Namibia vật lộn với dịch lở mồm long móng, EU tạm ngừng nhập khẩu thịt

Windhoek, Namibia – Tại chợ thịt mở lớn nhất Windhoek, nhiều sạp hàng và khu nướng thịt nằm im lìm. Thay vì đông đúc khách như thường lệ, chỉ lác đác vài người mua len lỏi giữa các quầy. Francisco, một tiểu thương ở Single Quarter, cho biết anh phải đóng cửa hàng mấy ngày, đúng dịp cuối tuần và cuối tháng – thời điểm cần tiền nhất.

"Việc buôn bán ế ẩm. Chúng tôi chật vật mua thịt, nhưng không có thịt thì không thể sống nổi", một tiểu thương bán kapana – món thịt nướng đường phố phổ biến – giấu tên, nói. "Giá thịt giờ đắt hơn nhiều, nên chúng tôi lãi ít đi. Nếu tình trạng này kéo dài ba tháng, mọi thứ sẽ rất tồi tệ."

Tại Katutura, khu dân cư lớn nhất Windhoek, nỗi lo về nguồn cung thịt bò càng làm tăng gánh nặng tài chính của người dân. Một cư dân nói: "Không ăn thịt thì chúng tôi ăn gì? Chúng tôi là người Namibia." Người khác lo ngại giá cả leo thang và hệ quả rộng hơn đối với nền kinh tế, nơi xuất khẩu chăn nuôi giữ vai trò quan trọng.

Tại một siêu thị ở ngoại ô Okuryangava, quầy thịt đã hết một số sản phẩm thịt bò cao cấp. Quản lý cửa hàng Enrico De Azevedo, 23 tuổi, cho rằng tâm lý người tiêu dùng cũng góp phần gây áp lực. "Chúng tôi thấy người dân mua tích trữ hoảng loạn như thời đại dịch COVID-19 với giấy vệ sinh. Giờ họ có thể chất thịt bên cạnh giấy vệ sinh", anh nói, đồng thời nhận định sự việc sẽ gây hệ quả nghiêm trọng cho giới xuất khẩu.

Dịch bệnh đe dọa thị trường xuất khẩu

Cục Thú y Namibia (DVS) xác nhận bùng phát dịch lở mồm long móng (FMD) tại một trang trại thương mại ở quận thú y Karasburg, vùng //Kharas phía nam, vào ngày 23/9/2026. Trong bài phát biểu ngày 5/10, Tổng thống Netumbo Nandi-Ndaitwah cho biết các đội giám sát ghi nhận 127 ca dương tính tại 15 trang trại, sau khi kiểm tra 29.313 con vật ở 68 trang trại. Chính phủ cũng thành lập 20 đội giám sát và 10 chốt kiểm soát trong khu vực.

Theo bản cập nhật đến ngày 6/10, Bộ Nông nghiệp, Thủy sản, Nước và Cải cách Đất đai báo cáo 129 mẫu động vật dương tính và 17 trang trại được xác nhận nhiễm bệnh; đội thú y đã kiểm tra 72 trong số 81 trang trại mục tiêu.

Ngày 7/10, xét nghiệm phòng thí nghiệm xác nhận FMD trên đàn bò tại đảo Kalala, khu vực bầu cử Kabbe thuộc vùng Zambezi phía bắc. Các quan chức thú y đã điều tra nghi vấn từ ngày 5/10 sau khi phát hiện triệu chứng lâm sàng trên 20 con bò. Mười hai mẫu được gửi đến Phòng thí nghiệm Thú y Trung ương ở Windhoek ngày 6/10 và tất cả đều dương tính vào ngày hôm sau.

Trong thông báo công khai ngày 10/10, bộ này áp đặt các hạn chế trên toàn vùng Zambezi, gồm đình chỉ di chuyển động vật móng guốc và sản phẩm tươi sống của chúng, hủy giấy phép di chuyển đã cấp, dừng đấu giá gia súc, chợ tự phát và các sự kiện tập trung động vật. Hoạt động giết mổ tại lò mổ địa phương, chợ tự phát và sự kiện xã hội cũng bị đình chỉ. Tuy nhiên, giết mổ tại lò mổ xuất khẩu vẫn có thể tiếp tục với bò đủ điều kiện theo hệ thống thương mại dựa trên hàng hóa, nếu đáp ứng yêu cầu kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc. Tiêm phòng khẩn cấp đã bắt đầu ở khu vực bị ảnh hưởng, song song với các chốt kiểm soát và giám sát chặt chẽ.

FMD là bệnh virus rất dễ lây lan ở động vật móng guốc như bò, cừu, dê và lợn, có thể gián đoạn sản xuất và thương mại chăn nuôi. Sau khi xác nhận ổ dịch ở //Kharas, Namibia đã thông báo cho Tổ chức Thú y Thế giới (WOAH) và áp đặt hạn chế di chuyển, xuất khẩu động vật móng guốc cùng sản phẩm.

Liên minh châu Âu sau đó sửa đổi quy định nhập khẩu đối với vùng xuất khẩu được công nhận trước đây của Namibia (NA-1). Ngày 5/10, EU thông báo tạm đình chỉ nhập khẩu một số sản phẩm thịt tươi từ bò, cừu, dê và một số sản phẩm từ động vật móng guốc nuôi và hoang dã khác từ vùng NA-1, bao gồm cả các sản phẩm thịt chế biến như biltong và jerky. Đây không phải lệnh cấm toàn diện: một số sản phẩm chế biến qua xử lý giảm thiểu rủi ro theo quy định vẫn đủ điều kiện nhập khẩu; các lô thịt tươi được cơ quan Namibia chứng nhận trước ngày 23/9 có thể vào EU trong giai đoạn chuyển tiếp 90 ngày nếu đáp ứng quy định và kiểm soát biên giới.

"Dịch bệnh là đòn nặng đối với đất nước chúng tôi", Marianne Pretorius, trưởng bộ phận truyền thông của Liên hiệp Nông nghiệp Namibia (NAU), nói với Al Jazeera qua email. "Các hạn chế rất đau đớn nhưng cần thiết, và NAU ủng hộ." Bà nhấn mạnh tác động tức thời và nghiêm trọng với nông dân //Kharas, nhưng vấn đề không chỉ ở khu vực này: "Khi thị trường xuất khẩu đóng cửa, mọi nhà sản xuất chăn nuôi trong nước đều cảm nhận được."

Bà cảnh báo hệ quả có thể kéo dài ngay cả khi giao thương nội địa hoạt động trở lại: "Giá cả có thể vẫn chịu áp lực cho đến khi thị trường xuất khẩu mở cửa lại. Đó là lý do chúng tôi kêu gọi phục hồi thị trường cần được quyết tâm như kiểm soát dịch bệnh."

Biện pháp ngăn chặn mở rộng khi chi phí kinh tế tăng

Namibia tăng cường nỗ lực ngăn chặn dịch, gồm kế hoạch củng cố hàng rào thú y ở khu vực rủi ro cao. Tháng 10, nước này khởi công hàng rào kiểm dịch dọc sông Orange ở vùng //Kharas để tăng kiểm soát biên giới với Nam Phi, đồng thời triển khai thêm hàng rào và biện pháp ngăn chặn ở các khu vực trọng điểm. Hiệu quả phụ thuộc vào giám sát, tuân thủ hạn chế di chuyển và khả năng phát hiện, xử lý ca mới của cơ quan thú y.

Ngành chế biến thịt cũng bị ảnh hưởng. Tờ The Namibian ngày 12/10 đưa tin Tổng công ty Thịt Namibia (Meatco) cho khoảng 400 công nhân sản xuất nghỉ đặc biệt ba tuần hưởng nguyên lương; tình hình sẽ được xem xét lại vào ngày 23/10 tùy hướng dẫn của cơ quan thú y. Cùng ngày, báo này cho biết Meatco đã trả nông dân 31 triệu đô la Namibia (khoảng 1,8 triệu USD) cho bò giao đến lò mổ Windhoek từ ngày 29/8 đến 11/9. Khoản tiền chỉ bao gồm bò đã giao, trong khi tương lai tiêu thụ và tiếp cận xuất khẩu còn bất định.

Nông dân và tiểu thương gánh chịu tổn thất

Với nhà chăn nuôi, dịch bệnh đe dọa thu nhập trước mắt và khả năng tồn tại lâu dài. Hạn chế di chuyển, bán động vật có thể làm gián đoạn dòng tiền ngay cả khi đàn gia súc chưa nhiễm bệnh. Gert Engelbrecht, nông dân 40 tuổi ở Aranos, nói với Al Jazeera rằng các hạn chế gây căng thẳng tài chính và tinh thần cho nhà sản xuất. "Vật nuôi không chỉ là việc kinh doanh; đó là sinh kế và là thứ chúng tôi đã đầu tư cả đời", ông nói. "Khả năng di chuyển và bán vật nuôi là nền tảng để duy trì trang trại. Mọi nông dân Namibia đều bị ảnh hưởng khi di chuyển và thị trường bị hạn chế. Cuối cùng, chúng tôi cần lấy lại trạng thái không bệnh."

Cục Thú y Namibia đã tăng cường giám sát và truy vết di chuyển vật nuôi trước khi dịch được phát hiện. Với nông dân, khôi phục tiếp cận thị trường là điều kiện thiết yếu để duy trì hoạt động; còn tiểu thương bán thịt phụ thuộc vào nguồn cung ổn định. "Nông dân là những chiến binh", Engelbrecht nói. "Chúng tôi hiểu vì sao cần hạn chế, nhưng chúng tôi không ngồi chờ người khác giải quyết. Chúng tôi đang phối hợp với cơ quan thú y để kiểm soát dịch, lấy lại trạng thái và khôi phục tiếp cận thị trường."