Vì sao Mỹ ít khi chất vấn Israel về vụ tấn công tàu USS Liberty năm 1967?
Al Jazeera Staff
Hạ nghị sĩ Mỹ Thomas Massie chuẩn bị có bài phát biểu tưởng niệm tại Hạ viện để vinh danh thủy thủ đoàn tàu USS Liberty, làm sống lại sự kiện Israel tấn công tàu do thám của Hải quân Mỹ năm 1967 khiến 34 binh sĩ thiệt mạng. Dù Israel cho rằng đây là nhầm lẫn bi thảm, nhiều người sống sót và nhà nghiên cứu bác bỏ lý giải này và chỉ trích Mỹ đã che giấu sự thật suốt gần 60 năm.
Ngày 8/6/1967, ít nhất 34 thủy thủ Mỹ thiệt mạng và 171 người khác bị thương trong cuộc tấn công của Israel nhằm vào tàu USS Liberty — một tàu nghiên cứu kỹ thuật của Hải quân Mỹ đang đậu ở Địa Trung Hải, ngoài khơi bán đảo Sinai của Ai Cập.
Israel từng tuyên bố đây là vụ nhầm lẫn danh tính, cho rằng lực lượng hải quân nước này nghĩ tàu Mỹ là tàu Ai Cập. Tuy nhiên, một số người sống sót và nhà nghiên cứu bác bỏ lý giải này. Họ phàn nàn rằng các chính quyền Mỹ suốt nhiều thập kỷ đã không nỗ lực tìm ra sự thật đằng sau một trong những vụ tấn công đẫm máu nhất nhằm vào Hải quân Mỹ do đồng minh thân cận nhất của nước này thực hiện.
Năm nay, sự kiện bất ngờ được chú ý trở lại khi Hạ nghị sĩ Mỹ Thomas Massie thông báo sẽ có bài phát biểu tại Hạ viện để vinh danh và tưởng niệm thủy thủ đoàn tàu USS Liberty.
Diễn biến ngày 8/6/1967
Không quân và hải quân Israel oanh tạc tàu do thám tình báo Mỹ tại vùng biển quốc tế gần bán đảo Sinai trong cuộc chiến năm 1967, khi Israel chiếm Sinai, Gaza và Bờ Tây của Ai Cập.
Cuộc tấn công bắt đầu khi máy bay Israel nã đạn chống người và đạn xuyên giáp vào boong tàu. Sau đó, tàu phóng lôi Israel bắn một lỗ hổng lớn bên mạn phải tàu Mỹ, lập tức giết chết 25 thủy thủ ở khoang nghiên cứu bên dưới. Tổng cộng 34 thủy thủ thiệt mạng trong cuộc tấn công.
Thủy thủ đoàn đã treo cờ Mỹ và thậm chí vẫy tay chào với máy bay Israel bay thấp ngay buổi sáng hôm đó, khiến danh tính của họ rõ ràng. Israel từ lâu khẳng định đây là sai lầm bi thảm, cho rằng phi công mệt mỏi đã nhầm tàu hải quân Mỹ với tàu chiến Ai Cập.
Có vụ che giấu sự thật?
Gần 60 năm trôi qua, các tài liệu liên quan đến vụ tấn công vẫn bị phân loại mật, những người sống sót và nhà vận động cho biết.
Richard Brooks, kỹ sư trưởng trên tàu, từng trả lời phỏng vấn Al Jazeera năm 2015 rằng “đây không phải tai nạn bi thảm”, mà là “một cuộc tấn công có chủ đích. Họ biết chúng tôi là ai. Họ cố đánh chìm chúng tôi. Họ muốn chúng tôi biến mất để hoặc là đổ tội cho Arab nhằm lôi kéo Mỹ vào chiến tranh, hoặc vì chúng tôi thu thập được thông tin về kế hoạch chiến tranh của họ.”
Một hội đồng điều tra hải quân được triệu tập vội vã khi con tàu hư hại nặng được đưa vào ụ khô tại Malta, nhưng thủ tục kết thúc rất nhanh.
Ernie Gallo, chủ tịch Nhóm những người sống sót tàu USS Liberty, bác bỏ lời bào chữa “nhầm lẫn danh tính” của Israel và cáo buộc chính phủ Mỹ đồng lõa vì chấp nhận câu chuyện sai sự thật. Ông tiếp tục yêu cầu một cuộc điều tra chính thức đầy đủ.
Quốc hội Mỹ chưa bao giờ chính thức chất vấn vụ tấn công hoặc thành lập ủy ban điều tra về thảm kịch này.
Hạ nghị sĩ Massie mô tả vụ việc là “cuộc tấn công vô cớ của Israel” và cho biết nhiều người sống sót dự kiến sẽ đến dự bài phát biểu tưởng niệm của ông với tư cách khách mời tại phòng trưng bày Quốc hội vào thứ Hai (9/6/2025).
Lịch sử Israel do thám Mỹ
Israel chia sẻ quan hệ quân sự và tình báo chặt chẽ với Mỹ, Washington viện trợ quân sự hàng tỷ đô la trong nhiều thập kỷ. Hai nước phối hợp trong các chiến dịch quân sự như cuộc chiến gần đây chống Iran.
Vụ tấn công tàu USS Liberty là một chương tối, nhưng không phải lần duy nhất Israel hành động gây hấn hoặc tiến hành các hoạt động tình báo chống lại Mỹ. Gần đây, Cơ quan Tình báo Quốc phòng (DIA) thuộc Lầu Năm Góc đã nâng mức đe dọa phản gián từ Israel lên mức “nghiêm trọng” — mức cao nhất.
Cảnh báo được đưa ra sau các báo cáo về việc các cơ quan tình báo Israel tăng cường thu thập thông tin về nhân viên quân sự và quan chức chính phủ Mỹ nhằm chặn các cuộc thảo luận chính sách, trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump tìm cách đạt thỏa thuận với Iran. Israel phản đối thỏa thuận với Iran vì mục tiêu lật đổ chính phủ Iran không thành hiện thực trong cuộc chiến hiện tại.
Các ví dụ khác về hoạt động do thám của Israel nhằm vào Mỹ bao gồm việc cài đặt phần mềm gián điệp vào điện thoại di động của nhân viên quốc phòng Mỹ hoạt động bên trong Israel để nghe trộm thông tin liên lạc của họ.
Jonathan Pollard, một nhà phân tích tình báo dân sự của Hải quân Mỹ, bị bắt năm 1985 và nhận tội chuyển một lượng lớn thông tin mật cho Israel. Ông được trả tự do sau 30 năm tù giam.
