Tigray dần trở lại nhịp sống thường nhật giữa lo ngại xung đột lan rộng

Mekelle (Ethiopia) — Các cửa hàng tại Mekelle đang mở cửa trở lại và hệ thống ngân hàng dần khôi phục dịch vụ, song người dân thành phố này vẫn sống trong tâm trạng lo lắng về những gì sắp tới. Lực lượng liên bang Ethiopia cùng các nhóm vũ trang đồng minh đã tái kiểm soát thủ phủ vùng Tigray hôm 4/10, trong bối cảnh giao tranh bùng phát lại làm dấy lên lo ngại rằng quá trình phục hồi vốn đã mong manh của vùng có thể một lần nữa bị chệch hướng.

Tigray, khu vực phía bắc Ethiopia, vẫn đang hồi phục sau cuộc chiến 2020–2022 giữa lực lượng liên bang và Mặt trận Giải phóng Nhân dân Tigray (TPLF), phong trào chính trị chi phối vùng này. Với người dân, việc giao tranh tái diễn mang đến thêm bất định về việc làm, giáo dục, an ninh và tương lai.

Đời sống trở lại, khó khăn còn đó

Các doanh nghiệp và dịch vụ tài chính đang dần mở lại ở Mekelle, nhưng nhiều hộ gia đình vẫn chật vật trang trải những nhu cầu thiết yếu. Lương bị trả chậm khiến công chức khó xoay xở tiền ăn, tiền thuê nhà và chi phí học hành, trong khi nhiều năm xung đột đã bào mòn tiền tiết kiệm của các gia đình.

“Mọi thứ có thể đang mở cửa trở lại, nhưng điều đó không có nghĩa là khó khăn của chúng tôi đã hết. Ngày nào cũng có khoản phải chi, mà không có lương thì thật khó biết sẽ xoay xở thế nào”, anh Gebregziabher, một công chức tại Mekelle, nói.

Cuộc khủng hoảng tài chính đã ảnh hưởng tới toàn bộ khu vực công. Hồi tháng 3, chính quyền lâm thời Tigray cho biết không còn khả năng chi trả lương tháng cho khoảng 137.000 công chức do các khoản ngân sách chuyển từ liên bang không đến như dự kiến. Đến tháng 4, cơ quan tài chính vùng báo cáo thiếu hụt 8,5 tỷ birr (khoảng 52.000 USD), tác động tới việc trả lương và các dự án phát triển.

Với nhiều cư dân, việc doanh nghiệp mở lại chỉ mang tính hồi phục một phần. Khi thu nhập không ổn định và an ninh chưa được bảo đảm, các khoản chi thường ngày vẫn là gánh nặng.

Học sinh lo mất thêm thời gian

Với học sinh tại Tigray, giao tranh tái diễn làm sống lại nỗi lo gián đoạn việc học thêm một lần nữa. Nhiều em đã mất thời gian học tập quý giá trong cuộc chiến trước và lo bị tụt lại phía sau.

Tại Adigrat, Shewit, học sinh lớp 10, cho biết sự bất định về lịch học và an ninh khiến em lo lắng cho tương lai.

“Em đã mất quá nhiều thời gian vì chiến tranh. Em sợ nếu việc học lại bị gián đoạn, em sẽ mất thêm một năm nữa và càng bị bỏ lại phía sau”, em nói.

Một số sinh viên đại học đã rời Tigray tới Addis Ababa, thủ đô Ethiopia, để tìm cơ hội chuyển sang các trường đại học công lập khác. Bộ Giáo dục nước này công bố phương án bố trí tạm thời tại các trường đại học ở nơi khác trong nước cho sinh viên đang theo học tại các cơ sở ở Tigray. Theo thông tin về chương trình của bộ, hơn 5.000 sinh viên đã nộp đơn tính đến ngày 17–18/9.

Abel, sinh viên năm thứ ba Đại học Axum, đã tới Addis Ababa để xin chuyển trường.

“Em không muốn rời đi, nhưng cũng không thể tiếp tục gác việc học. Em tới Addis để xem có thể chuyển sang trường khác và tiếp tục học không. Em chỉ muốn hoàn thành những gì đã bắt đầu”, Abel nói.

Với những sinh viên đã mất nhiều năm vì xung đột, sự bất định không chỉ là chuyện gián đoạn lớp học. Nó còn đe dọa kéo dài thời gian tốt nghiệp và khiến con đường tìm việc vốn đã khó khăn càng thêm chông gai.

Cộng đồng biên giới lo xung đột lan rộng

Gần biên giới Eritrea, các động thái quân sự và những thông tin trái chiều về việc triển khai lực lượng làm gia tăng lo ngại giao tranh có thể lan ra ngoài Tigray.

Ngày 8/10, hãng Associated Press dẫn lời một chỉ huy đồng minh với chính phủ Ethiopia cho rằng quân Eritrea đã tiến vào Adigrat trước đó trong tuần và vào Idaga Hamus ngày hôm sau. AP cho biết chưa thể kiểm chứng độc lập các thông tin này. Tổ chức theo dõi xung đột ACLED cũng ghi nhận quân Eritrea vượt biên tại Zalambessa.

Ngày 13/10, Reuters đưa tin lực lượng chính phủ Ethiopia đã tiến vào Zalambessa, dẫn lời những người có liên lạc với cư dân và các nguồn tin khác. Bản tin cho biết chưa rõ quân Eritrea hay các tay súng đối lập Tigray còn hiện diện tại thị trấn hay không. Những thông tin khác nhau cho thấy khó xác định bên nào kiểm soát từng thị trấn khi cục diện giao tranh thay đổi.

Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh quan hệ Addis Ababa – Asmara xấu đi. Ngày 8/10, Ngoại trưởng Ethiopia Gedion Timothewos cáo buộc Eritrea đưa quân vào sâu tới 60 km lãnh thổ Ethiopia tại một số khu vực ở Tigray và kêu gọi Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc phản ứng.

Eritrea bác bỏ cáo buộc xâm phạm lãnh thổ Ethiopia. Chính phủ nước này nói các cáo buộc của Ethiopia tương đương lời tuyên chiến và kêu gọi Hội đồng Bảo an hành động chống lại Ethiopia. Những tuyên bố trái ngược làm dấy lên lo ngại giao tranh tái diễn ở Tigray có thể dẫn tới đối đầu trực tiếp giữa hai nước láng giềng.

Ethiopia và Eritrea từng đứng cùng chiến tuyến trong cuộc chiến Tigray 2020–2022, khi quân Eritrea hỗ trợ chính phủ liên bang chống TPLF. Quan hệ ngày càng xấu đi giữa hai bên đã bổ sung chiều kích khu vực cho cuộc xung đột mới.

Tại Zalambessa, cư dân đang theo dõi diễn biến với lo ngại. Một người dân đề nghị giấu tên nói rằng sự bất định khiến khó biết điều gì sẽ đến trong những tuần tới.

Chặng đường phía trước còn bất định

Ngày 16/10, Thủ tướng Ethiopia Abiy Ahmed công bố chính quyền chuyển tiếp kéo dài sáu tháng cho Tigray, với nhiệm vụ khôi phục dịch vụ công, hỗ trợ người dân sơ tán trở về và chuẩn bị cho vùng tiến tới bầu cử. Thông báo được đưa ra sau khi lực lượng liên bang tiếp quản Mekelle và nhiều thị trấn lớn khác.

Chính phủ liên bang nói chính quyền tạm thời sẽ giúp khôi phục ổn định và tạo tiền đề cho lãnh đạo vùng được bầu chọn. TPLF phản đối bước tiến quân của liên bang, và vẫn chưa rõ chính quyền mới sẽ hoạt động hiệu quả đến đâu trên toàn vùng.

Với người dân, những quan tâm trước mắt là liệu lương có được trả, trường học và cơ sở y tế có hoạt động, và các gia đình sơ tán có thể trở về an toàn hay không.

Tại Zalambessa, anh Gebrehiwot nói cư dân hiểu từ kinh nghiệm rằng một cuộc xung đột nữa có thể mang lại điều gì.

“Mọi người lo lắng vì chúng tôi biết chiến tranh có nghĩa gì với vùng này. Chúng tôi đã chịu đựng đủ rồi, và không ai muốn thấy mọi thứ lại đi đến mức đó”, anh nói.