD, gọi là “Hàng rào an ninh biên giới phía Đông”. Sijil cho rằng Israel đã ký hợp đồng 80 triệu USD với công ty Ondas Holdings của Mỹ và công ty con 4M Defence của Israel, với vỏ bọc rà phá bom mìn nhưng thực chất là xây dựng “biên giới thông minh” do AI quản lý, sử dụng cảm biến, máy bay không người lái (Optimus) và robot mặt đất. Ông Ghadban liên kết hàng rào này với dự án ‘Sufa 53’ – đường quân sự ở Quneitra do Israel xây từ giữa năm 2022, tạo thành hành lang kiên cố dưới sự giám sát của Sư đoàn 96 ‘Gilad’ mới thành lập.

Ngày 17/4/2026, nội các Israel phê duyệt luật tạo điều kiện di dời khoảng 3.000 người định cư đến Cao nguyên Golan vào năm 2030, tập trung tại Katzrin – khu định cư đông dân thứ hai sau Majdal Shams. Quan chức Israel ngày càng công khai về mục tiêu: Ngày 9/4, Bộ trưởng Tài chính cực hữu Bezalel Smotrich tuyên bố sẽ có “một pha chính trị kết luận ở Syria với Vương miện Hermon và vùng đệm”. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz khẳng định Israel “sẽ không nhượng bộ một milimet nào ở Syria”.

Chính quyền Syria mới không có liên hệ chính thức hay bồi thường cho các cộng đồng bị ảnh hưởng, theo Sijil. Đại diện thường trực Syria tại LHQ, Ibrahim Olabi, mới đây đã cáo buộc Israel “khủng bố dân thường, bắt cóc, đột kích nhà và tiếp tục xâm lấn khu vực phân cách”. Tuy nhiên, sau khi một thiếu niên 17 tuổi thiệt mạng trong cuộc không kích của Israel ngày 3/4, các quan chức Syria đã đến hiện trường và sửa chữa đường xá – động thái “chưa từng xảy ra trước đây”, theo ông Ghadban.