Bầu cử Brazil: Flavio Bolsonaro vượt dự báo, Lula vào vòng hai

Cuộc bầu cử tổng thống Brazil được theo dõi sát sao sẽ bước vào vòng hai giữa Tổng thống cánh tả Luiz Inacio Lula da Silva và Thượng nghị sĩ cánh hữu Flavio Bolsonaro, kéo dài cuộc đua phân cực sâu sắc với những tác động lớn đối với Brazil và khu vực.

Tòa án bầu cử Brazil xác nhận hôm Chủ nhật rằng hai ứng viên sẽ tiến vào vòng bỏ phiếu ngày 25/10 sau khi không ai giành được đa số cần thiết để đắc cử ngay từ vòng đầu. Ông Bolsonaro dẫn trước với 55,8 triệu phiếu so với gần 53,2 triệu phiếu của ông Lula.

Ông Lula, 80 tuổi, đang tìm kiếm nhiệm kỳ thứ tư không liên tiếp sau sự nghiệp chính trị kéo dài gần năm thập kỷ. Ông Bolsonaro, 45 tuổi, là con trai cả của cựu Tổng thống Jair Bolsonaro, đang nỗ lực đưa phong trào cánh hữu của cha trở lại nắm quyền, trong bối cảnh cựu tổng thống đang thụ án 27 năm tù vì âm mưu đảo chính sau khi thua cuộc bầu cử năm 2022.

Cuộc bầu cử diễn ra vào thời điểm then chốt đối với nền kinh tế lớn nhất Mỹ Latinh. Người dân Brazil đang lo ngại về tội phạm và chi phí sinh hoạt, trong khi nước này đối mặt với mối quan hệ ngày càng căng thẳng với Mỹ. Cuộc bỏ phiếu cũng được theo dõi chặt chẽ khắp khu vực vốn đã chuyển hướng mạnh sang cánh hữu trong một loạt cuộc bầu cử gần đây.

Dù vòng hai được dự báo rộng rãi, kết quả vòng đầu không diễn ra đúng như các cuộc thăm dò dự đoán.

Brazil hướng tới một cuộc đối đầu Lula-Bolsonaro khác

Với gần 99% số phiếu được kiểm, ông Bolsonaro giành khoảng 47% số phiếu hợp lệ, so với 44,9% của ông Lula. Không ai đạt ngưỡng 50% cần thiết để thắng ngay vòng đầu.

Điều đó tạo ra một cuộc đối đầu Lula-Bolsonaro khác, bốn năm sau khi ông Lula đánh bại sát nút cựu Tổng thống Jair Bolsonaro. Lần này, ông sẽ đối mặt với con trai cả của cựu tổng thống.

Cuộc đua có thể cực kỳ sát nút, khi các cuộc thăm dò trước ngày bỏ phiếu cho thấy ông Lula và ông Flavio Bolsonaro gần như ngang bằng trong một vòng hai tiềm năng.

Điều đó đặt cử tri từng ủng hộ một trong 10 ứng viên khác ở vòng đầu vào trung tâm cuộc tranh giành tổng thống trong ba tuần tới. Ronaldo Caiado và Renan Santos, những người cùng nhận khoảng 5,3 triệu phiếu, trước đó nói sẽ không ủng hộ ứng viên nào trong vòng hai.

Flavio Bolsonaro làm tốt hơn dự báo

Hầu hết các cuộc thăm dò trước ngày bầu cử dự đoán cuộc đua sẽ phải bước vào vòng hai, nhưng cho rằng ông Lula sẽ kết thúc vòng đầu dẫn trước ông Bolsonaro. Thay vào đó, ông Bolsonaro vươn lên dẫn trước hai điểm phần trăm, làm dấy lên câu hỏi vì sao các cuộc thăm dò cuối cùng đánh giá thấp sự ủng hộ dành cho ông.

Hôm Chủ nhật, ông Bolsonaro nói kết quả cho thấy người dân Brazil muốn thay đổi.

Các nhà phân tích nói với hãng tin Reuters rằng ông Bolsonaro có thể hưởng lợi từ "phiếu phản đối" của những người có thể thích ứng viên khác nhưng coi việc đánh bại ông Lula là ưu tiên. Nhiều người được dự đoán sẽ chuyển sự ủng hộ sang ông Bolsonaro chỉ ở vòng hai, nghĩa là điều này có thể ảnh hưởng đến mức ủng hộ dành cho ông trong ba tuần tới.

"Phiếu phản đối báo trước điều sắp tới trong vòng hai", nhà phân tích chính trị Rafael Favetti nói với Reuters. "Dù điều này hiện có lợi cho Flavio Bolsonaro, tiềm năng tăng trưởng của ông trong vòng hai giảm đi chính vì sự ủng hộ đó đã được dồn trước."

Sau khi có kết quả, ông Lula nói số phiếu là "bất ngờ" nhưng ông sẽ trở lại mạnh mẽ hơn ở vòng hai. "Tôi thừa nhận, tôi tin chắc mình sẽ thắng ngay vòng đầu. Trận đấu sắp bắt đầu. Chúng ta đang ở hiệp phụ. Ở hiệp phụ, chúng ta sẽ chinh phục người dân Brazil", ông Lula, 80 tuổi, nói.

Cánh hữu cũng thắng lớn tại Quốc hội

Màn trình diễn bất ngờ của ông Bolsonaro ở vòng đầu là một phần trong sự thể hiện sức mạnh rộng hơn của cánh hữu Brazil.

Các đảng cánh hữu, dẫn đầu là Đảng Tự do (PL) của ông Bolsonaro, đang thể hiện mạnh mẽ tại cả hai viện Quốc hội, với PL trên đà trở thành lực lượng lớn nhất tại Hạ viện và giành thêm ghế tại Thượng viện.

Điều này bao gồm chiến thắng của các thành viên khác trong gia đình Bolsonaro, trong đó có cựu Đệ nhất phu nhân Michelle Bolsonaro, mẹ kế của Flavio, người giành ghế Thượng viện tại Quận Liên bang, vị trí dân cử đầu tiên của bà. Anh trai ông, Carlos Bolsonaro, được bầu vào Thượng viện tại Santa Catarina.

Các kết quả cho thấy phong trào chính trị xây dựng quanh cựu Tổng thống Jair Bolsonaro – được gọi là "bolsonarista" – vẫn là một lực lượng bầu cử mạnh mẽ, ngay cả khi cựu tổng thống bị cấm tranh cử.

"Việc các ứng viên cực hữu cho cơ quan lập pháp vượt mọi kỳ vọng cho thấy nền tảng quần chúng sâu rộng hơn cho dự án bolsonarista so với nhiều người tưởng", Andre Pagliarini, phó giáo sư lịch sử và nghiên cứu quốc tế tại Đại học Louisiana State, tác giả một cuốn sách về ông Lula, nói với Al Jazeera. "Hàng triệu người Brazil hiện rõ ràng cảm thấy cánh hữu phản ánh tốt nhất giá trị và tầm nhìn của họ về tương lai", ông nói thêm.

Kết quả Quốc hội cũng quan trọng ngoài đêm bầu cử. Cả hai viện vốn đã bị chi phối bởi các nhà lập pháp bảo thủ, và sự hiện diện cánh hữu mạnh hơn có thể khiến ông Lula càng khó thúc đẩy chương trình nghị sự nếu tái đắc cử. Trong khi đó, một chiến thắng của ông Bolsonaro có thể cho ông thêm dư địa theo đuổi các ưu tiên của mình, bao gồm cam kết tìm kiếm đặc xá cho cha.