Vòng đàm phán trực tiếp Lebanon-Israel: Phe nào tham gia, bàn gì?

Beirut, Lebanon – Một vòng đàm phán mới giữa Israel và Lebanon sẽ diễn ra vào thứ Năm và thứ Sáu tuần này để cứu vãn thỏa thuận ngừng bắn mong manh – vốn bị Israel nhiều lần phớt lờ – và sẽ hết hạn vào thứ Bảy.

Đây sẽ là lần thứ ba trong năm nay các phái đoàn Lebanon và Israel gặp mặt trực tiếp, sau cuộc họp của các đại sứ hai nước tại Washington vào ngày 14/4 và vòng thứ hai vào ngày 23/4.

Tiến trình này đang gây chia rẽ sâu sắc tại Lebanon, một quốc gia không công nhận Israel. Tổng thống Joseph Aoun và Thủ tướng Nawaf Salam ủng hộ đàm phán trực tiếp, trong khi Hezbollah và các đồng minh, bao gồm Chủ tịch Quốc hội Nabih Berri, ưa chuộng đàm phán gián tiếp.

Trong bối cảnh hai bên chuẩn bị gặp nhau, Israel tiếp tục gia tăng các cuộc tấn công trên khắp Lebanon, bất chấp lệnh ngừng bắn được tuyên bố. Hôm thứ Tư, tám người, trong đó có hai trẻ em, thiệt mạng khi máy bay không người lái Israel nhắm vào các xe cộ trên tuyến đường huyết mạch nối miền nam Lebanon với thủ đô Beirut, và chín người khác thiệt mạng trong các cuộc không kích ở những nơi khác. Hôm thứ Năm, Israel tiếp tục tấn công Lebanon và ban hành thêm lệnh sơ tán bắt buộc đối với các thị trấn ở thung lũng Bekaa phía đông và miền nam.

Dưới đây là những thông tin chính về các cuộc đàm phán gây tranh cãi giữa Israel và Lebanon:

Ai tham gia?

Một số quan chức từng tham dự các vòng đàm phán trước sẽ có mặt tại vòng thứ ba – bao gồm Đại sứ Mỹ tại Israel Mike Huckabee – cùng với đại diện ngoại giao và quân sự từ cả hai bên, theo truyền thông Lebanon.

Phái đoàn Lebanon do Simon Karam, một nhà ngoại giao được Tổng thống Aoun bổ nhiệm, dẫn đầu. Đại sứ Lebanon tại Mỹ Nada Hamadeh Moawad và Phó trưởng cơ quan đại diện Wissam Boutros, những người đã tham dự các cuộc họp trước, cũng có khả năng tham dự. Một thành viên mới trong danh sách đàm phán là Tùy viên quân sự Lebanon tại Washington, Tướng Oliver Hakme.

Về phía Israel, Đại sứ Israel tại Washington Yechiel Leiter sẽ cùng tham dự với Chuẩn tướng Amichai Levin, người đứng đầu Ban Chiến lược của quân đội Israel, và Phó cố vấn Hội đồng An ninh Quốc gia Israel Yossi Draznin.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, người đã tham dự hai cuộc họp đầu nhưng hiện đang ở Trung Quốc cùng Tổng thống Donald Trump trong chuyến thăm Bắc Kinh, sẽ được thay thế bởi cố vấn Michael Needham, quan chức Bộ Ngoại giao Jay Mens, và các đại sứ Mỹ tại Israel Mike Huckabee và Lebanon Michel Issa.

Lebanon nhìn nhận thế nào?

Đất nước này bị chia rẽ về triển vọng đàm phán trực tiếp, ngay cả ở cấp chính phủ.

“Tổng thống, thủ tướng và chủ tịch quốc hội – tất cả đều thuộc các giáo phái tôn giáo khác nhau theo hệ thống tín ngưỡng Lebanon – không thể thống nhất về một khuôn khổ, hay thậm chí là một mục tiêu cuối cùng cho các cuộc đàm phán,” Souhayb Jawhar, nhà báo và nhà phân tích người Lebanon, viết cho Hội đồng Trung Đông về Các vấn đề Toàn cầu.

Mỹ thậm chí đã đề xuất một cuộc gặp trực tiếp giữa Tổng thống Aoun và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, điều có nguy cơ làm gia tăng căng thẳng tại Lebanon. Một số nhà phân tích cho rằng xung đột nội bộ Lebanon có thể là lợi thế cho Israel.

“Không ai hưởng lợi nhiều hơn từ sự tan rã của trật tự pháp luật và xung đột dân sự ngoài người Israel,” Sami Halabi, giám đốc chính sách tại Badil, một viện nghiên cứu có trụ sở tại Beirut, nói với Al Jazeera. “Trong kịch bản đó, có rất nhiều cơ hội cho họ, từ việc hỗ trợ các lực lượng dân quân khác nhau đến khiến các nhóm này chống lại Hezbollah, nhằm làm suy yếu chúng. Đối với Israel, khi nhà nước Lebanon trở nên yếu hơn hoặc bản chất của hòa bình dân sự trở nên phân mảnh, thì họ có những mảnh nhỏ hơn để đối phó.”

Hezbollah phản ứng ra sao?

Các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon vẫn tiếp diễn, bất chấp lệnh ngừng bắn, và Hezbollah đã đáp trả.

Theo các tuyên bố của nhóm này, hầu hết các cuộc tấn công của Hezbollah nhằm vào binh lính hoặc phương tiện của Israel trên lãnh thổ Lebanon, và một số mục tiêu quân sự bên trong miền bắc Israel từng bị xâm lược cũng bị tấn công.

Hôm thứ Ba, thủ lĩnh Hezbollah Naim Qassem tuyên bố rằng các chiến binh của ông “sẽ đáp trả sự xâm lược và vi phạm, và chúng tôi sẽ không quay lại hiện trạng trước ngày 2 tháng 3,” khi Israel tấn công Lebanon và Hezbollah không đáp trả.

Qassem dường như ngụ ý rằng Hezbollah chấp nhận chính phủ Lebanon đang đàm phán thay mặt đất nước, và nói rằng Hezbollah “sẵn sàng hợp tác” để đạt được một số mục tiêu, bao gồm ngăn chặn các cuộc tấn công của Israel, rút quân Israel khỏi các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng, triển khai quân đội Lebanon xuống miền nam, trao trả tù nhân Lebanon bị giam giữ tại Israel, cho phép người miền nam trở về nhà, và tái thiết khu vực phía nam bị tàn phá sau nhiều năm bị Israel không kích.

Tuy nhiên, Qassem nhấn mạnh rằng Hezbollah vẫn phản đối đàm phán trực tiếp và ưa chuộng đàm phán gián tiếp.

Những gì sẽ được thảo luận?

Chiến lược của Lebanon cho đến nay dường như là kêu gọi Washington gây áp lực buộc Israel thực thi lệnh ngừng bắn. Các quan chức Lebanon, đặc biệt là Tổng thống Aoun, cho biết họ muốn lệnh ngừng bắn được thực thi trước khi tiếp tục đàm phán.

Trong khi các quan chức Israel nói về các thỏa thuận hòa bình dài hạn tiềm năng, Aoun và phía Lebanon khẳng định họ sẽ không tìm kiếm bình thường hóa quan hệ và thay vào đó viện dẫn hiệp định đình chiến năm 1949 – vốn nhằm chấm dứt giao tranh giữa hai bên – như một khuôn khổ khả thi để giảm căng thẳng.

Beirut được cho là sẽ vạch ra thiệt hại mà Lebanon phải gánh chịu từ các cuộc tấn công của Israel kể từ thỏa thuận ngừng bắn năm 2024 và sẽ trình bày các bản đồ chi tiết về những ngôi nhà bị Israel phá hủy hoặc san bằng trong thời gian này.

Tuy nhiên, hầu hết các nhà phân tích thừa nhận Lebanon có rất ít đòn bẩy trong các cuộc đàm phán.

Israel dự kiến sẽ bác bỏ đề xuất ngừng bắn và muốn tiếp tục tấn công các mục tiêu của Hezbollah ở Lebanon, dẫn đến bốn trẻ em thiệt mạng hoặc bị thương mỗi ngày kể từ khi một lệnh ngừng bắn khác được tuyên bố vào ngày 16/4.

Israel cũng muốn giải trừ vũ khí của Hezbollah, trong khi một số quan chức Israel kêu gọi sáp nhập miền nam Lebanon. Một số quan chức khác có ý định biến miền nam Lebanon thành một vùng đệm không thể ở được.

Theo các nhà phân tích, cuối cùng Israel đang cố gắng sử dụng sức mạnh và ảnh hưởng của mình để buộc Lebanon phải phục tùng các mục tiêu và lợi ích khu vực của Israel.

Trong khi chính phủ Lebanon được cho là muốn đưa vũ khí của Hezbollah dưới sự kiểm soát của nhà nước, Israel tuyên bố hai bên có cùng quan điểm về việc giải trừ vũ khí của phong trào này.

Mặc dù chính phủ Lebanon thường xuyên chỉ trích các hành vi vi phạm lệnh ngừng bắn và chiếm đóng lãnh thổ của Israel, nhưng cũng bị nhiều người Lebanon chỉ trích vì cho rằng việc tham gia đàm phán trực tiếp với Israel và tập trung vào việc giải trừ vũ khí Hezbollah đang thúc đẩy lợi ích của Israel và Mỹ.

Có bên nào khác tham gia không?

Bất chấp nỗ lực của các nước như Pháp và Ai Cập, Mỹ sẽ là nhà hòa giải duy nhất trong các cuộc đàm phán này.

Pháp từng tham gia vào “cơ chế” quản lý lệnh ngừng bắn năm 2024, nhưng các nguồn tin ngoại giao cho biết Paris có rất ít quyền lực trong việc thực thi thỏa thuận, vốn do Washington quản lý.

Nhiều nhà phân tích nghi ngờ Mỹ sẽ đóng vai trò trung gian trung lập, vì về mặt lịch sử, Washington luôn ưu tiên lợi ích của Israel hơn các bên khác trong khu vực, bao gồm cả Beirut.

Tuy nhiên, trước vòng đàm phán, Saudi Arabia cũng đóng một vai trò quan trọng. Riyadh dường như đang hình thành một trục khu vực mới để đối phó với sự bá quyền của Israel trong khu vực, ngày càng nhận thức rõ về các động cơ bành trướng của nước này.

Riyadh đã cố gắng giải quyết các tranh chấp chính phủ giữa Aoun và Salam với Berri để Lebanon có thể tham gia đàm phán với Israel trên một mặt trận thống nhất. Saudi Arabia cũng được cho là đang cố gắng hạ nhiệt căng thẳng nội bộ Lebanon nảy sinh từ sự phản đối các cuộc đàm phán, vốn có thể làm suy yếu thêm thế của Beirut trong các cuộc đàm phán.