Vai trò của Lebanon trong thỏa thuận Mỹ-Iran và nguy cơ bị Israel phá hoại
Justin Salhani (Al Jazeera)
Bản ghi nhớ giữa Mỹ và Iran kêu gọi chấm dứt vĩnh viễn chiến sự tại Lebanon, nhưng Israel tiếp tục không kích khiến ít nhất 4.000 người thiệt mạng. Các nhà phân tích cho rằng Lebanon đang trở thành nhân tố quyết định sự thành bại của thỏa thuận Mỹ-Iran, khi Israel tìm cách phá hoại đàm phán và Iran phải đối mặt với lựa chọn can thiệp.
Beirut, Lebanon – Bản ghi nhớ (MoU) giữa Mỹ và Iran tuyên bố rõ ràng về việc “chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, bao gồm Lebanon.” Thỏa thuận tạm thời, được ký hôm thứ Tư, nhấn mạnh rằng thỏa thuận cuối cùng sẽ xác nhận việc kết thúc chiến tranh tại Lebanon.
Tuy nhiên, Israel dường như phớt lờ thông điệp này. Các cuộc tấn công của Israel vào Lebanon vẫn tiếp diễn sau khi MoU được ký kết, nâng tổng số người chết kể từ khi chiến dịch không kích và trên bộ của Israel bắt đầu vào ngày 2 tháng 3 lên hơn 4.000 người. Những cuộc tấn công chết người này đã khiến Iran hoãn các cuộc đàm phán với Mỹ dự kiến diễn ra vào thứ Sáu tại Thụy Sĩ.
Cả Hezbollah và chính phủ Lebanon đều yêu cầu Israel rút toàn bộ quân khỏi lãnh thổ Lebanon. Tuy nhiên, Hezbollah muốn vấn đề này được đưa vào đàm phán Iran, trong khi chính phủ Lebanon thích đàm phán trực tiếp với Israel.
Michael Young, chuyên gia về Lebanon tại Trung tâm Carnegie Middle East, cho biết: “Lebanon đang ở điểm khởi đầu của thỏa thuận vì người Iran muốn khẳng định rằng toàn vẹn lãnh thổ của Lebanon là điều cốt yếu cho sự thành công của MoU.”
Israel tìm cách phá hoại thỏa thuận Mỹ-Iran
Israel và Hezbollah do Iran hậu thuẫn đã giao tranh từ tháng 10 năm 2023, nhưng Israel đã leo thang xung đột hai lần – vào tháng 9 năm 2024 và tháng 3 năm nay – ném bom Lebanon và xâm lược lãnh thổ nước này. Lần leo thang thứ hai xảy ra sau khi Hezbollah bắn vào Israel lần đầu tiên sau hơn một năm, nhằm đáp trả vụ ám sát lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei và hơn 10.000 vụ vi phạm ngừng bắn của Israel kể từ cuối năm 2024.
Kể từ đó, Israel đã giết chết ít nhất 4.057 người tại Lebanon và làm bị thương hơn 12.121 người. Israel cũng nhắm mục tiêu vào nhân viên y tế, nhà báo và san bằng hàng chục ngôi làng.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần lên tiếng về Lebanon, nói rằng Israel cần giảm quy mô hoạt động tại đây. Tại hội nghị thượng đỉnh G7 ở Pháp, Trump tuyên bố: “Israel đã chiến đấu với Hezbollah quá lâu và quá nhiều người thiệt mạng. Các ông không cần phải đánh sập cả một tòa nhà mỗi khi tìm ai đó, vì có rất nhiều người trong đó không phải là Hezbollah.”
Các nhà phân tích cho rằng việc Lebanon có tên trong MoU cho thấy Iran rất coi trọng tình hình ở đây và Mỹ, vốn có quan hệ song phương tích cực với chính phủ Lebanon, có thể gây áp lực buộc Israel ngừng các hoạt động quân sự. David Wood, chuyên gia cao cấp về Lebanon của Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, nhận định: “Mỹ muốn tách rời các cuộc xung đột Lebanon và Iran. Họ có thể giúp Lebanon bằng cách yêu cầu Israel thực hiện đề xuất ngừng bắn song phương ngày 3 tháng 6.”
Tuy nhiên, Israel có thể có tính toán riêng. Young cho rằng Israel “sẽ cố gắng phá hoại” MoU và các cuộc đàm phán Mỹ-Iran bằng cách tiếp tục chiến tranh tại Lebanon. Karim Safieddine, thành viên không thường trú tại Viện Chính sách Trung Đông Tahrir, nhận xét: “Không có động lực chính trị, công nghệ, công nghiệp, kinh tế nào để Israel ngừng chiến tranh ở Lebanon.”
Hezbollah và sự lựa chọn của Iran
Iran phải quyết định hành động nếu Israel từ chối ngừng tấn công Lebanon và Mỹ không thể hoặc không muốn gây áp lực. Safieddine cho biết có sự chia rẽ trong nội bộ Iran về mức độ can thiệp. Sau các cuộc tấn công mới của Israel vào Lebanon bất chấp tuyên bố ngừng bắn, Iran đã tuyên bố đóng cửa Eo biển Hormuz một lần nữa.
Nhiều người Lebanon hy vọng thỏa thuận này sẽ kết thúc chiến tranh. Trong một bài phát biểu, Tổng thư ký Hezbollah Naim Qassem ca ngợi Iran vì “đã liên kết Lebanon với tinh thần sẵn sàng hy sinh buộc Israel ngừng xâm lược.”
Israel và Lebanon dự kiến tiếp tục đàm phán trực tiếp vào tuần tới. Việc giải giáp Hezbollah vẫn là vấn đề lớn. Chính phủ Lebanon đã tiến hành các nỗ lực giải giáp nhóm này từ đầu năm 2025, nhưng đã bị đình trệ do Israel leo thang xung đột.
Wood nhận xét: “Giới lãnh đạo Lebanon rơi vào thế khó. Một mặt, Lebanon muốn tự quyết tương lai của mình. Mặt khác, thật khó để chỉ trích Tổng thống Joseph Aoun vì đã hoan nghênh việc Iran nhấn mạnh đưa Lebanon vào MoU, ngay cả khi điều đó chưa thể chấm dứt giao tranh.” Ông nói thêm: “Lebanon có rất ít ảnh hưởng trong cuộc xung đột cốt lõi giữa Israel và Hezbollah, vì vậy Beirut sẽ cần sự hỗ trợ từ bên ngoài trong thời gian tới.”
