Alberta bác bỏ trưng cầu ly khai: Điều gì tiếp theo cho tỉnh bang giàu tài nguyên của Canada?

Cử tri tại tỉnh Alberta của Canada đã chọn ở lại trong khuôn khổ liên bang trong cuộc trưng cầu độc lập đầu tiên trong lịch sử tỉnh bang này. Đài truyền hình nhà nước CBC News công bố kết quả vào tối cùng ngày sau khi kiểm được 48% số phiếu, với 76% lựa chọn ở lại Canada.

Kết quả này là thắng lợi lớn đối với Thủ tướng Mark Carney trong bối cảnh Canada đang đối mặt với căng thẳng thương mại và chính trị với Mỹ, sau khi Tổng thống Donald Trump áp thuế cao hơn và nhiều lần gợi ý sáp nhập Canada. Phát biểu trước khi vào cuộc họp nội các sáng thứ Ba, ông Carney gọi đây là “một ngày tuyệt vời”, nhấn mạnh người dân Alberta “đã chọn sự đoàn kết” và “cùng nhau xây dựng, chăm sóc lẫn nhau, cùng tiến bước với mục tiêu rõ ràng”.

Tuy nhiên, kết quả cũng là nỗi thất vọng cho những người theo đuổi độc lập cho tỉnh bang giàu tài nguyên này, sau nhiều năm bất mãn với chính quyền liên bang ở Ottawa.

Cuộc trưng cầu diễn ra thế nào?

Cuộc trưng cầu mang tính không ràng buộc được công bố từ tháng 5, sau chiến dịch và kiến nghị của một nhóm người dân Alberta mong muốn tỉnh bang trở thành quốc gia độc lập. Dù khảo sát cho thấy chỉ khoảng một phần ba người dân Alberta ủng hộ ly khai, Thủ hiến Danielle Smith lập luận cần tổ chức trưng cầu để tôn trọng 300.000 người đã ký kiến nghị. Trong cuộc bỏ phiếu, cử tri trả lời 10 câu hỏi, trong đó có việc chính quyền có nên khởi động tiến trình ràng buộc nhằm tìm kiếm độc lập khỏi Canada hay không, cùng các vấn đề nhập cư, tiếp cận dịch vụ giáo dục, chăm sóc xã hội, y tế và yêu cầu nhận diện cử tri.

Thủ tướng Carney đã vận động người dân Alberta bỏ phiếu ở lại, cảnh báo tại một cuộc mít tinh ở Calgary rằng ly khai là “một canh bạc nguy hiểm dẫn tới nhiều năm chia rẽ sâu sắc”. Ông cũng nói có những thế lực bên ngoài đang tìm cách chia rẽ Canada. Các nhà nghiên cứu từng chỉ ra khả năng có chiến dịch gây ảnh hưởng trực tuyến từ Nga và Mỹ góp phần khuếch đại tiếng nói ly khai và lan truyền thông tin sai lệch; Thủ hiến Smith hồi tháng 8 cho biết hoạt động này đang được theo dõi.

Phản ứng sau kết quả

Thủ tướng Carney, người lớn lên tại vùng này, khẳng định người dân Alberta “đã đưa ra lựa chọn rõ ràng”, chọn đoàn kết và “người dân Canada sẽ tiến bước cùng nhau với mục tiêu mới và tham vọng cao”. Thủ hiến Smith bày tỏ hài lòng và nói người dân Alberta “đã bỏ phiếu cho một Alberta mạnh hơn trong một Canada thống nhất”.

Trong khi đó, lãnh đạo các nhóm ly khai gồm Let Alberta Decide, Alberta Prosperity Project và Pathway to Independence cho biết sẽ chờ kiểm xong toàn bộ phiếu trước khi nhận kết quả. Các cộng đồng First Nations đi bỏ phiếu đông, có điểm bỏ phiếu ở khu vực của tộc Siksika Nation tạm hết phiếu, theo truyền thông địa phương.

Vì sao Alberta quan trọng và phong trào ly khai bắt nguồn từ đâu?

Nhiều người Alberta từ lâu cho rằng nguồn tài nguyên thiên nhiên quan trọng của tỉnh đang nuôi chính quyền Ottawa và các trung tâm thương mại Toronto, Montreal, trong khi tỉnh không nhận được lợi ích tương xứng. Alberta có 5,1 triệu dân, sở hữu trữ lượng dầu lớn cùng các kim loại quan trọng và đất hiếm như lithium, titan, zircon cần thiết cho sản xuất nhiều thiết bị công nghệ từ điện thoại thông minh đến máy bay chiến đấu.

Các phong trào ly khai, có nhóm còn ủng hộ Alberta gia nhập Mỹ, xuất hiện từ thập niên 1940 sau khi phát hiện mỏ dầu; một số thủ hiến Alberta từng tranh cãi với Ottawa về phân chia của cải. Thời gian gần đây, Tổng thống Trump nhiều lần nói Canada nên trở thành bang thứ 51 của Mỹ, còn tỷ phú công nghệ Elon Musk kêu gọi Alberta, Saskatchewan và Quebec tách khỏi Canada. Canada và Mỹ đang trong cuộc chiến thương mại với thuế quan trả đũa lẫn nhau sau khi đàm phán đổ vỡ hồi tháng 8.

Phong trào ly khai đã kết thúc?

Giới phân tích cho rằng cuộc trưng cầu nhiều khả năng không chấm dứt hoàn toàn phong trào ly khai vốn có lịch sử lâu dài. Trước cuộc bỏ phiếu, một số lãnh đạo ly khai nói sẽ tiếp tục theo đuổi một cuộc trưng cầu khác nếu cần, lập luận rằng kết quả cho thấy độc lập là khả thi về mặt pháp lý. Ông Keith Wilson, đồng lãnh đạo nhóm Let Alberta Decide, từng tuyên bố tại mít tinh: “Dù thứ Hai có ra sao, chúng ta đã thắng”.