Yemen: Taiz bị bao vây, giao tranh lan rộng, thương vong tăng cao

Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc Volker Turk ngày 20/10 kêu gọi lực lượng Houthi — nhóm vũ trang còn được gọi là Ansar Allah, đang bao vây thành phố Taiz — phải ngay lập tức cho phép viện trợ nhân đạo vào thành phố, nếu không sẽ đối mặt với nguy cơ thảm họa.

Theo ông Turk, việc Houthi đóng tuyến đường tiếp tế duy nhất nối Taiz với Aden đang đặt dân thường vào tình thế nguy hiểm nghiêm trọng, chặn viện trợ nhân đạo và cắt đứt các nguồn cung thiết yếu. Ông nhấn mạnh viện trợ phải được đưa vào thành phố ngay lập tức và việc đi lại phải được tạo điều kiện thuận lợi; những dân thường muốn rời đi phải được phép ra đi tự do và an toàn.

Thành phố bị bao vây

Taiz từng nhiều lần bị bao vây trong suốt cuộc chiến, và nay một lần nữa bị Houthi khép vòng vây sau khi lực lượng này chiếm được tuyến đường lớn nối thành phố với miền nam Yemen.

Tình hình nhân đạo tại Taiz đang đến mức giới hạn khi giá các mặt hàng thiết yếu tăng gấp nhiều lần trong bối cảnh một số hàng hóa khan hiếm. Giao tranh tiếp diễn tại tỉnh Taiz cũng đã khiến ít nhất 32 dân thường thiệt mạng trong giai đoạn từ ngày 1/8 đến 19/10, trong đó có 14 trẻ em. Giới chức lo ngại con số thương vong có thể tăng thêm khi giao tranh tiến sát thành phố.

Ông Turk kêu gọi tất cả các bên xung đột tránh sử dụng vũ khí nổ có tác động diện rộng tại khu vực đông dân cư và áp dụng mọi biện pháp phòng ngừa khả thi để bảo vệ dân thường và các cơ sở dân sự.

Chính phủ Yemen được quốc tế công nhận trước đó đã kêu gọi Liên Hợp Quốc can thiệp và dỡ bỏ phong tỏa, cảnh báo vòng vây của Houthi đe dọa hơn 4 triệu người. Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cảnh báo các mặt trận thay đổi và việc đóng đường đã khiến 800.000 người mất khả năng tiếp cận viện trợ cứu sinh, phần lớn ở Taiz; trên toàn quốc, hơn 18 triệu người Yemen đối mặt với tình trạng mất an ninh lương thực nghiêm trọng.

Ngày 19/10, các lực lượng ủng hộ chính phủ được quốc tế công nhận đã tiến hành không kích tại tỉnh Taiz, phá hủy lực lượng tăng viện của Houthi ở Najd Qasim và một kho vũ khí ở Jabal Habashi.

Vụ tấn công ở Shabwah

Ngày 20/10, giới chức địa phương nâng số người chết trong vụ tấn công của Houthi nhằm vào một căn cứ quân sự tại tỉnh Shabwah lên 73 người. Vụ tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Houthi vào trại al-Alam hôm 19/10 bị chính phủ Yemen lên án là "hành vi đẫm máu xảo trá" và là tội ác chiến tranh.

Chủ tịch Hội đồng Lãnh đạo Tổng thống Yemen Rashad al-Alimi đã chính thức đề nghị Liên Hợp Quốc liệt Houthi vào danh sách "tổ chức khủng bố".

Về phía quốc tế, Anh ngày 20/10 cho biết sẽ triển khai tiêm kích hỗ trợ bảo vệ Saudi Arabia trước các cuộc tấn công của Houthi, sau khi nhiều thành phố và cơ sở hạ tầng bị nhắm mục tiêu bằng rocket và máy bay không người lái. Bộ Quốc phòng Anh nêu rõ các chiến đấu cơ Typhoon chỉ đóng "vai trò phòng thủ" và sẽ không tiến hành tấn công tại Yemen. Trong khi đó, ngày 19/10, Quốc hội Ai Cập hoãn bỏ phiếu về việc cho phép quân đội hỗ trợ Saudi Arabia trong cuộc chiến chống Houthi.

Chuyên gia chiến lược quân sự và an ninh Ali al-Dahab nhận định dù dường như có thêm hỗ trợ quốc tế cho liên minh chống Houthi, điều này khó có thể chuyển thành lực lượng trên bộ tại Yemen. Ông cho rằng khả năng lực lượng quốc tế tham chiến trên bộ để đối đầu Houthi là thấp, phần tham gia dự kiến sẽ giới hạn ở hỗ trợ trên không và trên biển.

Chiến dịch và tấn công xuyên biên giới

Quân đội Yemen ngày 5/10 phát động chiến dịch quy mô lớn mang tên "Bình minh Yemen" nhằm đảo ngược các bước tiến gần đây của Houthi. Dù đạt một số thắng lợi ban đầu với hàng trăm tay súng Houthi được cho là thiệt mạng trong các cuộc không kích, vẫn có những câu hỏi về việc liệu các đợt phản công này đã hết đà.

Ông al-Dahab đánh giá việc chuyển từ phòng thủ sang tấn công trên thực địa vẫn còn hạn chế, và phạm vi ảnh hưởng của chính phủ Yemen tại al-Marib chưa mở rộng như hàm ý của chiến dịch. Theo ông, lực lượng chính phủ cần tận dụng khoảng trống tạo ra từ các đòn không kích và máy bay không người lái vào hàng ngũ Houthi bằng một chiến dịch đa hướng, đặc biệt theo hướng tây bắc về phía Sanaa, để biến thành bước chuyển chiến lược.

Giao tranh trên bộ gia tăng tại Yemen cũng kéo theo làn sóng tấn công xuyên biên giới giữa Houthi và Saudi Arabia. Liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu ngày 20/10 cho biết đã đánh chặn và phá hủy một tên lửa đạn đạo do Houthi phóng về phía Riyadh; vụ việc khiến Cơ quan Phòng vệ Dân sự Saudi Arabia kích hoạt hệ thống cảnh báo sớm trên khắp thủ đô. Trong tuần qua, liên minh Arab cũng tiến hành nhiều đợt không kích vào các vị trí của Houthi trên khắp Yemen.

Theo ông al-Dahab, về chiến lược và dài hạn, các đòn không kích tiêu hao có thể tác động rõ rệt tới hạ tầng quân sự, công trình và phương tiện của Houthi. Tuy nhiên, ông đặt câu hỏi về khả năng chính phủ tận dụng các đòn tấn công này tại bờ biển phía tây, nơi chính phủ Yemen đang cố giành lại những phần đã mất vào tay Houthi, và liệu lực lượng chính phủ có đủ sức mở các đợt tấn công về phía Mocha hay Hodeidah hay không.