Tương lai lực lượng gìn giữ hòa bình tại miền nam Liban bất định khi nhiệm vụ UNIFIL sắp kết thúc

Beirut, Liban – Khi thời gian cho nhiệm vụ của UNIFIL, lực lượng gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc tại miền nam Liban, đang dần cạn kiệt, vẫn còn sự ủng hộ mạnh mẽ từ quốc tế và trong nước đối với lực lượng này tại khu vực vốn bị tàn phá bởi cuộc chiến Israel kể từ năm 2023, khiến hàng nghìn người thiệt mạng.

Ngay cả khi một lực lượng gìn giữ hòa bình khác được thành lập sau khi nhiệm vụ UNIFIL hết hạn vào cuối năm nay, lực lượng này có khả năng sẽ có ít binh sĩ hơn và nằm trong một thỏa thuận khu vực.

“Điều này đòi hỏi chính quyền nhà nước Liban phải có thẩm quyền và độc quyền về vũ khí, Israel phải rút quân và tôn trọng chủ quyền của Liban, cũng như Iran phải tuân thủ không can thiệp vào công việc nội bộ của Liban,” nhà khoa học chính trị Liban Imad Salamey nói với Al Jazeera.

“Các lực lượng quốc tế có thể giám sát và hỗ trợ hòa bình, nhưng họ không thể thay thế cho sự đồng thuận trong nước và khu vực để duy trì hòa bình.”

Nhiệm vụ của UNIFIL bắt đầu vào năm 1978, trong cuộc nội chiến Liban. Lực lượng này thường bị các bên cáo buộc là không thực hiện thành công Nghị quyết 1701 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, được thông qua cách đây 20 năm. Nghị quyết kêu gọi Israel rút quân về phía sau Đường Xanh – biên giới trên thực tế giữa Israel, Liban và Cao nguyên Golan bị chiếm đóng – triển khai Lực lượng Vũ trang Liban tới miền nam Liban và giải giáp Hezbollah ở phía nam sông Litani.

Tuy nhiên, việc thực hiện Nghị quyết 1701 – hiện là chủ đề của các cuộc đàm phán trực tiếp do Mỹ làm trung gian giữa Liban và Israel – chưa bao giờ nằm trong nhiệm vụ ban đầu của UNIFIL.

“UNIFIL chưa bao giờ được thành lập … với quyền lực để cưỡng chế áp đặt Nghị quyết 1701 đối với bất kỳ bên nào ở biên giới. Nhiệm vụ của họ về cơ bản phụ thuộc vào việc giám sát, báo cáo, phối hợp và hỗ trợ Lực lượng Vũ trang Liban,” Salamey nói. “Kỳ vọng UNIFIL cưỡng chế giải giáp Hezbollah hoặc buộc Israel rút quân hay chấm dứt vi phạm vượt quá thẩm quyền thực thi mà họ thực sự được trao.”

Các nhà phân tích chỉ ra rằng quyết định từ chối gia hạn nhiệm vụ của UNIFIL được đưa ra sau khi Mỹ áp dụng quan điểm của Israel phản đối lực lượng này, để quân đội Israel có thể hoạt động tại Liban mà không có cơ quan giám sát hiện diện.

UNIFIL bị gạt ra ngoài lề

Trong khi các cuộc đàm phán giữa Israel và Liban tiếp tục diễn ra, UNIFIL đã thấy vai trò của mình bị giới hạn trong việc giám sát các vi phạm.

Israel và Liban đã đạt được một “thỏa thuận khung” vào ngày 26/6. Thỏa thuận này nhằm thiết lập cái gọi là “vùng thí điểm”, nơi Israel sẽ rút lực lượng chiếm đóng và Quân đội Liban sẽ giành quyền kiểm soát và giám sát việc giải giáp Hezbollah.

UNIFIL không có vai trò trong các vùng thí điểm này, phản ánh áp lực từ Israel và Mỹ nhằm loại trừ lực lượng này, theo các nhà phân tích.

“Theo thỏa thuận ngừng bắn Lebanon mới nhất, Mỹ và Israel đã rõ ràng gạt UNIFIL ra ngoài lề, cùng với nhiều thành viên khác của cộng đồng quốc tế,” David Wood, nhà phân tích cấp cao về Liban của Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, nói với Al Jazeera.

“UNIFIL không đóng vai trò chủ chốt trên thực địa trong việc thực hiện kế hoạch 'vùng thí điểm', và – không giống như thỏa thuận ngừng bắn trước đó – lực lượng này không còn có ghế trong cơ chế giám sát lệnh ngừng bắn.”

Wood nói rằng cách tiếp cận này phản ánh “sự hoài nghi chung của Mỹ và Israel” về nhiệm vụ của UNIFIL nhằm giữ Hezbollah tránh xa miền nam Liban. Tuy nhiên, ông cho rằng việc loại trừ UNIFIL khỏi bất kỳ tiến trình hòa bình nào cũng có những bất lợi.

“Trong quá khứ, UNIFIL đã giúp giải tỏa các cuộc đối đầu giữa quân đội Liban và Israel, chẳng hạn như vụ nổ súng trong quá trình triển khai vùng thí điểm Zawtar al-Gharbiyeh,” Wood nói.

“UNIFIL có thể nối lại vai trò trung gian trên thực địa này, cùng với các chức năng giám sát, như các biện pháp ngắn hạn để ngăn tình hình ở miền nam Liban vượt khỏi tầm kiểm soát hơn nữa.”

Thay thế UNIFIL

Khi nhiệm vụ của UNIFIL sắp kết thúc, nhiều quốc gia đã tuyên bố sẵn sàng đóng góp binh sĩ gìn giữ hòa bình cho bất kỳ lực lượng tương lai nào. Hai nhà ngoại giao châu Âu nói với Al Jazeera rằng các nước của họ đang thảo luận về việc gửi binh sĩ gìn giữ hòa bình tới bất kỳ nhiệm vụ nào thay thế UNIFIL.

Một đề xuất là Tổ chức Giám sát Đình chiến của Liên Hợp Quốc (UNTSO) có thể vào cuộc. Tuy nhiên, UNTSO sẽ là một lực lượng nhỏ hơn nhiều so với UNIFIL, vốn có khoảng 15.000 nhân viên ở thời kỳ đỉnh cao và khoảng 7.000 người vào tháng 6/2026.

Vào tháng 6, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres đã đưa ra ba phương án cho Hội đồng Bảo an với số lượng binh sĩ dao động từ 900 đến 3.000 người.

Các nhà phân tích vẫn chưa chắc chắn về hình thức của nhiệm vụ gìn giữ hòa bình tiếp theo tại miền nam Liban.

“Thật khó để biết một lực lượng quốc tế có thể giúp thúc đẩy ổn định ở miền nam Liban như thế nào, cho đến khi thỏa thuận an ninh tổng thể giữa Israel và Liban trở nên rõ ràng hơn,” Wood nói.

Nếu quá trình này không được đẩy nhanh, có những lo ngại về một khoảng trống an ninh.

“Nếu Hội đồng Bảo an cho phép một khoảng trống xuất hiện giữa lúc kết thúc nhiệm vụ của UNIFIL và việc thành lập một lực lượng quốc tế mới, có thể sẽ rất khó để lấp đầy khoảng trống đó một lần nữa,” Wood nói.

Nhà khoa học chính trị Salamey tin rằng một lực lượng gìn giữ hòa bình đơn thuần không thể giải quyết vấn đề lớn hơn về vũ khí của Hezbollah và việc Israel tiếp tục chiếm đóng miền nam Liban.

“Thay thế UNIFIL bằng UNTSO, một lực lượng đa quốc gia hay lực lượng châu Âu sẽ tạo ra ít khác biệt nếu không có một giải pháp chính trị rộng lớn hơn,” Salamey nói.