Phụ nữ Gaza đối mặt rào cản pháp lý trong các vụ ly hôn

Gaza City, Dải Gaza – Giữa cảnh chiến tranh hoành hành, Sohair al-Bordani (30 tuổi) phải di dời đến trại Nuseirat ở trung tâm Gaza để chăm lo cho bốn đứa con. Sau 10 năm chung sống, cuộc hôn nhân của cô đổ vỡ. Cô kể rằng những tranh cãi với chồng cũ ngày càng gay gắt kể từ khi chiến tranh bùng nổ năm 2023, do sức ép sinh tồn khủng khiếp tại Gaza.

Theo luật pháp, để được tòa án ra phán quyết ly hôn và hưởng các quyền lợi tài chính kèm theo, al-Bordani phải ra trước tòa án tôn giáo và chứng minh hoàn cảnh của mình. Cô bắt đầu các thủ tục pháp lý từ tháng 2/2025, nhưng do tiến trình tư pháp bị đình trệ vì chiến tranh, vụ việc kéo dài không hồi kết.

Cuối cùng, al-Bordani buộc phải chọn giải pháp nhanh hơn – khulu, một hình thức ly hôn do người vợ chủ động đề xuất, thường đi kèm với việc từ bỏ các quyền lợi tài chính. Trong trường hợp của cô, cô đã phải trả lại của hồi môn cho chồng cũ và từ bỏ khoản tiền cấp dưỡng mà lẽ ra cô được hưởng.

“Tôi đã từ bỏ tất cả vì trong hoàn cảnh này, việc đòi quyền lợi trở nên vô cùng khó khăn. Tôi chỉ muốn tìm sự bình yên và bắt đầu cuộc sống mới, tránh xa mọi thứ tôi đã trải qua trong khoảng thời gian đó”, al-Bordani chia sẻ.

Tình trạng trì hoãn pháp lý

Câu chuyện của al-Bordani phản ánh trải nghiệm của nhiều phụ nữ Gaza đang bị mắc kẹt giữa các vụ kiện bị trì hoãn và chiến tranh làm tê liệt hệ thống tư pháp. Các quyết định định đoạt tương lai của họ phải treo lơ lửng cho đến khi tòa án có thể hoạt động trở lại đầy đủ.

Sheikh Hassan al-Jojo, người đứng đầu Hội đồng Tư pháp Sharia cao cấp tại Gaza, cho biết các tòa án đã xử lý hơn 8.700 vụ ly hôn từ khi chiến tranh bắt đầu vào tháng 10/2023 đến cuối tháng 5/2025. Con số này được đưa ra bất chấp những thách thức to lớn như tòa án bị hư hại, thiếu thẩm phán và nhân viên.

Al-Jojo nhấn mạnh các tòa án đã trở lại hoạt động gần như đầy đủ, dịch vụ vẫn được duy trì ngay cả khi trụ sở đóng cửa. Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra thực trạng: mỗi tòa án chỉ có một máy tính, mất điện thường xuyên, thiếu vật tư in ấn và văn phòng phẩm cơ bản đang cản trở công việc. “Các dịch vụ thiết yếu, bao gồm hôn nhân, ly hôn và các thủ tục khác mà người dân cần, đã không dừng lại. Nhưng ưu tiên giai đoạn này là duy trì dịch vụ, thay vì cải thiện nó”, al-Jojo nói.

Hệ quả đau lòng

Số liệu ly hôn không phản ánh đầy đủ tác động của chiến tranh lên các gia đình. Việc trì hoãn tiếp cận hệ thống pháp lý khiến phụ nữ như al-Bordani mất khả năng theo đuổi quyền hợp pháp sau ly hôn, đặc biệt là quyền nuôi con, cấp dưỡng và các khoản thanh toán tài chính khác.

Luật sư Mohammad al-Talaa tại Gaza cho biết chiến tranh đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động của các cơ quan tư pháp, khiến hàng nghìn phiên xét xử bị hoãn, nhiều vụ án bị đình chỉ. Hàng nghìn hồ sơ tài liệu đã bị thất lạc do bom đạn và sự phá hủy văn phòng, gây khó khăn cho việc chứng minh quyền lợi, đặc biệt trong các vụ dân sự và tài sản.

Đối với các vụ án hộ tịch, việc đình chỉ bộ phận thi hành án khiến phụ nữ được tòa án xử cho hưởng trợ cấp không thể nhận được khoản tiền đó. Điều này cũng ảnh hưởng đến việc thăm nom con cái, khiến nhiều phụ huynh không thể thực hiện các phán quyết liên quan đến gặp gỡ con.

Luật sư al-Talaa nhấn mạnh sự trì hoãn kéo dài khiến nhiều phụ nữ bị mắc kẹt trong những cuộc hôn nhân mà họ muốn thoát ra. Họ không thể tiến về phía trước, gánh nặng tài chính đè nặng lên gia đình, và những vụ việc liên quan đến con cái chưa được giải quyết làm gia tăng áp lực tâm lý cho tất cả các bên, bên cạnh tổn thương do chính chiến tranh gây ra.

Suad al-Naami (22 tuổi) không chấp nhận sống trong tình trạng mơ hồ. Cô chọn ly hôn kiểu khulu dù phải từ bỏ quyền lợi mà một bản án ly hôn tòa án có thể mang lại. Cô kết hôn được 5 tháng trước khi rời đi vì mâu thuẫn với chồng. “Tôi chưa bao giờ nghĩ cuộc sống hôn nhân của mình bắt đầu theo cách này. Tôi hy vọng chúng tôi sẽ có một mái nhà và cuộc sống ổn định, nhưng sự di dời và sống trong lều khiến mọi thứ khó khăn hơn”, al-Naami nói.

Đối với cô gái trẻ này, lời hứa về một khởi đầu mới giữa cảnh tàn phá ở Gaza tốt hơn là một vụ kiện kéo dài. “Từ bỏ quyền lợi không phải chuyện dễ dàng, nhưng tôi cảm thấy rằng một quá trình pháp lý dài đằng đẵng sẽ chỉ khiến tôi đau khổ thêm. Tôi chỉ muốn chấm dứt tranh cãi và làm lại từ đầu, vì ở lại trong một mối quan hệ đầy vấn đề trong hoàn cảnh này còn khó khăn hơn quyết định chia tay”, al-Naami tâm sự.