Các hồ sơ mới được giải mật tại Cơ quan Lưu trữ Quốc gia ở London đã làm sáng tỏ một cuộc tranh cãi do Trung Quốc khởi xướng tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc vào năm 1995, liên quan đến vấn đề Nhật Bản chuộc lỗi cho hành vi gây chiến trong Thế chiến II, cùng với sự nhượng bộ sau đó của Bắc Kinh sau khi Tokyo đưa ra một tuyên bố xin lỗi quan trọng.
Bối cảnh sự kiện ghi nhận vào năm 1995, đúng dịp kỷ niệm 50 năm kết thúc Thế chiến II. Tại thời điểm đó, Trung Quốc đã đưa ra một số yêu sách nhằm gây sức ép buộc Nhật Bản phải có động thái rõ ràng hơn trong việc thừa nhận và chuộc lỗi về các hành vi quân sự trong chiến tranh.
Theo các tài liệu, phía Trung Quốc đã có những lập luận gay gắt tại Hội đồng Bảo an nhằm đưa vấn đề Nhật Bản vào nội dung thảo luận chính thức. Tuy nhiên, sau khi Nhật Bản công bố một tuyên bố xin lỗi mang tính bước ngoặt — được nhiều người coi là một trong những lời xin lỗi mạnh mẽ nhất từ trước đến nay của Tokyo về chiến tranh — Bắc Kinh đã quyết định nhượng bộ và rút lại các yêu sách trước đó.
Giới phân tích nhận định, tài liệu giải mật này cho thấy những tính toán ngoại giao phức tạp giữa ba nước lớn trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương ngay từ giữa thập niên 1990. Những căng thẳng lịch sử này vẫn có những ảnh hưởng nhất định đến quan hệ quốc tế tại khu vực cho đến ngày nay.
Các nhà nghiên cứu lịch sử ngoại giao cho rằng, việc công bố các tài liệu này giúp công chúng hiểu rõ hơn về quá trình đàm phán và nhượng bộ lẫn nhau giữa các cường quốc tại Liên Hợp Quốc, đặc biệt trong những vấn đề nhạy cảm liên quan đến di sản chiến tranh.
