Quân đội Mali, có lính đánh thuê Nga hỗ trợ, mở đợt không kích nhằm vào liên minh nổi dậy

Các cuộc không kích của quân đội Mali nhằm vào thị trấn Kidal ở phía bắc, nơi đã rơi vào tay lực lượng nổi dậy hồi cuối tháng 4, đánh dấu đợt leo thang mới nhất trong cuộc xung đột. Theo các nhân chứng, các cuộc không kích chỉ phá hủy một ngôi nhà gần khu chợ cũ và để lại một hố bom trong khuôn viên dinh thống đốc.

Cuộc tấn công của phiến quân hồi tháng 4 nhằm vào các thị trấn chiến lược, lực lượng chính phủ và lính đánh thuê Nga với các vụ phục kích, đánh bom xe, máy bay không người lái và đột kích, gây thương vong đáng kể. Bộ trưởng Quốc phòng Mali, Sadio Camara, thiệt mạng trong một vụ tấn công tự sát nhằm vào dinh thự của ông tại thị trấn đồn trú Kati, cách thủ đô Bamako 15 km về phía tây bắc. Người đứng đầu cơ quan tình báo quân đội cũng thiệt mạng.

Liên minh nổi dậy, hợp nhất nhóm Jama'at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM) có liên hệ với al-Qaida và Mặt trận Giải phóng Azawad (FLA) do người Tuareg thống trị, đã tiếp tục các hoạt động quân sự, tấn công hàng chục đồn bốt quân sự ở miền trung và miền bắc Mali, đồng thời thực thi lệnh phong tỏa nghiêm ngặt đối với Bamako.

Các nhà phân tích cho biết lệnh phong tỏa nhiên liệu do JNIM áp đặt năm ngoái đã gây ra những vấn đề nghiêm trọng cho chính quyền quân sự, đẩy họ đến bờ vực sụp đổ, và lệnh phong tỏa mới đang bóp nghẹt thủ đô. Thành phố đang bị giới nghiêm chặt chẽ và một làn sóng bắt bớ đã được ghi nhận.

Tại một cuộc họp báo ở Bamako tuần trước, chỉ huy quân đội Mali Djibrilla Maiga tuyên bố ít nhất hai tuyến đường chính ra khỏi thủ đô vẫn mở và lực lượng Mali đã vô hiệu hóa vài trăm tên khủng bố kể từ các cuộc tấn công hồi tháng 4.

Nina Wilén, Giám đốc chương trình châu Phi tại Viện Egmont, một viện nghiên cứu quan hệ quốc tế ở Brussels, cho biết chính quyền quân sự cầm quyền đã thể hiện một số khả năng phục hồi sau khi bị ảnh hưởng nặng nề bởi làn sóng tấn công của phiến quân. "Họ đang chiến đấu trở lại," bà nói. "Không có cuộc binh biến hay đảo chính nào xảy ra. Điều đó không có nghĩa là nó sẽ không xảy ra nhưng... họ vẫn đang chiến đấu và đó là điều đáng chú ý."

Tuy nhiên, các lực lượng chính phủ cho đến nay vẫn chưa giành lại được phần lớn lãnh thổ đã mất vào tháng trước, bất chấp sự hỗ trợ của khoảng 2.000 đến 2.500 lính đánh thuê Nga được Điện Kremlin điều động đến Mali, thuộc địa cũ của Pháp, vào năm 2021.

Hàng trăm thường dân đã thiệt mạng trong những tuần gần đây, hầu hết trong các cuộc tấn công nhằm vào các ngôi làng ở vùng Mopti miền trung do JNIM nhận trách nhiệm, nơi người chết bao gồm nhiều thành viên của lực lượng tự vệ thân chính phủ. Một người phát ngôn của JNIM cho biết các ngôi làng đã bị nhắm mục tiêu sau khi phá vỡ các thỏa thuận đã đạt được với nhóm này.

Wilén nhận xét các cuộc tấn công này là lời nhắc nhở rằng JNIM vẫn là một tổ chức khủng bố và những kẻ cực đoan bạo lực. Bà nói: "JNIM không chặt tay chân như hình phạt cho hành vi trộm cắp như những người theo Nhà nước Hồi giáo ở Sahel và họ muốn cai trị người dân, vì vậy họ đang làm một chút công việc để giành được trái tim và khối óc."

Tình trạng phiến quân Hồi giáo đã gia tăng trên khắp vùng Sahel trong 20 năm qua, được thúc đẩy bởi sự cạnh tranh gay gắt về nguồn tài nguyên khan hiếm, căng thẳng giáo phái, nhiều thập kỷ xung đột để lại lượng vũ khí khổng lồ, và sự thất bại của các chính phủ trong việc cung cấp các dịch vụ cơ bản hoặc an ninh. Năm ngoái, gần 70% số ca tử vong do khủng bố trên toàn cầu xảy ra ở chỉ năm quốc gia, ba trong số đó nằm ở vùng Sahel.

Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cảnh báo tuần trước rằng tình hình an ninh xấu đi ở Mali và toàn bộ khu vực Sahel của châu Phi đang thúc đẩy một cuộc khủng hoảng nhân đạo được đánh dấu bằng bạo lực gia tăng chống lại thường dân, di dời trên diện rộng và tình trạng mất an ninh lương thực ngày càng tăng. Guterres kêu gọi đối thoại và hợp tác giữa các quốc gia trong khu vực để giải quyết vấn đề chủ nghĩa cực đoan bạo lực và khủng bố.