Ông Trump giữ khoảng cách với ông Netanyahu khi bầu cử Israel cận kề

Kể từ khi bước vào Nhà Trắng năm 2017, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thực hiện gần như đầy đủ danh sách mong muốn của phe cánh hữu Israel và theo đuổi chính sách đối ngoại giúp củng cố vị thế chính trị của Thủ tướng Benjamin Netanyahu. Về phần mình, nhà lãnh đạo Israel luôn tự định vị là người quản lý tốt nhất mối quan hệ đối ngoại quan trọng nhất của Israel, và đã vượt qua một số chỉ trích công khai cũng như những bất mãn bị rò rỉ từ phía ông Trump mà không dẫn đến thay đổi chính sách cụ thể nào.

Tuy nhiên, dù có quá khứ gắn bó, ông Trump đến nay vẫn tỏ ra khá dửng dưng trước cuộc bầu cử Israel ngày 27/10. Trong cuộc bỏ phiếu này, đảng Likud của ông Netanyahu và liên minh cực hữu do đảng này lãnh đạo đang đối mặt với thách thức ngày càng lớn từ lãnh đạo đảng Yashar, Gadi Eisenkot, và khối đối lập mà ông đang tìm cách xây dựng.

Theo Yousef Munayyer, người đứng đầu chương trình Palestine/Israel tại Trung tâm Ả Rập Washington DC, sự thờ ơ ít nhất là trước công chúng này có thể xuất phát từ những thay đổi trong cục diện chính trị ở cả Mỹ và Israel, cũng như mối quan hệ đang biến chuyển giữa ông Trump và ông Netanyahu.

“Ông ấy dường như đang giữ khoảng cách lớn hơn mức người ta có thể nghĩ,” Munayyer nói với Al Jazeera, “xét đến việc trước đây ông Trump từng ủng hộ các đồng minh cánh hữu, xét đến lịch sử quan hệ Trump-Netanyahu, và mức độ thân thiết giữa hai người”.

Trong một cuộc phỏng vấn gần đây với tạp chí Time, Tổng thống Mỹ đã ba lần né tránh việc trực tiếp bày tỏ ủng hộ ông Netanyahu, dù vẫn bảo vệ vai trò lãnh đạo của thủ tướng Israel trước cuộc tấn công do Hamas lãnh đạo vào miền nam Israel ngày 7/10/2023. Khi được hỏi về ông Eisenkot, ông Trump thừa nhận: “Tôi không nghe điều gì tiêu cực về ông ấy”.

Ủng hộ đang thay đổi?

Cần khẳng định rằng các hành động của ông Trump đối với Israel, và đặc biệt là với ông Netanyahu, thường có sức nặng hơn lời nói rất nhiều. Trong nhiệm kỳ đầu tiên (2017-2021), ông Trump đã chuyển đại sứ quán Mỹ đến Jerusalem, công nhận việc Israel sáp nhập Cao nguyên Golan, rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015 và thúc đẩy một loạt thỏa thuận bình thường hóa với các nước Ả Rập nhằm lách qua vấn đề Israel-Palestine.

Trong nhiệm kỳ thứ hai bắt đầu từ tháng 1/2025, ông tiếp tục chuyển giao cả những loại vũ khí Mỹ có sức hủy diệt lớn nhất cho Israel trong bối cảnh cuộc chiến ở Gaza, leo thang chiến dịch chống lại Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) và, như một điểm nhấn quan trọng, tiến hành cuộc chiến với Iran gây chấn động kinh tế toàn cầu.

Ông Trump cũng từng kêu gọi tha miễn cho ông Netanyahu trong phiên tòa tham nhũng đang diễn ra, đồng thời tiếp đón nhà lãnh đạo Israel ít nhất bảy lần kể từ khi trở lại Nhà Trắng năm ngoái, nhiều hơn bất kỳ nguyên thủ quốc gia nào khác.

Trong suốt mối quan hệ này, những dấu hiệu bất đồng về việc ông Netanyahu cản trở nỗ lực của Washington nhằm đạt được một nền hòa bình bền vững hơn ở Gaza và chấm dứt chiến tranh với Iran chưa bao giờ chuyển thành thay đổi chính sách thực tế.

“Đó là mối quan hệ mà họ đã dàn dựng cẩn thận cho công chúng, và vài chi tiết thú vị mà chúng ta biết được gần như hoàn toàn do ông Trump chọn tiết lộ,” Michael Omer-Man, giám đốc phụ trách Israel-Palestine tại tổ chức tư vấn DAWN có trụ sở tại Washington, DC, nhận định. Ông không loại trừ khả năng Mỹ sẽ có một động thái lớn nhằm hỗ trợ ông Netanyahu trong giai đoạn nước rút của cuộc đua.

“Tôi không nghĩ ông Trump đã bỏ rơi ông Netanyahu,” Omer-Man nói với Al Jazeera. “Nhưng ông ấy cũng là người thực tế, và đã chứng kiến nhiều ứng viên mình ưa thích ở các nước khác nhau thất bại cũng như thắng cử.”

Theo đánh giá của Omer-Man, mức độ đặt cược đối với ông Trump có thể không quá cao. Ông Eisenkot đã cam kết theo đuổi cách tiếp cận ôn hòa hơn so với ông Netanyahu, đặc biệt trong việc kiềm chế bạo lực của người định cư ở Bờ Tây bị chiếm đóng. Tuy nhiên, những thay đổi này chủ yếu nhằm nâng cao vị thế của Israel trong mắt các chính phủ châu Âu và công chúng toàn cầu, ít ảnh hưởng đến mối quan hệ vốn đã dễ dãi với chính quyền Trump.

“Tôi không nghĩ chúng ta sẽ thấy nhiều thay đổi trong quan hệ với Mỹ, vì dường như không có nhiều xích mích trong mối quan hệ này,” ông nói. “Một chính phủ Eisenkot có thể sẽ ngừng chiếm từng đỉnh đồi ở Bờ Tây; họ có thể cho phép thêm viện trợ vào Gaza, nhưng họ sẽ không đảo ngược bất kỳ bước đi nào đã được thực hiện.”

“Kẻ thù đối đầu bạn bè”

Mairav Zonszein, chuyên gia phân tích cấp cao về Israel tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, cũng chỉ ra bối cảnh đang thay đổi xung quanh mối quan hệ Trump-Netanyahu. Sự dè dặt của ông Trump phần nào phản ánh chia rẽ trong chính quyền của ông về chính phủ Netanyahu, qua đó phản ánh chia rẽ rộng hơn trong đảng Cộng hòa khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ đang đến gần.

“Điều này có thể là sự kết hợp giữa cuộc chiến với Iran và chia rẽ trong chính quyền Trump, với những người như Phó Tổng thống JD Vance, người đã lên tiếng phản đối mạnh mẽ vai trò của ông Netanyahu trong việc thúc đẩy Mỹ tấn công Iran,” Zonszein nói.

Các cuộc thăm dò dư luận liên tục cho thấy ủng hộ dành cho Israel vẫn cao trong đảng Cộng hòa, nhưng đã giảm trong những năm gần đây. Niềm tin vào ông Netanyahu cũng suy giảm trong đảng này.

Đồng thời, nhận thức về ảnh hưởng của ông Trump đã thay đổi ở Israel, khi những người chỉ trích ông Netanyahu tập trung vào vai trò của Mỹ trong việc kiềm chế các hoạt động của Israel ở Lebanon, vốn đe dọa làm chệch hướng bản ghi nhớ tháng 6 tạm thời chấm dứt cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran.

Một cuộc thăm dò của Viện Dân chủ Israel công bố tháng 6 cho thấy chỉ 44% người Israel gốc Do Thái cho rằng an ninh của Israel là ưu tiên hàng đầu của ông Trump, giảm từ mức 61% vào tháng 3, ngay sau khi Mỹ và Israel phát động cuộc chiến với Iran.

Về phần mình, ông Netanyahu đã tránh sử dụng các biển quảng cáo khoe mối quan hệ thân thiết với ông Trump trong chu kỳ bầu cử lần này, khác với cách làm trong những năm trước, Zonszein giải thích. Thay vào đó, ông đưa lên hình ảnh những người mà ông coi là đối thủ hàng đầu của Israel trong khu vực và quốc tế, bao gồm Tổng thư ký Hezbollah Naim Qassem, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan và Thị trưởng New York Zohran Mamdani.

Theo Zonszein, ông Netanyahu đang nhấn mạnh vào “kẻ thù đối đầu bạn bè” của mình.