Ấn Độ: Cuộc thanh lọc cử tri quy mô lớn làm xói mòn nền dân chủ

Trong cuối tuần qua, hàng nghìn người biểu tình yêu cầu Ủy viên trưởng Ủy ban Bầu cử Ấn Độ, Gyanesh Kumar, từ chức đã bị bắt giữ hàng loạt và đối mặt với đàn áp của cảnh sát tại New Delhi. Các cuộc biểu tình, quy tụ các nhà hoạt động trẻ và các đảng đối lập, xoay quanh việc xóa hơn 130 triệu tên khỏi danh sách cử tri Ấn Độ, đặt ra những câu hỏi sâu sắc về tình trạng dân chủ của quốc gia Nam Á này.

Việc xóa tên là kết quả của cuộc Tổng rà soát Đặc biệt (SIR) gây tranh cãi do Ủy ban Bầu cử Ấn Độ (ECI) tiến hành. ECI định kỳ rà soát danh sách cử tri để bổ sung cử tri mới và loại bỏ những người đã qua đời hoặc chuyển đi vĩnh viễn. Lần rà soát toàn diện gần nhất hoàn thành vào năm 2003-2004. Tuy nhiên, điều khiến SIR hiện tại trở nên chưa từng có là quy mô, tính tùy tiện và sự vượt quá thẩm quyền trong các thủ tục, cùng tình trạng tước quyền bầu cử hàng loạt diễn ra sau đó. Chiến dịch này đã ảnh hưởng không cân xứng đến người Hồi giáo, phụ nữ, người di cư và các cộng đồng thiệt thòi khác, đồng thời làm dấy lên nghi vấn về tính chính đáng trong các chiến thắng bầu cử của đảng Bharatiya Janata (BJP) cầm quyền tại Bihar và West Bengal.

Cả ECI và đảng cầm quyền đều bảo vệ chiến dịch này bằng ngôn ngữ “thanh lọc”. Trong một xã hội đẳng cấp, luận điệu đó đặc biệt đáng lo ngại nhưng cũng để lộ bản chất. Các thủ tục quan liêu và hạ tầng công nghệ làm nền tảng cho chiến dịch hầu như không che giấu được ý đồ tạo ra hai tầng lớp công dân ở Ấn Độ: một tầng lớp được trao tiếng nói chính trị thông qua quyền bầu cử, và tầng lớp còn lại bị đẩy xuống cái mà triết gia Giorgio Agamben gọi là “cuộc sống trần trụi”.

Ý đồ, thủ tục và kết quả của SIR cho thấy một thiết kế đáng ngại: tối đa hóa việc loại trừ cử tri thay vì tăng cường sự tham gia bầu cử. Điều này phá hoại lời hứa về quyền phổ thông đầu phiếu cho người trưởng thành, nền tảng của nền dân chủ hợp hiến Ấn Độ. Ban đầu, ECI loại thẻ Aadhaar do chính phủ cấp khỏi danh sách giấy tờ được chấp nhận để xác minh cử tri trong SIR, với lý do cho rằng nó “quá bao quát”. Nếu điều đó chưa phơi bày ý đồ loại trừ của chiến dịch, thì việc ECI sáng tạo ra phạm trù “sai lệch logic” trong SIR tại West Bengal chắc chắn đã làm điều đó. Sáng kiến mang tính giả pháp lý này chiếm 2,7 triệu trong số gần 9 triệu tên bị xóa khỏi danh sách cử tri ở Bengal. Việc yêu cầu bằng cấp giáo dục, hồ sơ đất đai, giấy tờ kế thừa và cây phả hệ làm bằng chứng cũng đặt gánh nặng lớn lên cử tri nghèo và thiệt thòi, đặc biệt ở những vùng vẫn còn chịu cảnh nghèo đói, vô sản và mù chữ tràn lan. Khi “trách nhiệm chứng minh” bị chuyển sang cử tri bình thường, SIR nhằm đạt được đúng mục tiêu đã đề ra: xóa tên hàng loạt và tước quyền bầu cử kéo theo.

Các ứng dụng tùy chỉnh và biểu mẫu trực tuyến, danh sách cử tri số hóa và yêu cầu tải lên tài liệu quét theo định dạng quy định đều được trình bày như bằng chứng về hiệu quả và tính khách quan của SIR. Nhưng cách tiếp cận này phớt lờ khoảng cách số trong một xã hội bất bình đẳng sâu sắc. Công nghệ không vận hành bên ngoài các quan hệ quyền lực. Thực tế, nó thường đóng vai trò cơ chế kiểm soát. Phạm trù “sai lệch logic” dựa vào ứng dụng hỗ trợ AI có tên ERONET (Mạng lưới Cán bộ Danh sách Cử tri), so sánh thông tin cử tri với danh sách cũ và đánh dấu sai lệch về tên và quan hệ gia đình. Việc sử dụng các hệ thống tập trung như vậy cũng làm dấy lên câu hỏi về ai kiểm soát dữ liệu cử tri và cách các sai lệch được đánh giá. Phụ nữ đặc biệt dễ bị tổn thương trước các thủ tục này. Nhiều người thay đổi tên hoặc địa chỉ sau khi kết hôn và có thể thiếu giấy tờ cần thiết để thiết lập liên kết với hồ sơ cử tri cũ. Việc loại trừ phụ nữ quá mức cho thấy các thủ tục công nghệ bề ngoài trung lập có thể củng cố bất bình đẳng hiện hữu và làm suy yếu tiếng nói chính trị của người dân.

Tính trung lập được cho là của SIR mâu thuẫn với các tác động của nó, vốn đè nặng lên người yếu thế và thiệt thòi. Trong số các nhóm tôn giáo thiểu số, người Hồi giáo trên khắp cả nước chịu gánh nặng xóa tên đặc biệt lớn. Tại Bengal, người Hồi giáo được cho là chiếm khoảng 65% trong số 2,7 triệu người bị xóa khỏi danh sách cử tri với lý do “sai lệch logic”. Với chỉ 19 tòa án đặc biệt được thành lập để xử lý hơn 3,8 triệu đơn kháng cáo, quy trình khắc phục trên thực tế vẫn không thể tiếp cận với nhiều cử tri bị loại. Tại Hyderabad, 1,94 triệu tên bị đánh dấu xóa thuộc phạm trù “vắng mặt, chuyển đi, đã chết và trùng lặp” (ASDD). Ước tính 40,7% trong số đó có vẻ thuộc về cử tri Hồi giáo, so với tỷ lệ 30% dân số thành phố là người Hồi giáo. Ở một số khu vực bầu cử tại Old City của Hyderabad, người Hồi giáo chiếm tới 80% số tên bị đánh dấu xóa. Mô thức này lặp lại ở Vùng Thủ đô Quốc gia Delhi, nơi gần một phần ba cử tri hiện hữu vắng mặt trong danh sách SIR dự thảo. Các nghiên cứu chỉ ra tỷ lệ loại trừ đặc biệt cao ở những khu vực có đông người thiểu số và người di cư, cùng cư dân tại các khu định cư không chính thức và không được phép. Việc loại trừ người Hồi giáo không cân xứng cho thấy sự gắn kết ý thức hệ giữa bộ máy quan liêu bề ngoài phi cá nhân của SIR và chương trình chính trị - xã hội của cánh hữu Hindu.

Như một công cụ chính trị và ý thức hệ, chiến dịch này tỏ ra đặc biệt hiệu quả gấp đôi. Thông qua việc xóa tên hàng loạt cử tri thuộc các nhóm xã hội mục tiêu, như người Hồi giáo, nó góp phần thu hẹp cơ sở cử tri của các đối thủ chính của BJP. Các cuộc bầu cử ở Bihar và Bengal sau SIR cho thấy một mô thức rõ rệt. Trong cuộc bầu cử Hội đồng Bihar năm 2020, liên minh do Rashtriya Janata Dal (RJD) lãnh đạo thua liên minh do BJP lãnh đạo chỉ 0,03 điểm phần trăm về tỷ lệ phiếu. Ngược lại, trong cuộc bầu cử năm 2025 sau khi 6,8 triệu tên bị xóa khỏi danh sách hiện hữu và 2,1 triệu cử tri mới được bổ sung, khoảng cách dẫn trước của liên minh BJP tăng lên gần 9 điểm phần trăm. Phân tích cuộc bầu cử Hội đồng Bengal năm 2026 cũng chỉ ra vai trò quyết định của việc xóa tên theo SIR đối với kết quả bầu cử. Chiến dịch này ảnh hưởng không cân xứng đến cử tri Hồi giáo, người di cư và người nghèo ở những quận mà BJP từng khó giành được ủng hộ. Ở nhiều khu vực bầu cử BJP thắng, số cử tri bị xóa hoặc tranh chấp vượt quá cách biệt chiến thắng của đảng này.

Hơn nữa, chiến dịch quan liêu này củng cố dự án ý thức hệ lớn hơn về một quốc gia “Hindu thuần khiết”. Nó cũng hợp thức hóa các lời kêu gọi trục xuất “người Rohingya”, “kẻ xâm nhập” và “người Bangladesh” – những thuật ngữ được dùng như ám hiệu chỉ người Hồi giáo, góp phần phân cực bầu cử theo đường lối cộng đồng. Mặc dù người Hindu Bengal và những người khác cũng bị xóa tên khỏi danh sách cử tri, thông điệp chính trị xung quanh SIR trong một chiến dịch bầu cử căng thẳng về sắc tộc đã đóng khung người Hồi giáo như một cộng đồng đáng ngờ, đe dọa quyền dân sự và xã hội của họ. Đúng như dự đoán, các chính quyền BJP mới đắc cử ở Bihar và Bengal đã hành động để từ chối quyền lợi Hệ thống Phân phối Công cộng đối với những người bị xóa tên khỏi danh sách cử tri.

Do đó, SIR được thúc đẩy bởi bóng ma tưởng tượng về một kẻ xâm nhập xấu xa và bất hợp pháp, kẻ phải bị trục xuất để bảo vệ trật tự hiện hữu. Nó tiếp nối Sổ đăng ký Công dân (NRC) do Tòa án Tối cao giám sát ở Assam, khiến 1,9 triệu cư dân bang này, chủ yếu là người nói tiếng Bengal, rơi vào tình trạng gần như không quốc tịch. Nó cũng tương tự Đạo luật Sửa đổi Quyền Công dân năm 2019, vốn đưa ra quyền tiếp cận quốc tịch phân biệt theo tôn giáo, một sự xúc phạm cấu trúc thế tục của nền cộng hòa. Ủy ban Cấp cao về Thay đổi Nhân khẩu mới được thành lập, với nhiệm vụ đánh giá thay đổi nhân khẩu trên khắp Ấn Độ do “xâm nhập bất hợp pháp” và biến động dân số “bất thường” giữa các “cộng đồng tôn giáo và xã hội”, cũng cùng một khuôn mẫu. Cuối cùng, SIR là một trong nhiều công cụ đang được sử dụng để hình sự hóa, tước quyền bầu cử và tước quốc tịch các nhóm xã hội và cộng đồng bị coi là đối nghịch với tầm nhìn Hindutva về một nhà nước sắc tộc.

Quan điểm trong bài viết này là của tác giả và không nhất thiết phản ánh lập trường biên tập của Al Jazeera.