Zelenskyy mất thế chủ động trước Nga và phương Tây

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy, vốn nổi tiếng với kỹ năng truyền thông, hiện không có nhiều công cụ để thay đổi cục diện đối đầu với Nga hoặc đàm phán với các đồng minh phương Tây. Dù từng được Tổng thống Mỹ Donald Trump gọi là 'người bán hàng vĩ đại nhất Trái đất', nhưng thực tế chiến trường đang cho thấy những hạn chế rõ rệt.

Trong tháng 2 vừa qua, Ukraine cho rằng họ giành được nhiều lãnh thổ hơn Nga, song các số liệu này chủ yếu dựa trên việc kiểm soát các vùng đệm rộng lớn nơi ranh giới không rõ ràng. Trên thực tế, mức tiến quân chỉ dao động 150-200 km2 mỗi tháng và không phản ánh sự thay đổi đáng kể nào trong cục diện chiến trường đã kéo dài ít nhất hai năm qua.

Điều đáng lo ngại hơn, quân Nga đang bao vây nhiều thành phố công nghiệp ở phía bắc tỉnh Donetsk. Các bước tiến dọc biên giới phía bắc đã kéo dài tiền tuyến thêm hàng trăm km, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu nhân lực của Ukraine. Quân đội Ukraine phải tiến hành các chiến dịch cưỡng chế nhập ngũ, trong khi Nga vẫn có thể thu hút tình nguyện viên bằng mức đền bù hậu hĩnh.

Những tuyên bố về tổn thất của Nga cũng mâu thuẫn. Tổng thống Zelenskyy cho biết thương vong của Nga trong tháng 3 cao nhất từ trước đến nay với 35.000 người, nhưng Bộ Quốc phòng Ukraine lại khẳng định con số kỷ lục là 48.000 người vào tháng 1/2025. Trong khi đó, ông Kyrylo Budanov, Chánh văn phòng của Zelenskyy, thừa nhận sự sụp đổ của nỗ lực huy động quân của Nga khó xảy ra.

Về kinh tế, dù Ukraine thành công trong các chiến dịch drone nhắm vào cơ sở dầu mỏ của Nga, doanh thu dầu mỏ của Nga trong tháng 4 vẫn đạt 9 tỷ USD, tương đương 10% khoản vay 90 tỷ euro mà EU dành cho Ukraine trong hai năm tới. Nền kinh tế Nga dù bị ảnh hưởng bởi chiến tranh nhưng GDP bình quân đầu người theo sức mua tương đương (PPP) vẫn cao hơn một số nước EU như Romania và Hy Lạp, trong khi Ukraine chỉ ngang Mông Cổ và Ai Cập.

Những tín hiệu từ phương Tây cũng không mấy khả quan. Thủ tướng Đức Friedrich Merz gợi ý Ukraine sẽ phải nhượng bộ lãnh thổ để đổi lấy lộ trình gia nhập EU nhanh hơn. Đứng đầu Ủy ban Quốc phòng EU, Andrius Kubilius, cho rằng tư cách thành viên NATO là không thể, và EU cũng là một quá trình phức tạp; ông đề xuất một liên minh quân sự của Ukraine với các nước châu Âu – ý tưởng này có thể bị Moscow bác bỏ vì cho rằng đó là NATO ngầm.

Như ông Budanov từng tuyên bố, các quan điểm của Kyiv và Moscow có thể xích lại gần nhau trong các cuộc đàm phán hòa bình. Nhưng Zelenskyy cần đạt được ít nhất một lợi thế nào đó cho Ukraine khi một hiệp ước hòa bình đầy cay đắng được ký kết. Lợi thế đó có thể là tư cách thành viên EU hoặc các đảm bảo an ninh thực sự, nhưng những tuyên bố gần đây cho thấy cơ hội đạt được những điều này là rất mong manh.

Sự thất vọng trong người dân Ukraine ngày càng rõ ràng. Chủ tịch Ủy ban Tài chính của Quốc hội Ukraine, Danylo Hetmantsev, nói rằng các quan chức châu Âu nên ngừng xem người Ukraine như 'công cụ giải quyết nhiệm vụ địa chính trị của người khác' hay 'lá chắn sống'. Tuy nhiên, với các cuộc điều tra tham nhũng liên quan đến những người thân cận, Zelenskyy dường như không còn quân bài nào để đối phó với Nga hoặc các đồng minh phương Tây.

Quan điểm trong bài viết này là của tác giả và không nhất thiết phản ánh lập trường biên tập của Al Jazeera.