Thủ tướng Canada Carney thăm Alberta sau rào cản pháp lý của phe ly khai

Thủ tướng Canada Mark Carney đã có chuyến thăm tỉnh Alberta vào thứ Sáu (8/5), chỉ vài ngày sau khi phong trào ly khai tại tỉnh miền Tây này hứng chịu một thất bại pháp lý lớn trong nỗ lực tổ chức trưng cầu dân ý.

Chuyến thăm chính thức được công bố nhằm khởi động một thỏa thuận hợp tác xây dựng đường ống dẫn dầu thô giữa chính phủ liên bang và tỉnh Alberta, dưới sự chứng kiến của Thủ hiến Danielle Smith. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng vấn đề ly khai đang âm ỉ sẽ là chủ đề nổi bật xuyên suốt chuyến đi.

Ông Carney và đảng Tự do của ông đang thúc đẩy sự đoàn kết toàn quốc trong bối cảnh Canada đối mặt với căng thẳng thương mại và các mức thuế quan từ Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Những người đứng đầu Alberta Prosperity Project, một trong những nhóm dẫn đầu phong trào ly khai, đã tìm cách khai thác sự bất mãn trong khu vực đối với chính phủ liên bang do đảng Tự do lãnh đạo. Họ cho rằng Ottawa đã quá kiểm soát ngành công nghiệp dầu khí giàu tiềm năng của Alberta.

Đầu năm nay, các thành viên của nhóm này đã gặp đại diện Bộ Ngoại giao Mỹ và có những cuộc thảo luận tích cực về các khía cạnh hậu cần liên quan tới khả năng ly khai.

Vào thứ Tư (6/5), những người ủng hộ ly khai đối mặt với thất bại nặng nề khi tòa án cấp tỉnh ra phán quyết ủng hộ kiến nghị của người bản địa First Nations nhằm ngăn chặn cuộc trưng cầu dân ý về ly khai.

Thẩm phán Shaina Leonard phán quyết rằng giám đốc bầu cử của tỉnh đã sai khi cho phép phe ly khai thu thập chữ ký yêu cầu trưng cầu dân ý. Bà nhấn mạnh quy trình này đáng lẽ phải bao gồm tham vấn với người dân bản địa, những người có quyền lợi có thể bị ảnh hưởng nếu Alberta tách khỏi Canada. “Việc Alberta độc lập sẽ vi phạm cơ bản” các hiệp ước đất đai mà người bản địa đã ký kết với Canada, thẩm phán Leonard nói.

Phán quyết này được đưa ra sau khi một nhóm ly khai khác, Stay Free Alberta, tuyên bố đã nộp lên Cơ quan Bầu cử Alberta một kiến nghị có hơn 300.000 chữ ký. Nếu được chấp thuận, số chữ ký này đủ để kích hoạt một cuộc trưng cầu dân ý.

Thủ hiến Smith gọi phán quyết là “sai về mặt pháp lý” và cho biết chính quyền tỉnh sẽ kháng cáo. Dù không ủng hộ việc Alberta ly khai, bà Smith vẫn giữ lập trường thận trọng với những người ủng hộ phong trào, bao gồm việc thông qua các đạo luật giúp tổ chức trưng cầu dân ý dễ dàng hơn, như giảm số lượng chữ ký yêu cầu.

Các cuộc thăm dò thường xuyên cho thấy khoảng một phần ba dân số Alberta ủng hộ ly khai.

Thỏa thuận đường ống sơ bộ được công bố hôm thứ Sáu là một sự thỏa hiệp giữa đảng Tự do của ông Carney, vốn ủng hộ nhiều quy định về môi trường, và bà Smith, một nhà lãnh đạo theo chủ nghĩa dân túy từng thúc đẩy dự án này từ lâu. Trước cuộc gặp, ông Carney nhấn mạnh thỏa thuận đi kèm “nhiều điều kiện tiên quyết”, bao gồm thuế carbon công nghiệp nghiêm ngặt hơn và việc thành lập một dự án thu hồi carbon mới.

Giới phân tích cho rằng Thủ tướng Carney cũng phải đi trên dây trong vấn đề ly khai. Bà Adrienne Davidson, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học McMaster ở Ontario, nói với hãng tin Reuters: “Sẽ rất nguy hiểm cho Carney nếu ông ấy tham gia vào cuộc tranh luận về Alberta và cố gắng bác bỏ ý tưởng chủ quyền. Điều đó có thể bị coi là Ottawa muốn làm chủ cuộc chơi và hoàn toàn có thể phản tác dụng.”