"Thành phố ma" ở Hebron: Cuộc sống bị giam hãm sau các cổng sắt và chốt kiểm soát của Israel

Hebron, Bờ Tây bị chiếm đóng – Badr al-Tamimi, 60 tuổi, sống trong khu Phố Cổ của Hebron, nơi các chốt kiểm soát, cổng sắt và lệnh phong tỏa đường phố của Israel biến những công việc đơn giản nhất thành một thử thách mệt mỏi mỗi ngày đối với cư dân Palestine.

Tình hình không chỉ dừng lại ở việc hạn chế đi lại. Israel đã tạo ra một "thành phố ma" ở một số khu vực của Hebron, khiến người dân cảm thấy họ đang bị xua đuổi khỏi nơi mình sinh sống. Điều này thể hiện rõ nhất ở khu vực được gọi là H2, nơi Israel nắm quyền kiểm soát hoàn toàn và người Palestine phải phục tùng các mệnh lệnh quân sự.

Vài ngày trước, giới chức Israel đã lắp đặt ba cổng sắt trên một đoạn dài 200 mét của Phố Cổ Hebron – tương đương chỉ 0,2 dunam (200 mét vuông) – như một phần trong nỗ lực rõ ràng của Israel nhằm hạn chế quyền tự do đi lại của người Palestine trong thành phố.

Thị trưởng Hebron, Yousef al-Jabari, nói với Al Jazeera rằng một cổng được dựng trên đường al-Zahid, tuyến đường duy nhất mà xe cộ có thể tiếp cận lối vào Phố Cổ. Cổng thứ hai được đặt ở đầu phố al-Shalala, nơi dẫn tới các cửa hàng kết nối với khu vực Bab al-Zawiya ở trung tâm thành phố. Cổng thứ ba sừng sững trên một đoạn khác của phố al-Shalala, tuyến đường mà người đi bộ sử dụng để vào khu mua sắm.

Những cổng này là một phần trong mạng lưới hạn chế đi lại rộng khắp trên toàn Bờ Tây bị chiếm đóng, nhưng Hebron – nơi có sự hiện diện mạnh mẽ của người định cư – đang chịu đựng nhiều hơn hầu hết các thành phố Palestine khác.

Theo Văn phòng Điều phối các vấn đề nhân đạo của Liên hợp quốc (OCHA), khoảng 40% trong số 89 chốt kiểm soát ở Bờ Tây và 11% trong tổng số 925 rào cản di chuyển nằm ở khu vực H2 của Hebron, nơi chịu sự kiểm soát chặt chẽ của Israel.

Khoảng 7.000 người Palestine tại khu vực Hebron, nơi có hàng trăm người định cư sinh sống, bị ảnh hưởng bởi các hạn chế đi lại mới nhất. Kể từ tháng 10/2023, khi cuộc chiến tại Gaza bắt đầu, chỉ những người Palestine có số nhận dạng đặc biệt mới được vào khu vực này. Các chốt kiểm soát ở lối vào khu vực này thường chỉ mở từ 7 giờ sáng đến 8 giờ tối.

Al-Tamimi sống trong khu phố al-Sheikh, cạnh Nhà thờ Hồi giáo Ibrahimi nổi tiếng, và sở hữu một cửa hàng trong Phố Cổ.

Người Palestine có thể bị giữ chờ hàng giờ tại các chốt kiểm soát, và tâm trạng của một binh sĩ trực chốt có thể quyết định thời gian đi lại của họ. Những người hành hương tìm cách vào Nhà thờ Hồi giáo Ibrahimi có thể bị lính giữ lại hàng giờ.

"Họ có thể cho phép một số lượng người hạn chế vào trong khi những người khác buộc phải chờ đợi, trong khi việc đi lại của cư dân bị đình trệ trong các cuộc đột kích, ngày lễ của người Do Thái và các biện pháp an ninh liên quan", al-Tamimi nói thêm.

Việc phong tỏa lặp đi lặp lại đã làm tê liệt hoạt động kinh tế ở Hebron, khiến các cửa hàng và công ty ngày càng khó làm ăn.

"Sự hiện diện của chúng tôi ở Phố Cổ là vấn đề của sự kiên cường, chứ không phải vì có đủ các yếu tố cần thiết cho đời sống kinh tế", al-Tamimi nói.

Ngay cả sau khi Israel chiếm đóng thành phố vào năm 1967, Hebron từng là một thành phố nhộn nhịp với các cửa hàng và khu chợ sầm uất. Cư dân có thể di chuyển tự do hơn giữa các khu phố, điều này hỗ trợ đời sống kinh tế của thành phố.

Mọi thứ thay đổi vào năm 1994, năm xảy ra vụ thảm sát Nhà thờ Hồi giáo Ibrahimi, khi một người định cư Israel gốc Mỹ sát hại 29 tín đồ Palestine.

Kể từ đó, địa lý của Phố Cổ đã thay đổi, trở nên tách biệt với vùng xung quanh, theo al-Tamimi.

Ông chỉ ra phố Shuhada, từng là huyết mạch giao thông và thương mại quan trọng của thành phố trước khi các lệnh phong tỏa đường và hạn chế biến đổi thực tế của khu vực.

"Họ gây ra tội ác, vậy mà họ vẫn tiếp tục trừng phạt chúng tôi vì điều đó", ông nói.

Năm 1997, Nghị định thư Hebron được ký giữa Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO) và Israel, chia thành phố thành hai khu vực: H1, nơi thuộc quyền quản lý tương đối của Palestine, và H2 – bao gồm Phố Cổ, Nhà thờ Hồi giáo Ibrahimi và các khu định cư bất hợp pháp – vẫn nằm dưới sự kiểm soát an ninh của Israel.

Issa Amro, điều phối viên của nhóm Thanh niên Chống Định cư, cho biết các lệnh cấm của Israel gia tăng cùng với sự bùng nổ của cuộc Intifada lần thứ hai vào năm 2000, khi Hebron trở thành tâm điểm của cuộc nổi dậy.

Trong thời gian này, nhiều khu vực rộng lớn của thành phố bị phong tỏa, các cửa hàng buộc phải đóng cửa, và cư dân thường bị giam hãm trong nhà hoặc khu phố của họ.

Kể từ khi cuộc chiến tại Gaza bắt đầu ngày 7/10/2023, số lượng chốt kiểm soát đã tăng lên 32, trong khi các rào cản khác cản trở di chuyển của người Palestine hiện vượt quá 130.

Các "khu vực đóng", được giới chức Israel chỉ định là khu vực hoạt động quân sự với quyền tiếp cận hạn chế đối với người Palestine, đã mở rộng quanh Nhà thờ Hồi giáo Ibrahimi và các khu định cư bất hợp pháp nằm ở trung tâm thành phố.

"Các hạn chế đi lại thực chất đang giữ cư dân làm con tin", Amro nói.

Thị trưởng al-Jabari cho biết khoảng 10.000 người Palestine ở Phố Cổ và các khu vực đóng xung quanh bị ảnh hưởng bởi các biện pháp này.

Một số khu vực của Hebron không thể tiếp cận bằng xe cộ, và cư dân Palestine phải chịu lệnh giới nghiêm hai hoặc ba ngày mỗi tuần, thường là vào cuối tuần.

Ông tin rằng những hạn chế này nhằm cản trở khả năng trở về nhà của người Palestine và bóp nghẹt đời sống ở một số khu vực của Hebron.

Trong khi đó, giới chức Israel đã hỗ trợ người định cư mở rộng trong khu vực, tạo ra một thực tế ngột ngạt mới cho người Palestine trong thành phố.

Al-Jabari cho rằng chính phủ Israel hiện tại có thể đang làm điều này để lấy lòng người định cư trước cuộc bầu cử trong tháng này.

Quyền kiểm soát Hebron, Phố Cổ và Nhà thờ Hồi giáo Ibrahimi là vấn đề then chốt đối với người định cư, và các chính trị gia thuộc nhóm này đang nắm giữ các vị trí quan trọng trong chính phủ Israel.

Điều này diễn ra cùng với nỗ lực phối hợp của giới chức Israel nhằm củng cố sự hiện diện của người định cư trong và quanh thành phố.

"Việc chiếm đoạt các tòa nhà và đất đai, cùng với việc lắp đặt các cổng, là sự tiếp nối các chính sách của Israel đã tồn tại trong nhiều thập kỷ", al-Jabari nói.

"Những chính sách này bao gồm việc đóng cửa phố Shuhada và đóng cửa hơn 500 cửa hàng, cũng như việc thành lập các tiền đồn định cư và vị trí quân sự trong Phố Cổ."

Ông đã chứng kiến nhiều hạn chế hơn đối với quyền tự do đi lại của người Palestine trong tháng qua, những biện pháp chắc chắn sẽ làm hài lòng người định cư.

Chính quyền thành phố Hebron đã phản ứng bằng cách đệ đơn kiện lên các tòa án Israel, bất chấp sự hoài nghi của họ về tính công bằng của cơ quan tư pháp.

Khi các biện pháp này tiếp tục, cuộc sống của người Palestine ngày càng tồi tệ hơn, khiến công việc, đời sống và giáo dục trở thành một cuộc vật lộn hàng ngày.

Israel viện dẫn tình hình an ninh như một cái cớ để dựng thêm chốt kiểm soát và cổng sắt ở Hebron, nhưng không có hạn chế nào như vậy đối với người định cư.

Kể từ năm 2015, Israel đã giới hạn số lượng cư dân Palestine ở các khu vực đóng được phép đi qua các chốt kiểm soát này. Học sinh và giáo viên thường xuyên bị lính Israel khám túi hoặc bị tạm giữ.

Ayat al-Jabari, một giáo viên khoa học 40 tuổi, đã làm việc một năm tại Trường Qurtuba, nằm gần phố Shuhada bị đóng cửa, trước khi chuyển đến vị trí hiện tại tại Trường Al-Fayha, gần Nhà thờ Hồi giáo Ibrahimi.

Mặc dù việc đến Trường Qurtuba từ nhà cô lẽ ra chỉ mất năm phút, nhưng thường mất một giờ.

Trên con đường buổi sáng đầy bất an qua một nghĩa trang gần đó, thường trong bóng tối vào những tháng mùa đông, người định cư và binh lính thường xuất hiện trong nghĩa trang để chặn đường người Palestine hoặc lăng mạ họ.

"Mỗi ngày, tôi buộc phải đi một lộ trình dài và băng qua nghĩa trang để tránh đi qua chốt kiểm soát, vì tôi không có số [thẻ nhận dạng đặc biệt]. Ngay cả những người có số đôi khi cũng buộc phải đi con đường này để thoát khỏi tâm trạng của binh lính", cô nói.

Sau khi chuyển đến Trường Al-Fayha, al-Jabari hy vọng việc đi lại của mình sẽ được cải thiện, nhưng tình hình không tốt hơn trước.

"Mỗi khi các ngày lễ của người Do Thái đến, những trường này đều đóng cửa vì tất cả học sinh sống trong các khu vực bị phong tỏa hoàn toàn, đến mức cư dân thậm chí bị cấm mở cửa trước nhà", cô nói.