So sánh Mỹ và Trung Quốc qua 11 biểu đồ: Kinh tế, quân sự, công nghệ

Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh vào ngày 14 và 15/5, sau nhiều tuần trì hoãn do chiến tranh Mỹ - Israel với Iran. Các cuộc đàm phán được kỳ vọng tập trung vào quan hệ thương mại, đánh dấu lần đầu tiên một tổng thống Mỹ thăm Trung Quốc trong gần một thập kỷ.

Trong những thập kỷ gần đây, Mỹ và Trung Quốc nổi lên như hai siêu cường thống trị thế giới, thường được xem là đang cạnh tranh vị trí đứng đầu trật tự toàn cầu. Cách đây 25 năm, Mỹ vượt trội Trung Quốc ở hầu hết các chỉ số chính, nhưng ngày nay, Bắc Kinh được coi là công xưởng của thế giới và đang vượt qua đối thủ phương Tây ở nhiều khía cạnh.

Ai là cường quốc thương mại hàng đầu thế giới?
Năm 2001, Mỹ là nước xuất khẩu lớn nhất thế giới với 729 tỷ USD hàng hóa, trong khi Trung Quốc đứng thứ tư với 266 tỷ USD, chỉ bằng khoảng một phần ba. Ngày nay, Trung Quốc là nước xuất khẩu lớn nhất, bán ra 3.590 tỷ USD hàng hóa mỗi năm so với 1.900 tỷ USD của Mỹ. Hiện có 145 nền kinh tế giao thương nhiều hơn với Trung Quốc so với Mỹ.

Ai xuất khẩu nhiều hơn?
Năm 2024, Trung Quốc xuất siêu hơn 1.000 tỷ USD, lần đầu tiên vượt mức 1.000 tỷ. Các mặt hàng xuất khẩu chính bao gồm máy móc và thiết bị điện (1.680 tỷ USD), kim loại (286 tỷ USD) và hàng dệt may (268 tỷ USD). Trong khi đó, Mỹ là nước xuất khẩu lớn thứ hai, với hàng hóa chủ lực là máy móc (447 tỷ USD), sản phẩm khoáng sản (364 tỷ USD) và hóa chất (245 tỷ USD). Tổng thống Trump đã dùng thâm hụt thương mại lớn của Mỹ (nhập siêu 3.120 tỷ USD so với xuất khẩu 1.900 tỷ USD) để biện minh cho các mức thuế quan áp đặt từ năm ngoái.

Mỹ và Trung Quốc mua gì của nhau?
Hai nước trao đổi hơn 500 tỷ USD hàng hóa vào năm 2025, nhưng thương mại đã giảm do thuế quan trả đũa. Thuế suất hiệu dụng trung bình của Mỹ lên hàng Trung Quốc là khoảng 31,6%, trong khi Trung Quốc áp thuế lên các mặt hàng năng lượng và nông sản chủ chốt của Mỹ, từ 11% (khí propane) đến 77% (thịt bò). Năm 2024, Mỹ mua 453 tỷ USD hàng Trung Quốc (chủ yếu máy móc, đồ chơi, dệt may), còn Trung Quốc mua 145 tỷ USD hàng Mỹ (máy móc, dầu mỏ, hóa chất).

Ai nợ nhiều hơn?
Nợ chính phủ của Mỹ ở mức 115% GDP, trong khi Trung Quốc là 94% GDP (dù con số này được cho là bị ước tính thấp). Nợ Mỹ đã vượt 39.000 tỷ USD, mức cao nhất lịch sử, tăng mạnh từ cuộc khủng hoảng tài chính 2008 và đại dịch COVID-19. Nợ Trung Quốc tăng ổn định hơn, từ 22% GDP năm 2000 lên khoảng 34% năm 2009, sau đó leo thang nhờ đầu tư cơ sở hạ tầng và vay mượn của chính quyền địa phương.

Ai chi nhiều hơn cho quân sự?
Mỹ là nước chi tiêu quân sự lớn nhất thế giới, gấp gần ba lần Trung Quốc: 954 tỷ USD (3,1% GDP) so với 336 tỷ USD (1,7% GDP) ước tính. Cả hai chiếm hơn một nửa tổng chi tiêu quân sự toàn cầu. Mỹ vượt trội về không quân (gấp ba lần máy bay và cơ sở hỗ trợ), nhưng Trung Quốc có nhiều tàu chiến hơn. Mỹ vẫn giữ ưu thế về hỏa lực, tàu ngầm và tàu sân bay.

Ai tiêu thụ năng lượng nhiều hơn?
Trung Quốc là nước tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới với 48.477 TWh (năm 2024), 80% từ nhiên liệu hóa thạch (chủ yếu than). Mỹ đứng thứ hai với 26.349 TWh, 80% từ nhiên liệu hóa thạch (chủ yếu dầu). Về đầu tư năng lượng xanh, Trung Quốc chi 290 tỷ USD, gấp ba lần Mỹ (97 tỷ USD).

Ai đi đầu trong công nghệ mới nổi?
Mỹ dẫn đầu về đầu tư AI với 109 tỷ USD năm 2024, gần bằng phần còn lại của thế giới cộng lại, và có số mô hình AI nổi bật nhiều gấp đôi Trung Quốc (OpenAI ChatGPT, Google Gemini, Meta Llama so với DeepSeek). Mỹ cũng chiếm ưu thế về bán dẫn nhờ nền tảng CUDA của Nvidia. Tuy nhiên, Trung Quốc vượt xa về xe điện: gần 50% xe mới bán ra tại Trung Quốc năm 2024 là xe điện, so với 10% ở Mỹ, nhờ gần 230 tỷ USD trợ cấp của chính phủ từ 2009-2024.

Ai có nhiều đất hiếm hơn?
Trung Quốc nắm giữ 44 triệu tấn trữ lượng đất hiếm (hơn một nửa thế giới) và chi phối khâu chế biến toàn cầu. Mỹ chỉ có 1,9 triệu tấn (chưa tới 5% của Trung Quốc), phụ thuộc nặng nề vào nhập khẩu từ Bắc Kinh. Đất hiếm là điểm nóng trong đàm phán thương mại: năm ngoái, Trump đe dọa áp thuế 100% lên hàng Trung Quốc sau khi Bắc Kinh hạn chế xuất khẩu đất hiếm, trước khi tạm ngừng sáu tháng trước.

Họ tham gia những tổ chức toàn cầu nào?
Cả hai cùng là thành viên Hội đồng Bảo an LHQ, WTO, IMF, G20, APEC. Riêng Trung Quốc tham gia Tổ chức Hợp tác Thượng Hải, BRICS, Ngân hàng Đầu tư Cơ sở Hạ tầng châu Á. Mỹ tham gia NATO, OECD, G7, liên minh Five Eyes và AUKUS với Anh, Australia.

Mô hình tăng trưởng khác nhau thế nào?
Kinh tế Trung Quốc do nhà nước dẫn dắt, đầu tư mạnh vào hạ tầng và công nghệ, dựa vào xuất khẩu và kế hoạch dài hạn. Mô hình “Nước Mỹ trước hết” của Trump dùng thuế quan (đặc biệt lên Trung Quốc), cắt giảm thuế, nới lỏng quy định, giảm phụ thuộc vào Trung Quốc và thúc đẩy sản xuất trong nước.