Vì sao các vụ tấn công của người định cư Israel vào Palestine ở Bờ Tây được gọi là pogrom?

Các vụ tấn công nhằm vào cộng đồng người Palestine ở Bờ Tây bị chiếm đóng bởi những người định cư Israel, thường được lực lượng Israel hỗ trợ, đã gia tăng trong tháng qua kể từ khi người định cư từ khu định cư Havat Gilad tấn công các ngôi nhà của người Palestine ở rìa phía đông Tal, phía tây nam Nablus.

Trong hai ngày Chủ nhật và thứ Hai, quân đội Israel đã đột kích nhiều thị trấn, làng mạc và trại tị nạn trên khắp vùng lãnh thổ bị chiếm đóng, với các báo cáo về bắt giữ, khám xét nhà và tấn công của người định cư tiếp tục gia tăng.

Một cuộc bao vây kéo dài 15 ngày nhằm vào ba gia đình gồm 15 người, trong đó có hai trẻ em, tại làng Qusra vẫn đang diễn ra, đã vấp phải sự lên án công khai hiếm hoi từ Đại sứ Mỹ tại Israel Mike Huckabee hồi tháng này, dù ông là người ủng hộ mạnh mẽ Israel và các khu định cư của nước này tại Bờ Tây.

Israel cũng đang thúc đẩy kế hoạch xây dựng khu định cư E1 gần Jerusalem, nơi các tổ chức nhân quyền cảnh báo sẽ cắt đôi Bờ Tây, cản trở việc đi lại của người Palestine và đe dọa khả năng thành lập nhà nước Palestine.

Các vụ tấn công này ngày càng khớp với định nghĩa về pogrom, các chuyên gia cho biết, khi Báo cáo viên đặc biệt của Liên hợp quốc về vùng lãnh thổ Palestine bị chiếm đóng, Francesca Albanese, mô tả các vụ tấn công của Israel nhằm vào người Palestine ở Bờ Tây là “các vụ pogrom chống lại thường dân không có khả năng tự vệ”.

Điều gì đang xảy ra ở Bờ Tây?

Người định cư, thường được quân đội Israel hỗ trợ, đã tấn công nhà cửa, doanh nghiệp và đồng ruộng của người Palestine trên khắp Bờ Tây. Các vụ tấn công đã diễn ra trong nhiều thập kỷ khi các khu định cư mở rộng, nhưng gia tăng sau ngày 7/10/2023 khi Israel phát động chiến dịch quân sự tại Gaza, và trở nên đặc biệt bạo lực trong tháng qua.

Các khu định cư của Israel ở Bờ Tây vi phạm luật pháp quốc tế. Theo Ủy ban Chống định cư và Bức tường Palestine, hiện có khoảng 780.000 người định cư Israel ở Bờ Tây và Đông Jerusalem, sinh sống tại 192 khu định cư và 400 tiền đồn, chiếm 71% diện tích Khu vực C và 91% Thung lũng Jordan.

Người định cư thường lập các tiền đồn không chính thức quanh các làng mạc Palestine, từ đó phát động chiến dịch quấy nhiễu như giết gia súc, cắt nguồn cung cấp và phá hoại tài sản để buộc người dân rời đi. Khi đã thiết lập khu định cư, họ thường nhận được sự chấp thuận hồi tố từ chính phủ Israel.

Gần đây, người định cư đã bao vây nhà của các gia đình riêng lẻ, như tại khu vực Ras al-Ein ở Qusra, cắt nước và các nguồn cung cấp khác, phá hoại vườn cây và làm hại gia súc. Người định cư dựng lều cạnh nhà dân, bao vây họ, và khi quân đội Israel đến, họ không phải để di dời người định cư mà để bắt giữ hoặc “bảo vệ” các gia đình Palestine.

Tại Qusra, ba gia đình bị bao vây buộc phải dồn vào một ngôi nhà, trong khi lực lượng Israel chiếm một ngôi nhà khác làm đồn quân sự và ném đồ đạc ra ngoài. Liên hợp quốc ghi nhận hơn 1.330 vụ tấn công của người định cư nhằm vào người Palestine từ tháng 1 đến cuối tháng 7 năm nay, trung bình sáu vụ mỗi ngày, mức nhanh nhất kể từ khi cơ quan này bắt đầu theo dõi hai thập kỷ trước.

Một ủy ban điều tra do Liên hợp quốc chỉ định cho thấy chính quyền Israel đã nhiều lần thất bại trong việc ngăn chặn các vụ tấn công của người định cư và trong một số trường hợp còn trực tiếp tạo điều kiện thông qua bảo vệ quân sự, cung cấp vũ khí và tài chính.

Định nghĩa về pogrom

Các từ điển lớn của Mỹ và Anh có định nghĩa khác nhau về “pogrom”. Từ điển Collins của Anh định nghĩa là “bạo lực có tổ chức, chính thức chống lại một nhóm người vì lý do chủng tộc hoặc tôn giáo”, nhấn mạnh yếu tố nhà nước hậu thuẫn. Từ điển Oxford cho rằng đó là “vụ giết người có tổ chức với số lượng lớn vì chủng tộc hoặc tôn giáo”. Merriam-Webster gọi là “vụ thảm sát có tổ chức những người không có khả năng tự vệ”, và Cambridge định nghĩa là “hành vi tàn ác hoặc giết người có tổ chức nhằm vào một nhóm lớn người vì chủng tộc hoặc tôn giáo”.

Từ này bắt nguồn từ tiếng Yiddish và ban đầu mô tả làn sóng bạo lực có tổ chức chống lại cộng đồng Do Thái ở Đế quốc Nga sau vụ ám sát Sa hoàng Alexander II năm 1881. Cần lưu ý rằng “pogrom” không có định nghĩa pháp lý rõ ràng trong luật quốc tế, không giống như các thuật ngữ như “tội ác chống loài người” hay “diệt chủng”.

Các vụ tấn công ở Bờ Tây có thể gọi là pogrom?

Ngoài bà Albanese, các quan chức Israel cũng từng mô tả các vụ tấn công của người định cư là “pogrom”. Ngày 26/2/2023, hàng trăm người định cư Israel tấn công Huwara và các cộng đồng lân cận sau khi hai người định cư bị giết. Một người Palestine thiệt mạng, hàng trăm người bị thương, nhà cửa, doanh nghiệp và xe cộ bị đốt. Chỉ huy quân đội Israel tại Bờ Tây khi đó, Yehuda Fuchs, gọi đây là “pogrom”, và Bộ Ngoại giao Mỹ cũng ghi nhận như vậy.

Tổ chức nhân quyền Israel-Palestine B’Tselem cũng từng mô tả hành động của Israel ở Bờ Tây là “pogrom”, đặc biệt sau vụ tấn công năm 2023, với báo cáo “Các vụ pogrom đang phát huy tác dụng – việc chuyển cư đang diễn ra”. Người phát ngôn Yair Dvir cho biết: “Bạo lực của người định cư không phải hiện tượng mới, nhưng trong ba năm qua, nó trở nên bạo lực hơn, có hệ thống hơn và quan trọng nhất là trở thành một phần của cơ chế nhà nước nhằm thanh lọc sắc tộc các vùng rộng lớn ở Bờ Tây. Chính phủ tài trợ và trang bị vũ khí cho người định cư, trong khi quân đội Israel đứng nhìn và trong nhiều trường hợp tích cực tham gia. Đến nay, các lực lượng này đã trục xuất 64 cộng đồng Palestine và kiểm soát khoảng một triệu dunam đất.”

Viện Lemkin về Phòng ngừa Diệt chủng, đặt theo tên luật sư Raphael Lemkin người đặt ra thuật ngữ “diệt chủng”, gọi các vụ tấn công vào làng Al-Mughayyir là “pogrom”, khi hàng trăm người định cư có vũ trang đốt nhà và xe trong khi binh lính đứng nhìn. Nghiên cứu gia Raheel Dhattiwala người Ấn Độ nhận định: “Các vụ tấn công ở Bờ Tây khớp với đặc điểm của pogrom – nhắm mục tiêu có hệ thống vào một nhóm dân thường bởi một nhóm khác với sự chấp thuận của nhà nước. Có thể tranh luận về thuật ngữ, nhưng gọi bạo lực của người định cư là các cuộc tấn công có hệ thống của lực lượng chiếm đóng, với sự chấp thuận của chính phủ, nhằm vào nhóm người bị chiếm đóng là chính xác.”