Giao tranh tại Hormuz gia tăng khi nỗ lực chấm dứt chiến sự Iran bế tắc

Tehran, Iran – Các cuộc tấn công quanh eo biển Hormuz chiến lược đã gia tăng trở lại trong bối cảnh những nỗ lực hòa giải nhằm chấm dứt chiến sự Mỹ-Israel với Iran vẫn bế tắc.

Hải quân Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) đêm thứ Bảy cho biết một tàu chở dầu thô siêu lớn không nêu tên đã trúng thủy lôi và bốc cháy dữ dội khi đi theo tuyến đường không được phép qua eo biển với hệ thống định vị bị tắt. Trong tuyên bố, IRGC cảnh báo bất kỳ tàu chở dầu nào "muốn phớt lờ an ninh và luật lệ" của eo biển sẽ phải chịu số phận tương tự. Đây là tuyến hàng hải mà trong thời bình có tới một phần năm lượng dầu và khí đốt của thế giới đi qua.

Hôm Chủ nhật, một quan chức cấp cao quân đội Iran nói với truyền hình nhà nước rằng lực lượng nước này vẫn sẵn sàng cho cả hoạt động phòng thủ lẫn tấn công, hơn bảy tháng sau khi Mỹ và Israel mở màn chiến sự bằng cuộc tấn công vào Iran ngày 28 tháng 2.

"Chúng tôi đã giáng đòn vào tàu địch. Nếu Iran tiếp tục bị tấn công, chúng tôi sẽ đánh trả lần nữa," Habibollah Sayyari, tham mưu trưởng và điều phối viên liên quân của quân đội Iran, tuyên bố.

Phát biểu này được đưa ra sau khi Cơ quan Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) báo cáo nhiều vụ việc liên quan đến hành động quân sự hoặc cảnh báo nhằm vào tàu thuyền tại eo biển Hormuz và vịnh Oman trong ngày trước đó. UKMTO cho biết các thuyền trưởng ở khu vực Ras al-Khaimah, thuộc Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), đã được yêu cầu qua phát thanh vô tuyến di chuyển khỏi nơi neo đậu trong đêm. Chiều Chủ nhật, UKMTO tiếp tục báo cáo một vật thể không xác định đã bắn trúng một tàu chở dầu đang rời eo biển Hormuz.

Riêng UAE cho biết lực lượng bảo vệ bờ biển nước này đã cứu 22 thủy thủ sau khi hỏa hoạn bùng phát trên một tàu chở dầu không nêu tên gần bờ biển nước này, song không xác định nguyên nhân vụ cháy.

Rạng sáng Chủ nhật, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) công bố video một máy bay chiến đấu ném bom vào đuôi một tàu chở hàng treo cờ Panama tại vịnh Oman, làm tê liệt hệ thống động lực nhằm thực thi lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ đối với các cảng phía nam Iran.

Kể từ khi Mỹ tái áp đặt phong tỏa hồi giữa tháng Bảy, CENTCOM cho biết lực lượng nước này đã vô hiệu hóa bốn tàu thương mại, buộc 135 tàu quay đầu và phá hủy 10 tàu chở dầu liên quan đến Iran. Washington khẳng định Tehran đã không xuất khẩu được dầu nào qua tuyến phong tỏa.

Diễn biến này xuất hiện sau tuần lễ kết thúc ngày 5 tháng 10 ghi nhận ít nhất một tá tàu bị tấn công, con số cao nhất kể từ khi chiến sự bắt đầu. Ít nhất một tàu bị bắn trúng ngoài khơi bờ biển phía bắc Qatar, cho thấy mối nguy đã lan rộng ra ngoài tuyến Hormuz trực tiếp trong lúc Iran và Mỹ tranh giành quyền kiểm soát.

Các vụ tấn công tàu dường như đã làm giảm dòng chảy năng lượng vốn vượt mức trước chiến tranh vào đầu tháng. Dữ liệu của Kpler được CNBC dẫn lại hôm thứ Sáu cho thấy lượng dầu thô trung bình qua eo biển trong tuần kết thúc ngày 7 tháng 10 là 8,5 triệu thùng mỗi ngày, giảm khoảng 40% so với mức bình thường.

Để mở lại eo biển và đạt được giải pháp cho chiến sự, Iran yêu cầu quay trở lại biên bản ghi nhớ đã đổ vỡ được thống nhất hồi tháng Sáu, cùng với việc Washington ủng hộ thỏa thuận Iran-Oman đã hoàn tất, trong đó quy định các tuyến vào ra tạm thời được phối hợp cho tàu thuyền qua eo biển.

Các thông điệp vẫn được trao đổi giữa hai bên qua trung gian, song không có đột phá nào được dự báo trong những tuần tới trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ dự kiến ngày 3 tháng 11 và bầu cử Israel dự kiến ngày 27 tháng 10.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance tuần trước nói Iran phải cắt giảm "đáng kể" năng lực làm giàu uranium để chấm dứt chiến sự, báo hiệu khả năng nới lỏng yêu cầu Mỹ thường nhắc lại rằng không được làm giàu uranium trên lãnh thổ Iran.

Tehran cho biết một thỏa thuận hạt nhân có thể bao gồm việc pha loãng uranium làm giàu cao có thể là một phần trong giai đoạn sau của đàm phán, nhưng nhấn mạnh sẽ không từ bỏ hoàn toàn hoạt động làm giàu.

"Thành tựu của ngành hạt nhân bản địa của chúng tôi không thể bị chặn đứng," Mohammad Eslami, lãnh đạo cơ quan hạt nhân Iran, phát biểu hôm Chủ nhật, chỉ ra mục đích chính là phát điện.

Ông cũng lặp lại chỉ trích Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) vì không lên án các đe dọa lặp đi lặp lại của Mỹ về việc ném bom trở lại các cơ sở hạt nhân của Iran.

Behrouz Kamalvandi, người phát ngôn Tổ chức Năng lượng Nguyên tử Iran, nói với phóng viên hôm Chủ nhật rằng giới chức nước này dự định sử dụng cả biện pháp quân sự lẫn ngoại giao để đạt mục tiêu.

"Cộng hòa Hồi giáo sẽ kiên quyết theo đuổi lợi ích quốc gia," ông nói. "Nếu có thể bảo đảm lợi ích qua ngoại giao thì tốt hơn nhiều, nhưng nếu không, chúng tôi sẽ giành lấy chúng trên chiến trường."