Ngày 11/5, tàu cứu hộ Sea-Watch 5 mang cờ Đức đang hoạt động trên vùng biển quốc tế ngoài khơi Libya thì bất ngờ bị một tàu tuần duyên Libya tiếp cận và nổ súng. Theo lời kể của Yasmin Ibrahim Elzanaty, luật sư người Ai Cập làm nhiệm vụ hòa giải văn hóa trên tàu, những phát súng được bắn 'ngay cạnh tôi' khiến toàn bộ 30 thành viên phi hành đoàn và 90 người di dân vừa được giải cứu rơi vào hoảng loạn.
Elzanaty cho biết: 'Mọi người run rẩy vì sợ hãi. Họ vừa thoát khỏi tình cảnh tồi tệ ở Libya, giờ lại đối mặt với hiểm nguy mới.' Cô là người duy nhất nói tiếng Ả Rập trên tàu nên đã trực tiếp đàm phán với những kẻ tấn công. 'Họ nổ súng trước, rồi mới bắt đầu nói chuyện. Không hề có cảnh báo nào', cô kể lại.
Tổ chức Sea-Watch xác nhận phát súng đầu tiên được bắn, sau đó là một loạt 10-15 phát súng tiếp theo mà không có tín hiệu cảnh báo trước. Sau khi nổ súng, tuần duyên Libya còn tìm cách cướp tàu và buộc nó quay về Tripoli. Khi phi hành đoàn từ chối, họ đe dọa sẽ lên tàu bằng vũ lực.
Đây không phải vụ việc đơn lẻ. Theo Sea-Watch, trong 10 tháng qua đã có ba vụ tấn công có vũ trang nhằm vào tàu cứu hộ phi chính phủ trên Địa Trung Hải. Tháng 9/2024, tàu Sea-Watch 5 từng bị bắn; tháng 8/2024, tàu Ocean Viking của SOS Mediterranee cũng hứng chịu làn đạn kéo dài 20 phút, có viên đạn trúng cửa sổ ngang tầm đầu người.
Đáng chú ý, tàu tuần duyên Libya tham gia vụ tấn công là một trong số nhiều tàu do Italy tài trợ trong khuôn khổ chương trình quản lý di cư của EU. Dù sự việc gây phẫn nộ, Ủy ban châu Âu trong cuộc họp báo sau đó vẫn cho biết sẽ tiếp tục hỗ trợ Libya, cho rằng sự hợp tác này 'đã ngăn chặn được nhiều cuộc tấn công hơn nữa'.
Julia Winkler, người phát ngôn của Sea-Watch, chỉ trích tuyên bố này là 'phi lý và đầy hoài nghi'. Bà cho biết: 'Chúng tôi đã nhiều lần kêu gọi Ủy ban châu Âu chấm dứt tài trợ. Các tổ chức tìm kiếm cứu nạn đã ghi nhận 77 vụ bạo lực nghiêm trọng của lực lượng dân quân và tuần duyên Libya trên biển kể từ năm 2016.'
Ngay sau khi tàu Sea-Watch 5 cập cảng Brindisi (Italy) vài giờ, chính quyền Italy đã mở cuộc điều tra hình sự đối với thuyền trưởng vì tội 'tiếp tay cho nhập cư bất hợp pháp'. Cảnh sát lên tàu thu giữ tài liệu, thiết bị và đưa một số thủy thủ về đồn thẩm vấn. Winkler gọi đây là 'nỗ lực có hệ thống và có chủ ý' nhằm cản trở các hoạt động cứu mạng người trên biển.
Kể từ năm 2014, hơn 34.000 người đã thiệt mạng hoặc mất tích khi cố vượt Địa Trung Hải. Bất chấp rủi ro, Elzanaty khẳng định sẽ tiếp tục tham gia các chuyến cứu hộ: 'Không ai nên bị bắn vì cứu mạng người trên biển. Trải qua chuyện này càng khiến tôi khó có thể bỏ cuộc, vì tôi đã thấy những gì con người phải đối mặt.'
