PTI chuẩn bị khởi kiện sau khi Islamabad tiếp quản Khyber Pakhtunkhwa

Islamabad – Đảng Phong trào Công lý Pakistan (PTI) của cựu Thủ tướng Imran Khan đang bị giam đang chuẩn bị khởi kiện nhằm phản đối quyết định của chính quyền liên bang tiếp quản tỉnh Khyber Pakhtunkhwa – địa phương do đảng này cầm quyền từ năm 2013.

Ông Sheikh Waqas Akram, thư ký thông tin trung ương của PTI, cho biết đảng sẽ đệ trình lên tòa án vào thứ Ba để thách thức việc áp đặt luật khẩn cấp cùng quyền cai trị của thống đốc tại tỉnh này. Một đơn kiện đã được ủy ban pháp lý do tổng thư ký PTI Salman Akram Raja đứng đầu soạn thảo, song chưa rõ sẽ được nộp lên Tòa án Tối cao hay Tòa án Hiến pháp Liên bang.

Diễn biến này trở thành điểm nóng chính trị mới tại Pakistan, với những cách diễn giải trái ngược từ chính phủ và PTI. Thời điểm xảy ra sự việc cũng trùng với cuộc tuần hành về Islamabad mà PTI đang tiến hành nhằm gây sức ép buộc nhà chức trách trả tự do cho cựu Thủ tướng Khan, người đã bị giam hơn ba năm.

Hôm thứ Hai, Bộ trưởng Nội vụ Mohsin Naqvi biện hộ rằng quyền cai trị liên bang tại Khyber Pakhtunkhwa là cần thiết để Pakistan đối phó hiệu quả với “khủng bố” ở tỉnh giáp biên giới Afghanistan này.

“Không cuộc chiến nào có thể giành thắng lợi, dù bạn mang đến bao nhiêu nguồn lực hay làm bất cứ điều gì, cho đến khi chính quyền ở đó dẫn dắt cuộc chiến,” Naqvi phát biểu tại Peshawar hôm thứ Hai.

Trước đó một ngày, Tổng thống Asif Ali Zardari đã ban bố tình trạng khẩn cấp và quyền cai trị của thống đốc, đình chỉ chính quyền PTI ở tỉnh Tây Bắc này. Thủ hiến bị đình chỉ Sohail Afridi cùng một số thành viên nội các đã bị đưa vào diện quản thúc phòng ngừa, theo xác nhận của Quốc vụ khanh Bộ Nội vụ Talal Chaudhry. Ông Afridi là người dẫn dắt cuộc tuần hành về Islamabad đòi trả tự do cho ông Khan, và lãnh đạo PTI khẳng định cuộc biểu tình vẫn tiếp diễn.

“Cuộc tuần hành đường dài chưa kết thúc. Nhưng một cuộc đàn áp lịch sử nhằm vào đảng đã bắt đầu,” Akram nói.

Lý lẽ can thiệp

Theo tuyên bố ban bố ngày Chủ nhật, chính quyền tỉnh đã “không thể hiện được trách nhiệm, ý chí và quyết tâm đối phó thỏa đáng với hiểm họa khủng bố”.

“Lập trường của chính phủ liên bang được mô tả rõ ràng: ‘sự rút lui có chủ đích khỏi cuộc chiến chống khủng bố’ như thông báo sau cuộc họp nội các. Đó là tiền đề hiến pháp cần thiết để áp đặt tình trạng khẩn cấp,” bà Aasiya Riaz, phó giám đốc Viện Phát triển Lập pháp và Minh bạch Pakistan (PILDAT), một tổ chức tư vấn chính trị độc lập, nói.

Tuy nhiên, ông Hassan Abdullah Niazi, giảng viên kiêm nhiệm tại Đại học Khoa học Quản lý Lahore (LUMS) và là luật sư tại Lahore, phản bác lập luận này.

“Nếu tất cả những điều đó là đúng thì Khyber Pakhtunkhwa đã rơi vào tình trạng vô chính phủ, nhưng chúng ta biết điều đó không xảy ra. Tỉnh này có cơ quan lập pháp và hành pháp đang hoạt động, được người dân tín nhiệm, nên toàn bộ động thái này là hành vi vi hiến chống lại quyền tự trị của tỉnh,” ông nói.

Hồi tháng trước, một lập luận chi tiết hơn được trình bày trong sách trắng 14 trang tại Islamabad bởi Ikhtiar Wali Khan, cố vấn chính trị của Thủ tướng Shehbaz Sharif thuộc đảng Pakistan Muslim League-Nawaz (PMLN) cầm quyền. Sách trắng nêu số cảnh sát tử vong gia tăng, tình trạng thiếu nhân lực và trang thiết bị tại cơ quan chống khủng bố tỉnh, cùng các ưu tiên chi tiêu.

Song Akram bác bỏ cáo buộc rằng PTI đã thất bại trong việc dẫn dắt cuộc chiến. Ông nói chính quyền tỉnh đã chi 1,83 tỷ rupee (6,6 triệu USD) từ ngân sách của mình để hỗ trợ gia đình hơn 900 binh sĩ, cảnh sát và nhân viên bán vũ trang thiệt mạng khi chiến đấu với các nhóm vũ trang – khoản đóng góp mà theo ông không tỉnh nào khác thực hiện.

Điều Islamabad muốn

Tại cuộc họp báo ở Islamabad hôm Chủ nhật, Bộ trưởng Nội vụ Naqvi cho biết chính phủ liên bang đã tham gia đàm phán với PTI về đề xuất “biểu tình ngồi” của đảng này nhằm ủng hộ ông Khan.

“Chúng tôi không có vấn đề gì với việc biểu tình ngồi. Các bạn cứ biểu tình ngồi thoải mái, chúng tôi không phản đối. Vấn đề của chúng tôi hoàn toàn liên quan đến khủng bố, và chúng tôi muốn lôi kéo các bạn tham gia vào vấn đề đó,” ông nói.

Ông Taimur Jhagra, lãnh đạo PTI và cựu bộ trưởng tài chính tỉnh, cũng cho biết cuộc đàm phán mà đảng đồng ý với chính phủ vốn nhằm tập trung vào ông Khan.

“Thật vô lý khi một cuộc đàm phán về phong trào biểu tình nhằm mang lại cho Imran Khan quyền được chăm sóc y tế và thăm gặp theo lệnh tòa án Tối cao lại trở thành đàm phán về chiến lược chống khủng bố,” ông nói.

Naqvi cũng cho biết PTI đã đồng ý trong các cuộc đàm phán rằng tình trạng khẩn cấp nên được áp đặt tại 12 huyện của tỉnh. Akram bác bỏ cáo buộc này, khẳng định đảng đã từ chối vì lo ngại người dân sẽ phải gánh chịu hậu quả của các chiến dịch quân sự.

“Chúng tôi nói ‘Không, không thể như vậy. Các ông không thể làm bất cứ điều gì mình muốn với họ. Chúng tôi nhận phiếu bầu từ họ. Ngày mai họ sẽ đổ lỗi cho chúng tôi: các ông đã khiến chúng tôi thiệt mạng’,” Akram nói.

Theo Akram, các nhà đàm phán PTI đã chuyển đề xuất của chính phủ liên bang cho ông Afridi, và thủ hiến đã bác bỏ.

Bộ trưởng Thông tin Liên bang Attaullah Tarar còn đi xa hơn tại cuộc họp báo hôm Chủ nhật.

“Chính quyền này, vốn bị đình chỉ thông qua một lựa chọn hiến pháp, phải chịu trách nhiệm về cái chết của hàng nghìn công dân Khyber Pakhtunkhwa,” ông nói, cáo buộc chính quyền PTI của ông Afridi thông đồng với Tehreek-e-Taliban Pakistan – nhóm vũ trang được gọi là Taliban Pakistan – và Taliban Afghanistan.

Không có bằng chứng nào được công khai về mối liên hệ như vậy.

An ninh hay chính trị?

Theo sách trắng của chính phủ, 122 cảnh sát thiệt mạng tại tỉnh này trong nửa đầu năm nay, tăng so với 63 người cùng kỳ năm 2025. Các tổ chức theo dõi độc lập cũng ghi nhận bạo lực gia tăng. Trung tâm Nghiên cứu và An ninh (CRSS), tổ chức tư vấn có trụ sở tại Islamabad, ghi nhận 556 ca tử vong liên quan bạo lực tại Khyber Pakhtunkhwa từ tháng 7 đến tháng 9, tăng từ 475 ca quý trước và 311 ca quý trước nữa.

Balochistan chịu ảnh hưởng nặng hơn khi số ca tử vong tăng 213% lên 829, trở thành tỉnh bị ảnh hưởng nặng nhất, theo CRSS.

Chính phủ khẳng định đã hành động vì chính quyền tỉnh không chịu dẫn dắt cuộc chiến chống các nhóm vũ trang, nhưng giới phân tích bất đồng về mục đích của việc tiếp quản.

“Tôi cho rằng quyết định này mang tính chính trị, hành chính và an ninh. Cả ba yếu tố đều hiện diện,” ông Zaigham Khan, nhà phân tích chính trị tại Islamabad, nói.

Ông Ali Arqam, người theo dõi Khyber Pakhtunkhwa lâu năm, lại không đồng tình: “Đây thực sự không phải vấn đề an ninh. Về cơ bản đây là một động thái chính trị được khoác lên vẻ ngoài cần thiết về mặt hành chính.”

Ông Jhagra nói chính phủ tin rằng việc tiếp quản sẽ đè bẹp PTI, nhưng cho rằng người dân khắp cả nước vẫn coi ông Khan là lãnh đạo của họ.

“Chính phủ đang cố giải quyết vấn đề tính chính danh,” ông nói.

Về phần mình, Bộ trưởng Tư pháp Liên bang Azam Nazeer Tarar khẳng định tại cuộc họp báo ở Islamabad hôm Chủ nhật rằng quyết định này là bước đi thuần túy hiến pháp.

Đảng chịu áp lực

Với PTI, mối lo trước mắt là các lãnh đạo và tòa án. “Không có liên lạc nào. Không ai trong đảng liên lạc được với thủ hiến,” Akram nói. Tuy nhiên, đảng này vẫn được ủng hộ rộng rãi cả ở tỉnh lẫn trên toàn quốc.

Tại cuộc họp hôm thứ Hai, Naqvi nói kết quả chống “khủng bố” sẽ không đến trong một ngày, sẽ có thăng trầm và thời gian tới còn khó khăn hơn.

Song ông Arqam cho rằng Islamabad cần được đánh giá bằng chính những thước đo khắt khe như đã áp dụng với chính quyền PTI: “Hãy kiểm chứng chính quyền này bằng đúng những chỉ số cứng: liệu an ninh có thực sự được cải thiện, các dịch vụ cơ bản có tốt hơn, và nguồn lực tài chính được hứa hẹn cuối cùng có xuất hiện?”