Tòa Tối cao Mỹ cho phép chấm dứt TPS với Haiti và Syria, cộng đồng lo ngại bị trục xuất hàng loạt

Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ ngày 26/6 cho phép chính quyền Tổng thống Donald Trump hủy bỏ tư cách pháp lý đặc biệt dành cho người Haiti và Syria đã gây chấn động các cộng đồng trên khắp nước Mỹ.

Các nhà vận động nhập cư cho biết quyết định của đa số thẩm phán (6-3) cho phép chính quyền Trump chấm dứt Quy chế Bảo vệ Tạm thời (TPS) sẽ tác động mạnh đến công dân Haiti và Syria, làm dấy lên nguy cơ trục xuất và chia cắt gia đình, đồng thời gây khó khăn cho người sử dụng lao động Mỹ.

Tuy nhiên, theo các nhà vận động, phán quyết này còn có những hệ lụy xa hơn, tạo ra một công cụ mới “trao quyền cho bộ máy trục xuất ICE của Trump nhằm tước bỏ quyền bảo vệ pháp lý và giấy phép lao động của hàng trăm nghìn người”, ông Hector Sanchez Barba, chủ tịch nhóm vận động Mi Familia Vota, tuyên bố. Ông gọi đây là “yếu tố xác định trong chiến dịch tàn ác của Trump và cố vấn Stephen Miller, nhằm thu hồi quy chế pháp lý hoặc tạm thời, lấy đi giấy phép lao động và buộc các thẩm phán nhập cư bác bỏ đơn kiện để đẩy nhanh việc giam giữ và trục xuất”.

Ý nghĩa đối với người Haiti và Syria đang có TPS

TPS được Quốc hội Mỹ tạo ra trong Đạo luật Nhập cư năm 1990, cho phép nhánh hành pháp, đặc biệt là Bộ trưởng An ninh Nội địa, tuyên bố rằng việc đưa người nước ngoài trở về nước họ là không an toàn do các điều kiện tạm thời đặc biệt, như xung đột vũ trang, thiên tai hoặc khủng hoảng nội bộ.

Haiti được cấp TPS lần đầu sau trận động đất kinh hoàng năm 2010 khiến hơn 250.000 người thiệt mạng. Quy chế này đã được gia hạn nhiều lần khi quốc gia Caribe liên tục gặp khủng hoảng chính trị, an ninh và nhân đạo. Syria được cấp TPS từ năm 2012 sau khi nội chiến kéo dài gần 14 năm bùng nổ. Tổng cộng, khoảng 350.000 người Haiti và khoảng 6.000 người Syria được cho là đang có quy chế này.

Các nhà vận động cho rằng phán quyết sẽ khiến những người hưởng TPS phải tìm kiếm các con đường pháp lý khác để ở lại Mỹ hoặc đối mặt với nguy cơ bị trục xuất trong chiến dịch trục xuất hàng loạt của Trump. Do cả hai quốc gia đã được cấp TPS hơn một thập kỷ, quyết định này cũng làm dấy lên nguy cơ chia cắt gia đình, đặc biệt với cha mẹ có con sinh ra tại Mỹ.

“Chấm dứt các biện pháp bảo vệ này cho hàng trăm nghìn người Haiti và hàng nghìn người Syria sẽ xé tan các gia đình, làm gián đoạn nơi làm việc và cộng đồng, đồng thời đặt các cá nhân dễ bị tổn thương vào rủi ro”, ông Nihad Awad, giám đốc điều hành quốc gia Hội đồng Quan hệ Hồi giáo Mỹ (CAIR), nói. “Nhiều người có TPS đã sống ở nước ta nhiều năm, nuôi dạy con cái Mỹ, xây dựng doanh nghiệp, đóng góp cho nền kinh tế và trở thành thành viên không thể thiếu của cộng đồng”.

Tác động đối với người sử dụng lao động Mỹ

Nhiều tổ chức lao động và công đoàn nhấn mạnh tác động của sự thay đổi đột ngột này đối với các ngành công nghiệp Mỹ. Bà Neidi Dominguez, giám đốc điều hành của tổ chức Organized Power in Numbers, gọi phán quyết là “cú đấm vào bụng, đòi hỏi người lao động, cộng đồng nhập cư và các chủ lao động phải cùng nhau phản kháng thông qua tổ chức của chúng tôi”. “Họ làm việc trong ngành khách sạn, dịch vụ ăn uống, giáo dục, xây dựng, chăm sóc sức khỏe và mọi ngành,” bà nói.

Ngành chăm sóc sức khỏe dự kiến bị ảnh hưởng nặng nề nhất. Viện Chính sách Di cư phát hiện rằng người nhập cư Haiti đã đảm nhiệm hơn 103.000 việc làm trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe vào năm 2021. “Phán quyết vô nhân đạo này sẽ khiến hàng nghìn người nhập cư – không chỉ y tá đã đăng ký và nhân viên chăm sóc sức khỏe, mà còn giáo viên, nhân viên sân bay, những người lao động chăm chỉ – trở nên dễ bị tổn thương trước cỗ máy trục xuất chết người của chính quyền Trump,” công đoàn National Nurses United tuyên bố. “Quyết định này sẽ làm căng thẳng thêm lực lượng chăm sóc sức khỏe của chúng ta và làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng thiếu hụt y tá”.

Tác động vượt ra ngoài Haiti và Syria

Các tòa án cấp dưới trước đây đã ra phán quyết rằng chính quyền Trump không tuân thủ các thủ tục thích hợp, bao gồm tiến hành đánh giá liên ngành để xác định rằng điều kiện ở cả hai quốc gia đã được cải thiện, khi chấm dứt TPS cho Haiti và Syria. Tuy nhiên, như ông Aaron Reichlin-Melnick, nghiên cứu viên cao cấp tại Hội đồng Nhập cư Mỹ, giải thích, phán quyết của đa số thẩm phán Tòa án Tối cao thậm chí không đề cập đến việc Bộ trưởng An ninh Nội địa có tuân thủ các thủ tục theo luật định hay không.

“Thay vào đó, Tòa án nói rằng các câu hỏi về việc bộ trưởng DHS có tuân thủ luật pháp hay không không thể được tòa án xét xử ngay từ đầu,” ông viết, “có nghĩa là trong tương lai, ngay cả một quyết định công khai bất hợp pháp về việc cấp hoặc chấm dứt TPS cũng có thể hoàn toàn không bị xem xét tư pháp”. Phán quyết này sẽ cho phép chính quyền Trump “quay trở lại tòa án liên bang trong các vụ kiện khác và lật ngược các quyết định chống lại việc chấm dứt TPS cho các quốc gia như Venezuela, Somalia, Ethiopia và các nước khác”, ông nói thêm.

Bà Angelica Sedgwick Oun, nhà nghiên cứu nhập cư Mỹ tại Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, cho biết phán quyết “trao cho bộ trưởng DHS quyền lực vô hạn để đưa ra quyết định sống còn về việc có an toàn để gửi ai đó trở lại một quốc gia đang phải đối mặt với bạo lực lan tràn, như Haiti, hay xung đột, như Syria, mà không tham vấn một cách có ý nghĩa về điều kiện nhân quyền ở đó”.

Bước tiếp theo

Vì Tòa án Tối cao là tòa phúc thẩm cao nhất của Mỹ, nên các biện pháp khắc phục thông qua hệ thống tư pháp là rất hạn chế. Một loạt các nhóm vận động đã kêu gọi Quốc hội can thiệp. Trong một động thái lưỡng đảng hiếm hoi về nhập cư, Hạ viện Mỹ vào tháng 4 đã thông qua việc gia hạn TPS cho người Haiti đến năm 2029. Thượng viện vẫn chưa xem xét biện pháp này. Một số khác kêu gọi Quốc hội thông qua luật để khẳng định quy trình cho các tòa án xem xét mọi quyết định chấm dứt TPS.