Bạo lực của người định cư Israel gia tăng giữa mùa thu hoạch ô liu ở Bờ Tây

Liên minh châu Âu (EU) đã lên án các vụ tấn công của người định cư Israel nhằm vào các nhà ngoại giao EU và người Palestine ở Bờ Tây bị chiếm đóng, trong bối cảnh bạo lực của người định cư gia tăng chưa từng thấy giữa mùa thu hoạch ô liu của người Palestine.

Trong tuyên bố ngày Chủ nhật, EU nêu rõ: “Chúng tôi mong đợi trách nhiệm giải trình đầy đủ cũng như các biện pháp hiệu quả để ngăn chặn những hành vi bạo lực và quấy rối bạo lực tiếp diễn đối với người Palestine, bao gồm trong mùa thu hoạch ô liu đang diễn ra, cũng như đối với các nhà báo”. EU cũng kêu gọi Israel “tuân thủ đầy đủ luật nhân đạo và nhân quyền quốc tế, đồng thời chấm dứt việc mở rộng các khu định cư”.

Các vụ tấn công của người định cư Israel trong mùa thu hoạch ô liu năm nay đã vượt tổng số của cả năm 2025. Giới phê bình cho rằng những lời lên án đơn thuần từ EU và các quốc gia thành viên, nếu không đi kèm biện pháp buộc Israel chịu trách nhiệm, sẽ không đủ sức răn đe các vụ bạo lực của người định cư – vốn được chính quyền Israel dung dưỡng.

Sự việc hôm thứ Bảy là diễn biến mới nhất trong nhiều tuần bạo lực gia tăng nhằm vào các cộng đồng địa phương ở Bờ Tây bị chiếm đóng, do những người Israel từ các khu định cư bất hợp pháp gây ra, phần lớn được lực lượng Israel bảo vệ hoặc ít nhất không bị ngăn cản.

Trước đó một ngày, người định cư Israel cũng tấn công những người Palestine hái ô liu và một phóng viên ảnh kỳ cựu.

Phản ứng của các bên

Ngoại trưởng Bỉ Maxime Prevot cho biết tổng lãnh sự nước này phụ trách các vấn đề Palestine, cùng các nhà ngoại giao Pháp và Ba Lan và đại diện Công giáo, nằm trong số những người bị tấn công.

Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot kêu gọi chính phủ Israel bắt giữ những người định cư đã hành hung ông Bernard Baudoux, thị trưởng thị trấn Aulnoye-Aymeries. Trên mạng xã hội X, ông yêu cầu Israel “khẩn trương chấm dứt bạo lực tội phạm này và bảo đảm an toàn cho dân thường”.

Vụ việc đã dẫn tới việc cảnh sát Israel mở điều tra, trong khi bạo lực của người định cư tiếp tục cản trở mùa thu hoạch của người Palestine trên khắp vùng lãnh thổ bị chiếm đóng.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết chính quyền Tổng thống Donald Trump “rất bất an” trước những hình ảnh về vụ người định cư tấn công nữ phóng viên ảnh Mỹ Heidi Levine, 64 tuổi, người làm việc tự do cho The Washington Post, tại Bờ Tây bị chiếm đóng hôm thứ Sáu.

Phát biểu với phóng viên tại căn cứ Joint Base Andrews ở Maryland, ông Rubio nói chưa nhận được báo cáo chính thức về sự việc, nhưng những gì ông thấy “không có vẻ tốt đẹp”. Ông kêu gọi Israel “trấn áp” bạo lực và cho biết Tổng thống Trump không muốn thấy “căng thẳng” hay “khủng hoảng” ở Bờ Tây.

Nhà phân tích chính trị Palestine Ahmed Najar nói với Al Jazeera rằng lên án mà không kèm hậu quả thì không phải là trách nhiệm giải trình. “Các chính phủ phương Tây tiếp tục cung cấp vũ khí, tài trợ và bảo vệ Israel về mặt ngoại giao, trong khi coi các vụ tấn công của người định cư là hành vi đơn lẻ của một vài phần tử cực đoan. Nhưng bạo lực này phát triển trong một hệ thống rộng lớn hơn gồm chiếm đóng, mở rộng định cư và sự vô tội pháp lý”, ông nói.

Cựu đại diện EU tại Bờ Tây và Gaza, ông Sven Kuhn von Burgsdorff, cũng có quan điểm tương tự. Ông cho rằng những phản đối yếu ớt từ các chính phủ châu Âu trước các hành vi bạo lực của người định cư Israel là “đáng thương” vì không được theo sau bằng biện pháp trừng phạt cụ thể. Ông nhấn mạnh điều này đặc biệt đáng xấu hổ khi bạo lực của người định cư đã diễn ra nhiều năm mà không bị trừng phạt, và tại cuộc họp Hội đồng Ngoại giao EU ở Brussels ngày 12/10, các bộ trưởng vẫn không quyết định được việc trừng phạt những người định cư bạo lực hoặc những thế lực dung dưỡng họ.

Diễn biến ngày thứ Bảy

Hôm thứ Bảy, người định cư Israel tấn công các xe của nhà ngoại giao Pháp, Bỉ và Ba Lan gần làng Taybeh của người Palestine theo Kitô giáo ở Bờ Tây bị chiếm đóng.

Theo nhân chứng và báo chí, ít nhất bảy người định cư đeo mặt nạ bao vây các xe, yêu cầu xuất trình giấy tờ, đập vỡ cửa kính một xe của lãnh sự quán Bỉ và hành hung thị trưởng Pháp.

Ông Baudoux, 78 tuổi, nói với Reuters rằng ông “hơi bàng hoàng” sau sự việc. Ông kể mình đeo dải băng thị trưởng với ba màu xanh, trắng, đỏ – biểu tượng rõ ràng của nước Pháp – nhằm bảo vệ những người xung quanh, nhưng điều đó không đủ và ông bị tấn công dữ dội. Theo lời ông, những người định cư đã quật ông xuống đất, sau đó nhóm của ông vội trở lại xe để rời đi.

Ông nói thêm: “Tôi không nghĩ điều như vậy có thể xảy ra với mình khi đến đây với tư cách một người theo chủ nghĩa hòa bình để dự lễ kết nghĩa – tình hữu nghị giữa hai thành phố”. Dù vậy, ông khẳng định không để vụ tấn công khiến mình sợ hãi và cho rằng “cần quay lại các đồn điền ô liu vì chúng có ý nghĩa to lớn đối với người Palestine”.

Cựu nhà ngoại giao EU Burgsdorff nói với Al Jazeera rằng những vụ tấn công như vậy không mới, khi ông từng chứng kiến “những kẻ côn đồ tấn công nông dân và công dân Palestine ôn hòa” trong các chuyến thăm vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng từ tháng 1/2020 đến tháng 7/2023. Có lần một đám đông người định cư ném đá vào đoàn của ông khi họ đã ở trong xe; do không thể trông cậy vào sự bảo vệ của cảnh sát hay quân đội Israel, họ đã rời hiện trường càng sớm càng tốt.

Các vụ tấn công người hái ô liu

Trong những tuần gần đây, người định cư Israel gia tăng bạo lực nhằm vào người Palestine hái ô liu trong khu vực.

Cùng ngày thứ Bảy, trước vụ tấn công nhà ngoại giao, người định cư làm bị thương 6 người Palestine trong khi lực lượng Israel bắt giữ nông dân trong các vụ bạo lực trên khắp Bờ Tây. Theo Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Palestine, trong số người bị thương có 4 phụ nữ và một trẻ em khi người định cư tấn công cư dân làng Ma'in thuộc khu vực Masafer Yatta, phía nam Hebron.

Tại thị trấn Deir Ammar, phía tây Ramallah, lực lượng Israel nổ súng vào nông dân hái ô liu, buộc họ rời bỏ đất đai, theo hãng tin Wafa của Palestine. Người định cư cũng làm bị thương hai người Palestine khi nổ súng trong khu vực.

Tại làng Kafr Malek, đông bắc Ramallah, thị trưởng Najeh Rustum nói với Al Jazeera rằng người định cư đột kích một trang trại lúc rạng sáng và giết khoảng 20 con cừu.

Phóng viên Nour Odeh của Al Jazeera, tường thuật từ Ramallah, cho biết người định cư phá hủy cây ô liu trên khắp đồng bằng Beit Furik, phía đông Nablus, miền bắc Bờ Tây, trong khi lực lượng Israel bắt giữ chủ đất và người hái ô liu. Tại làng Deir Jarir, phía đông Ramallah, người định cư dưới sự bảo vệ của quân đội đã bắn đạn thật vào nông dân ở khu vực al-Hariq để ngăn họ thu hoạch, buộc họ rời đất. Người định cư cũng đập phá xe của nhà hoạt động quốc tế Jonathan Budlak trong làng và ném đá vào xe của một nông dân.

Hôm thứ Sáu, hàng chục người định cư đeo mặt nạ tấn công nông dân Palestine đang thu hoạch ô liu, ném đá, dùng ná cao su và đốt cây.

Những vụ việc thứ Sáu và thứ Bảy diễn ra sau cái chết của Ali Hassan Yasser al-Bazzari, 44 tuổi, trong một vụ tấn công nhằm vào người Palestine hái ô liu gần Burqa, phía tây bắc Nablus, ngày 7/10. Nhân chứng cho biết người định cư và binh lính Israel đã tấn công những người thu hoạch.

Các nhà báo ghi lại bạo lực cũng bị nhắm tới. Nữ phóng viên tự do kỳ cựu Levine bị tấn công gần Abu Falah hôm thứ Sáu. Nhân chứng kể bà ngã xuống đất trong vụ tấn công trước khi bị hành hung. Levine được đưa tới bệnh viện đông bắc Ramallah, sau đó nói với phóng viên rằng những kẻ tấn công “cứ đá tôi liên tục, có lẽ khoảng 50 lần”. Bà mặc áo bảo hộ có chữ “PRESS” ở trước và sau; camera và điện thoại của bà bị lấy đi trong vụ tấn công, theo The Washington Post.

Ngày 6/10, người định cư có vũ trang đánh phóng viên ảnh Jaafar Ashtiyeh, 58 tuổi, của hãng AFP bằng báng súng gần Aqraba, phía nam Nablus. Ông được đưa tới bệnh viện với thương tích ở đầu và thân, theo nhân chứng, người thân và đồng nghiệp.

Vì sao bạo lực gia tăng trong mùa thu hoạch ô liu?

Bạo lực của người định cư Israel đã diễn ra nhiều tuần và tăng lên trong mùa thu hoạch ô liu. Tổ chức nhân quyền Israel Yesh Din ghi nhận 377 vụ bạo lực liên quan đến người định cư và binh lính trong hai tuần tính đến ngày 10/10.

Theo Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo (OCHA), “tính đến nay trong năm nay, gần 200 vụ tấn công của người định cư liên quan đến mùa thu hoạch ô liu đã gây thương vong hoặc thiệt hại tài sản. Con số này đã vượt 185 vụ được ghi nhận trong toàn bộ mùa năm 2025”.

Tuy vậy, các vụ tấn công không phải là mới. Hằng năm, người định cư Israel và các nhóm cứng rắn lợi dụng mùa thu hoạch ô liu để khẳng định quyền kiểm soát đối với đất nông nghiệp có giá trị, thường ngăn người Palestine tiếp cận vườn ô liu, lấy trộm hoa màu hoặc xây dựng các điểm định cư và đường bất hợp pháp trên đất tư của người Palestine.

Mùa thu hoạch ô liu cũng là nguồn sinh kế kinh tế quan trọng đối với khoảng 80.000 đến 100.000 gia đình Palestine ở Bờ Tây bị chiếm đóng. Việc đe dọa, làm bị thương hoặc cấm nông dân hái ô liu, cùng việc nhổ gốc hoặc đốt hàng nghìn cây ô liu, gây thiệt hại tài chính nghiêm trọng và buộc các gia đình rời bỏ đất đai.

Nhà phân tích Najar nói với Al Jazeera: “Mùa thu hoạch ô liu không chỉ là mùa nông nghiệp đối với người Palestine; đó là nguồn thu nhập thiết yếu và là biểu hiện mạnh mẽ cho mối gắn kết của họ với đất đai. Người định cư nhắm vào giai đoạn này vì các gia đình Palestine tụ tập ở những vườn cây lộ thiên, thường gần các khu định cư và tiền đồn”. Theo ông, bằng cách tấn công nông dân, đốt hoặc nhổ cây và lấy trộm hoa màu, họ không chỉ phá hoại một mùa thu hoạch mà còn khiến việc tiếp cận và ở lại trên đất của người Palestine ngày càng nguy hiểm.

Ông Najar cho rằng bạo lực còn nhằm răn đe các nhà vận động quốc tế đi cùng nông dân Palestine, đứng về phía họ chống bạo lực của người định cư và ghi lại các hành vi tàn bạo. “Mục tiêu không chỉ là tước đoạt đất đai của người Palestine, mà còn bảo đảm việc tước đoạt đó diễn ra không có nhân chứng”, ông nói.

Theo phóng viên Odeh của Al Jazeera, năm nay, do các cuộc bầu cử sắp tới có ý nghĩa quan trọng với các đảng cánh hữu, người định cư Israel càng được khuyến khích. Bà cho biết họ thậm chí nhận được một sắc lệnh tôn giáo nói rằng lấy trộm mùa thu hoạch ô liu không chỉ được phép mà còn là điều nên làm.

Israel nói gì?

Quân đội Israel lên án vụ tấn công nhà ngoại giao EU hôm thứ Bảy và cho biết đã mở điều tra, khẳng định binh lính không có mặt trong vụ việc.

Trong nhiều năm, các vụ tấn công của người định cư cũng diễn ra dưới sự bảo vệ hoặc thái độ thụ động của quân đội Israel, lực lượng thường tuyên bố các khu vực canh tác của người Palestine là “vùng quân sự đóng” hoặc phối hợp với người định cư để hạn chế chủ đất tiếp cận.

Trong khi đó, văn phòng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu dường như đặt câu hỏi về các báo cáo liên quan vụ tấn công người châu Âu, nói trên X rằng đó là “cáo buộc” và cần “bằng chứng thuyết phục”, dù thừa nhận đoạn phim về sự việc đã được công bố.

Phóng viên Odeh của Al Jazeera lưu ý rằng trong khi thủ tướng xem nhẹ bạo lực, các nhân vật đối lập Israel đang chỉ trích ông Netanyahu, cho rằng điều này làm suy yếu vị thế của Israel. Bà nói thêm họ cam kết bảo vệ các khu định cư bất hợp pháp trong khi cố gắng kiềm chế bạo lực của người định cư.