Quebec đứng trước khả năng đưa đảng ly khai trở lại nắm quyền sau hơn một thập kỷ

Ngày 6/10, cử tri tỉnh Quebec (Canada) đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử cấp tỉnh, với kết quả được dự báo sẽ mang về chiến thắng cho đảng Parti Québécois (PQ) – lực lượng cam kết tổ chức trưng cầu dân ý về độc lập khỏi Canada trong vòng hai năm tới.

Theo các cuộc thăm dò, PQ nhiều khả năng sẽ thành lập chính quyền tại tỉnh có khoảng 9 triệu dân này, đánh dấu lần đầu tiên phong trào ly khai nắm quyền tại vùng nói tiếng Pháp sau hơn một thập kỷ. Chiến thắng của PQ cũng được dự báo sẽ khơi lại những cuộc tranh cãi gay gắt về ngôn ngữ và bản sắc giữa Quebec và chính quyền liên bang.

Đảng từng được xem là lực lượng suy yếu trong chính trường Quebec đã hồi sinh nhờ lãnh đạo Paul St-Pierre Plamondon. Luật sư 49 tuổi, tốt nghiệp Oxford và nói nhiều thứ tiếng, đã định vị mình như một nhân vật thế hệ X năng động trên TikTok, đối trọng với François Legault – người giữ chức Thủ hiến Quebec lâu năm cho đến khi từ chức hồi đầu năm nay.

Giới phân tích cho rằng thành công của St-Pierre Plamondon không đến từ lập trường ly khai – vì phần lớn cử tri không ủng hộ một Quebec độc lập – mà từ quan điểm cánh hữu của ông về các vấn đề bản sắc nhạy cảm. Ông từng đổ lỗi cho người nhập cư về tình trạng quá tải trường học, tội phạm gia tăng và giá nhà tăng vọt tại Quebec, đồng thời cam kết cắt giảm mạnh nhập cư và cấm các biểu tượng tôn giáo "dễ thấy" trên cơ thể giáo viên và học sinh.

Ông cũng chỉ trích những người chỉ trích từ đảng cánh tả Quebec Solidaire là "woke", và thường xuyên lặp lại các luận điểm của giới bình luận cực hữu. Theo dẫn lời người dẫn chương trình phát thanh Patrick Lagacé, nhiều người dân trong tỉnh đồng tình với lập luận của St-Pierre Plamondon dù nó đi chệch khỏi nguồn gốc dân chủ xã hội của PQ. "Phần lớn người Quebec theo truyền thống tự nhận thuộc cánh tả. Tuy nhiên, ngày càng nhiều người nghiêng về cánh hữu khi bàn đến các vấn đề xã hội như phân biệt chủng tộc hệ thống và việc dung hòa các hành vi tôn giáo. Họ đã cứng rắn hơn về những vấn đề này", Lagacé nói.

Yếu tố kìm hãm lớn nhất đối với sự ủng hộ dành cho St-Pierre Plamondon là lời hứa tổ chức trưng cầu dân ý trong nhiệm kỳ đầu tiên của chính quyền PQ. Đại đa số người Quebec không muốn điều này xảy ra sớm, đặc biệt trong bối cảnh Canada đang bị cuốn vào cuộc chiến thương mại với Mỹ. Trong cuộc bầu cử liên bang năm ngoái, tỉnh này chủ yếu bỏ phiếu cho lãnh đạo đảng Tự do Mark Carney thay vì khối ly khai Bloc Québécois, xuất phát từ lập trường cứng rắn của Carney trước chính quyền Trump.

Tuy nhiên, với PQ, Tổng thống Mỹ Donald Trump thoạt đầu là một trở ngại, sau đó lại thành lợi thế. Đầu chiến dịch, St-Pierre Plamondon tuyên bố sẽ không tổ chức trưng cầu dân ý chừng nào ông Trump còn tại vị, qua đó hạ nhiệt vấn đề và cho phép ông tập trung vào việc công kích nhập cư và người nhập cư.

Đảng này cũng hưởng lợi từ cuộc đua bốn chiều giành lá phiếu dân tộc chủ nghĩa cánh hữu bên ngoài thành trì đáng tin cậy của đảng Tự do tại Montreal – đặc biệt quanh thành phố Quebec, nơi đảng Bảo thủ Quebec mới nổi đã đạt được những bước tiến đáng kể. "Parti Québécois đang hưởng lợi từ sự chia rẽ lá phiếu lớn, vì những người không thích PQ không thống nhất được sẽ bỏ phiếu cho ai", nhà phân tích thăm dò Philippe Fournier nhận định.

Dù PQ nhiều khả năng sẽ thành lập chính quyền cấp tỉnh tiếp theo, vẫn chưa rõ đảng này sẽ nắm giữ loại ủy nhiệm nào. Các cuộc thăm dò cho thấy đảng này đang ở mức khoảng 30%, thấp hơn một chút so với ngưỡng cần thiết để giành chính quyền đa số.

Trong bất kỳ trường hợp nào, St-Pierre Plamondon đang đặt nền móng cho sự đối đầu với chính quyền liên bang. Ông từng cân nhắc việc cắt ngân sách văn phòng Thống đốc Quebec (đại diện của Hoàng gia Anh tại tỉnh) và cam kết sẽ thông qua luật xóa bỏ quan hệ của tỉnh với chế độ quân chủ – điều mà phe ly khai coi là biểu tượng tối thượng của sự áp bức đối với người Pháp thiểu số tại Canada.

St-Pierre Plamondon cũng chỉ trích gay gắt Carney sau khi Thủ tướng Canada nói chính phủ nhiều khả năng sẽ tăng tỷ lệ nhập cư. Ông gọi đây là "lạm dụng quyền lực" và sẽ gây thêm tác động tiêu cực đối với các dịch vụ tiếng Pháp ở Quebec.

Với một chính trị gia khai thác hình ảnh tương đối trẻ trung, các đòn công kích chế độ quân chủ của St-Pierre Plamondon mang hơi hướng lỗi thời – kiểu điều mà PQ từng làm trong thời hoàng kim thập niên 1970. Việc công kích chính quyền liên bang cũng tương tự và có thể gây rủi ro cho ông, bởi Carney vẫn duy trì được sự ủng hộ tại Quebec, ít nhất cho đến khi mối đe dọa từ ông Trump lắng xuống.