Hệ thống tư pháp chuyển tiếp của Colombia, được thiết lập để xử lý các tội ác trong cuộc xung đột nội chiến kéo dài hàng thập kỷ, vừa đưa ra cáo trạng đối với một số cựu thành viên Lực lượng Vũ trang Cách mạng Colombia (FARC), từng là nhóm phiến quân lớn nhất nước này.
Ngày thứ Ba, 10 cựu phiến quân đã bị truy tố về các tội ác chiến tranh và tội ác chống lại loài người giai đoạn 1996-2016. Cơ quan Tư pháp Đặc biệt vì Hòa bình (JEP), tòa án tư pháp chuyển tiếp, cho biết những người bị cáo buộc đã thực hiện các hành vi tra tấn, giết người và cưỡng bức di dời nhằm vào năm nhóm người bản địa ở đông nam Colombia.
“Hôm nay chúng tôi mang lại công lý cho những dân tộc bị lãng quên nhất của một Colombia phân biệt đối xử,” thẩm phán JEP Catalina Diaz tuyên bố. Bà giải thích rằng các chỉ huy FARC đã ra lệnh cho cấp dưới rải mìn trên lãnh thổ người bản địa và phá hủy hệ sinh thái mà các bộ tộc phụ thuộc để sinh tồn. “Những người này đã bị xâm phạm quyền tồn tại cơ bản,” Diaz nói thêm.
Bản cáo trạng là ví dụ mới nhất về nỗ lực của Colombia nhằm đối mặt với những lạm dụng và bạo lực của cuộc xung đột nội chiến kéo dài hơn nửa thế kỷ, gây ra các vi phạm nhân quyền nghiêm trọng.
Từ thập niên 1960, phiến quân cánh tả, lực lượng an ninh chính phủ, mạng lưới tội phạm và nhóm bán quân sự cánh hữu thân chính phủ đã giao tranh để kiểm soát lãnh thổ và định hình cấu trúc quyền lực đất nước. Các cộng đồng bản địa và nhà hoạt động vẫn tiếp tục đối mặt với các cuộc tấn công bạo lực ở Colombia cho đến nay. Giao tranh dai dẳng cũng khiến số người chết ngày càng tăng.
Báo cáo năm 2022 của Ủy ban Sự thật Colombia cho thấy 450.664 người đã thiệt mạng từ năm 1985 đến 2018 do xung đột, và thêm 121.768 người bị cưỡng bức mất tích.
Các nhà hoạt động và lãnh đạo cộng đồng bản địa hoan nghênh quyết định của JEP hôm thứ Ba như một sự công nhận rằng cộng đồng của họ đã bị nhắm mục tiêu. “Lần đầu tiên, nhà nước Colombia thừa nhận rằng [các nhóm vũ trang] không chỉ giết cá nhân,” Yhon Jairo Figueroa, lãnh đạo bộ tộc Koreguaje, nói. “Mà họ còn cố giết chết kiến thức, ngôn ngữ và lãnh thổ.”
Ba trong số những người bị cáo buộc cũng là cựu thành viên ban thư ký cuối cùng của FARC, nhóm đã đạt thỏa thuận hòa bình với chính phủ năm 2016 bao gồm giải giáp. Những người chỉ trích thỏa thuận và việc thực thi cho rằng nhiều cá nhân chịu trách nhiệm về các lạm dụng đã thoát khỏi trách nhiệm. Một số tay súng FARC từ chối chấp nhận thỏa thuận sau đó đã thành lập các nhóm ly khai tiếp tục giao tranh.
Thỏa thuận năm 2016 cuối cùng đã trao cho cựu phiến quân 10 ghế trong Quốc hội Colombia để giải quyết các quan ngại chính trị của FARC. Một trong những nghi phạm bị truy tố hôm thứ Ba là Julian Gallo, từng giữ chức thượng nghị sĩ 8 năm theo thỏa thuận này.
Về phần mình, JEP chỉ có thể áp đặt các hình phạt phi tù giam. Năm ngoái, cơ quan này đã kết án 7 cựu thành viên FARC bị cáo buộc bắt cóc với 8 năm bồi thường, bao gồm rà phá mìn và giúp tìm kiếm người mất tích. JEP cũng đã kết án các cựu quân nhân làm công tác bồi thường vì liên quan đến việc giết hại và làm mất tích dân thường, những người sau đó bị ghi nhận là phiến quân trong hồ sơ chính phủ – vụ bê bối được biết đến với tên “dương tính giả”.
Tuy nhiên, các nhà phê bình cảnh báo rằng sự tồn tại của JEP đang bị đe dọa dưới thời Tổng thống cực hữu mới nhậm chức Abelardo de la Espriella. Các đồng minh của de la Espriella đã đề xuất cắt giảm gần 17% ngân sách của JEP cho năm tài khóa 2027. Những cắt giảm ngân sách như vậy sẽ được Quốc hội Colombia xem xét trong tháng này.
Trước khi nhậm chức vào tháng 8, de la Espriella từng là luật sư bào chữa, trong một số trường hợp đại diện cho các nhóm bán quân sự cánh hữu. Ông đã chỉ trích JEP, cáo buộc cơ quan này đưa ra các bản án quá nhẹ.
