Quỹ đầu tư Na Uy bị kêu gọi nới lỏng lệnh cấm đầu tư vũ khí hạt nhân

Một ủy ban do chính phủ Na Uy chỉ định vừa công bố báo cáo đề xuất Quỹ đầu tư quốc gia (sovereign wealth fund) nước này dỡ bỏ các hạn chế đầu tư dựa trên rủi ro đạo đức, bao gồm cả lệnh cấm liên quan đến vũ khí hạt nhân và các vấn đề xoay quanh xung đột tại Gaza.

Báo cáo được công bố hôm thứ Năm (giờ địa phương) cho rằng quỹ đầu tư quốc gia lớn nhất thế giới, với tổng tài sản kiểm soát gần 2.300 tỷ USD, nên được phép đầu tư vào các công ty sản xuất vũ khí hạt nhân. Liên quan đến Gaza, ủy ban cũng đề nghị quỹ không tham gia vào các vấn đề ngoại giao.

Ủy ban do cựu Thống đốc Ngân hàng Trung ương Na Uy Svein Gjedrem đứng đầu khuyến nghị nới lỏng các điều kiện đầu tư của quỹ trong khuôn khổ cuộc cải tổ rộng hơn, nhằm trao cho cơ quan quản lý quỹ là ngân hàng trung ương nhiều quyền quyết định hơn trong việc xử lý các rủi ro đạo đức.

Cuộc rà soát được thúc đẩy một phần bởi tranh cãi xung quanh việc quỹ thoái vốn khỏi tập đoàn xây dựng khổng lồ Caterpillar của Mỹ hồi năm ngoái. Quỹ cho biết quyết định này xuất phát từ cáo buộc Caterpillar liên quan đến các vi phạm nhân quyền do Israel gây ra trong cuộc chiến tại Gaza và ở Bờ Tây. Kể từ đó, Washington đã gây sức ép lên Oslo về động thái này.

“Một phần lý do thành lập Ủy ban là cách quỹ xử lý các vấn đề liên quan đến cuộc chiến ở Gaza”, ủy ban được chính phủ giao nhiệm vụ cho biết. Trong báo cáo, ủy ban lập luận rằng các quyết định liên quan đến “hành vi của một quốc gia khác” không nên do quỹ đưa ra mà “nên thuộc các kênh ngoại giao thông thường của nhà chức trách Na Uy”.

Các khuyến nghị nhất trí của ủy ban trong báo cáo, được trình lên Bộ Tài chính Na Uy, cũng kêu gọi rà soát lại việc quỹ loại trừ đầu tư vào các công ty tham gia sản xuất vũ khí hạt nhân.

Viện dẫn sự phụ thuộc của Na Uy vào lá chắn hạt nhân của NATO và môi trường an ninh ngày càng xấu đi, báo cáo đề xuất cho phép đầu tư vào các công ty có trụ sở tại Mỹ, Anh và Pháp tham gia sản xuất vũ khí hạt nhân. Các đề xuất còn mở rộng đến việc định hình lại vai trò của cơ quan giám sát đạo đức độc lập của quỹ, cho phép một số đánh giá về khoản đầu tư tiềm năng được giữ kín.

“Chiếc hộp Pandora”

Báo cáo đã gây phản ứng dữ dội tại Na Uy, khi các chính trị gia đối lập chỉ trích những thay đổi tiềm tàng. Trong khi đó, giới phân tích nhận định việc nới lỏng các cân nhắc đạo đức có thể tác động rộng.

“Nếu quỹ đầu tư quốc gia Na Uy – vốn thường được coi là chuẩn mực toàn cầu – thay đổi lập trường với vũ khí hạt nhân, điều đó sẽ mở chiếc hộp Pandora để nhiều nhà đầu tư toàn cầu làm theo”, Lawrence Loh, giám đốc Trung tâm Quản trị và Bền vững thuộc Trường Kinh doanh Đại học Quốc gia Singapore, nói với Al Jazeera.

Ủy ban coi đề xuất thay đổi là nghĩa vụ bảo vệ an ninh quốc gia Na Uy, viện dẫn sự phụ thuộc của nước này vào lá chắn hạt nhân của các đồng minh.

“Tình hình an ninh toàn cầu đã thay đổi. Na Uy đang tăng cường năng lực phòng thủ, và sự bảo vệ từ lá chắn hạt nhân của NATO ngày càng trở nên quan trọng. Những công ty được đưa trở lại danh mục đầu tư sản xuất các loại vũ khí mà Na Uy cần cho quốc phòng của chính mình”, báo cáo lập luận.

Gareth Evans, cựu ngoại trưởng Australia, nói với Al Jazeera rằng báo cáo là “một sáng kiến đáng khích lệ trong một thế giới đã trở nên chủ quan đáng báo động về nguy cơ chiến tranh hạt nhân, khi mọi hiệp định kiểm soát vũ khí hạt nhân lớn hoặc đã chết, đang hấp hối, hoặc cần duy trì sự sống, còn lệnh cấm lâu đời đối với đe dọa hoặc sử dụng vũ khí hạt nhân đang bị xói mòn”.

Giữa lúc Tổng thống Mỹ Donald Trump xáo trộn NATO, các nước châu Âu ngày càng muốn tham gia lá chắn hạt nhân của Pháp. Ông Trump hôm thứ Năm nói Washington đang đàm phán với Nga và Trung Quốc nhằm phi hạt nhân hóa các quốc gia sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn nhất.

Tuy nhiên, Loh cảnh báo việc thay đổi điều kiện đầu tư của quỹ Na Uy có thể khuyến khích các nhà đầu tư khác rót vốn vào các công ty hạt nhân “trong những kịch bản khác với điều kiện của Na Uy rằng các công ty nhận đầu tư phải có trụ sở tại các nước NATO đồng minh, có vũ khí hạt nhân”.