Bầu cử Brazil: Flavio Bolsonaro dẫn trước Lula, buộc phải bước vào vòng hai

Ứng viên cánh hữu Flavio Bolsonaro đã vượt qua kỳ vọng trong vòng bỏ phiếu đầu tiên của cuộc bầu cử Tổng thống Brazil, giành 47% số phiếu so với 45,1% của Tổng thống đương nhiệm Luiz Inacio Lula da Silva. Kết quả này buộc hai ứng viên phải bước vào vòng bỏ phiếu thứ hai, dự kiến diễn ra ngày 25/10, sau khi không ai đạt ngưỡng 50% cần thiết để thắng ngay trong vòng đầu.

Phát biểu với báo giới tại Brasilia, Bolsonaro nói: "Brazil muốn thay đổi, và tôi rất hài lòng với kết quả này", đồng thời tuyên bố chấm dứt "kỷ nguyên của đảng Công nhân (PT) của Lula".

Thượng nghị sĩ 45 tuổi này là con trai của cựu Tổng thống cánh hữu Jair Bolsonaro, người đang thụ án 27 năm tù vì âm mưu đảo chính sau khi thất bại trong cuộc bầu cử năm 2022. Ông sẽ đối đầu với Lula, 80 tuổi, người đang tìm kiếm nhiệm kỳ thứ tư không liên tiếp.

Trước vòng bỏ phiếu ngày Chủ nhật, các cuộc thăm dò dư luận cho thấy cuộc đua sít sao giữa Lula và Bolsonaro, với dự báo đương kim tổng thống sẽ thắng cách biệt khoảng 3 điểm phần trăm. Tuy nhiên, kết quả thực tế cho thấy Bolsonaro dẫn trước, một diễn biến bất ngờ so với dự đoán.

Vì sao Bolsonaro được đánh giá có lợi thế?

Thành tích mạnh hơn mong đợi của Bolsonaro có thể tiếp thêm đà cho chiến dịch tranh cử của ông và củng cố thị trường tài chính Brazil, vốn đã tăng điểm nhờ triển vọng về một ứng viên thân thiện với giới doanh nghiệp.

Oliver Stuenkel, giảng viên quan hệ quốc tế tại Quỹ Getulio Vargas (FGV) ở São Paulo, nhận định Lula đang ở thế khó vì không thể trông cậy vào lá phiếu của những cử tri đã bầu cho 10 ứng viên khác. "Không chỉ đang bị dẫn sau vòng đầu, mà các ứng viên còn lại với tổng số phiếu gần 8% phần lớn thuộc trung hữu, đồng nghĩa những cử tri này rất khó chuyển sang ủng hộ Lula", Stuenkel nói với Al Jazeera.

Ông cho rằng Lula cần thay đổi chiến thuật tranh cử và đặc biệt phải huy động được một phần đáng kể số cử tri không đi bầu. Khoảng 30 triệu người Brazil, tương đương 21% cử tri, đã không tham gia bỏ phiếu trong vòng đầu.

Phóng viên Monica Yanakiew của Al Jazeera tại Rio de Janeiro cho biết những người ủng hộ Lula cảm thấy ứng viên của họ chưa sử dụng mạng xã hội hiệu quả như phe cánh hữu. "Đây là điều họ phải khắc phục trong vòng hai", Yanakiew nói.

Tuy nhiên, từ góc độ lịch sử, Stuenkel cho rằng những nỗ lực đó khó thay đổi cục diện: "Trừ khi có điều gì rất bất thường xảy ra trong ba tuần tới, Flavio Bolsonaro được dự báo sẽ thắng. Trong lịch sử bầu cử tổng thống Brazil, chưa ứng viên nào về nhì ở vòng một lại giành được ghế tổng thống kể từ năm 1989".

Gia tộc Bolsonaro củng cố ảnh hưởng

Nhiều chính trị gia thuộc gia tộc Bolsonaro đã thắng cử trong các cuộc đua vào Quốc hội diễn ra cùng dịp tổng tuyển cử.

Michelle Bolsonaro, vợ cựu Tổng thống Jair Bolsonaro và là mẹ kế của Flavio, giành một ghế Thượng viện tại Quận Liên bang, nơi có thủ đô Brasilia. Hồi tháng 6, bà từng công khai mâu thuẫn với con riêng qua các video trên mạng xã hội với cáo buộc thiếu tôn trọng, sau đó hai người làm lành.

Carlos Bolsonaro, 43 tuổi, con trai thứ hai của cựu tổng thống, là ứng viên thượng nghị sĩ nhận được nhiều phiếu thứ hai tại bang Santa Catarina ở miền nam và đã giành được ghế Thượng viện. Người con trai út Jair Renan Bolsonaro được bầu vào Hạ viện.

Một số chuyên gia cho rằng phong trào "antipetismo" – xu hướng thù địch với đảng PT của Lula – đã thúc đẩy sự trỗi dậy chính trị của gia tộc Bolsonaro.

Đảng Tự do (PL) của Bolsonaro giành 121 trong số 513 ghế Hạ viện, trong khi đảng PT của Lula có 70 ghế.

Ý nghĩa nếu Bolsonaro thắng cử

Cuộc bầu cử tổng thống Brazil mang ý nghĩa quan trọng về địa chính trị khu vực. Phóng viên Lucia Newman của Al Jazeera tại São Paulo cho biết Lula đang "đối đầu" với Tổng thống Mỹ Donald Trump, người công khai ủng hộ phe Bolsonaro. "Điều đó đặt Brazil vào giữa cuộc cạnh tranh gay gắt giữa Washington và Bắc Kinh về ảnh hưởng chính trị, ngoại giao và kinh tế, đặc biệt khi Brazil là cường quốc trên mọi lĩnh vực này", Newman nói.

Trong khi chủ nghĩa Bolsonaro gắn bó chặt chẽ với Mỹ và Israel, Brazil cũng có quan hệ kinh tế mật thiết với Trung Quốc, đối tác thương mại lớn nhất. Bolsonaro coi Trump là đồng minh và được dự báo sẽ tăng cường quan hệ với Washington nếu đắc cử.

Nếu thắng, Bolsonaro cam kết sẽ tìm kiếm lệnh ân xá từ Quốc hội cho cha mình, người đang thụ án vì vai trò trong âm mưu đảo chính sau khi thua Lula 1,8 điểm phần trăm năm 2022. Việc này cần sự phê chuẩn của cả hai viện Quốc hội, hiện do phe bảo thủ chi phối.

Giống như Trump, gia tộc Bolsonaro từng đưa ra cáo buộc gian lận bầu cử. Cuộc bạo loạn làm rung chuyển Brasilia tháng 1/2023 có nhiều điểm tương đồng với vụ xông vào Điện Capitol của Mỹ hai năm trước đó. Bolsonaro cũng cam kết sẽ trả tự do cho những người ủng hộ cha mình liên quan đến âm mưu đảo chính.

Lo ngại về can thiệp của Mỹ vào nội bộ Brazil cũng bao trùm chiến dịch tranh cử. Lula cáo buộc chính quyền Trump sử dụng thuế quan và các biện pháp khác để can thiệp vào công việc của Brazil.

Vinicius de Carvalho, giảng viên nghiên cứu Brazil tại Đại học King's College London (Anh), nhấn mạnh Mỹ Latinh đang trải qua làn sóng cánh hữu với việc các chính phủ thân Mỹ lên nắm quyền ở Ecuador, El Salvador, Panama và Paraguay. Ngược lại, Lula từng là một phần của làn sóng cánh tả "thủy triều hồng" nổi lên vào cuối thập niên 1990 và đầu 2000. Nếu tái đắc cử, với Quốc hội đối lập, Lula vẫn sẽ phải "đáp ứng một số yêu cầu của phe cánh hữu", theo de Carvalho.