Phong trào ly khai ở tỉnh giàu dầu mỏ Alberta của Canada đang nóng lên

Phong trào ly khai tại tỉnh Alberta, miền tây Canada, vừa đạt một bước tiến quan trọng khi những người ủng hộ tuyên bố đã thu thập đủ chữ ký để đề xuất tổ chức trưng cầu dân ý về độc lập. Lãnh đạo phong trào, ông Mitch Sylvestre, cho biết họ đã nộp gần 302.000 chữ ký lên cơ quan bầu cử tỉnh vào đầu tuần này, vượt xa mức 178.000 chữ ký cần thiết để đưa vấn đề ra xem xét.

Thủ hiến Alberta, bà Danielle Smith, từng tuyên bố sẽ tiến hành cuộc bỏ phiếu nếu đơn kiến nghị đáp ứng đủ chữ ký, dù bà không ủng hộ việc tách khỏi Canada. Theo đề xuất, lá phiếu sẽ hỏi cử tri: “Ông/Bà có đồng ý rằng Tỉnh Alberta nên chấm dứt là một phần của Canada để trở thành một quốc gia độc lập không?”

Tuy nhiên, việc đáp ứng yêu cầu về chữ ký không đảm bảo cuộc trưng cầu dân ý sẽ diễn ra. Cơ quan bầu cử Alberta vẫn cần xác minh danh tính những người ký tên, một quá trình đang bị đình trệ do phán quyết của tòa án. Ngoài ra, các nhóm người bản địa (First Nations) đã đệ đơn kiện, cho rằng việc ly khai sẽ vi phạm các quyền lợi từ hiệp ước của họ. Thẩm phán Shaina Leonard đã ra lệnh tạm dừng chứng nhận đơn kiến nghị trong một tháng kể từ ngày 10/4, và dự kiến sẽ có phán quyết về vụ kiện trong tuần này.

Bất chấp những trở ngại, tinh thần ly khai đã tồn tại trong văn hóa chính trị của Alberta suốt nhiều thập kỷ. Tỉnh giàu dầu mỏ với khoảng 5 triệu dân này luôn bày tỏ sự bất mãn với các quyết định chính trị từ Ottawa, thủ đô Canada, dù cho rằng mình đóng góp lớn cho nền kinh tế quốc gia nhờ ngành nhiên liệu hóa thạch khổng lồ. Các quy định về môi trường và nỗ lực ứng phó biến đổi khí hậu trở thành điểm nóng, khi lãnh đạo phe ly khai tố cáo ngành công nghiệp chủ lực của tỉnh đang bị kìm hãm bởi các quyết định từ những quan chức liên bang thiếu hiểu biết.

“Chúng tôi không giống phần còn lại của Canada. Chúng tôi 100% là những người bảo thủ. Chúng tôi đang bị cai trị bởi những người Tự do không nghĩ như chúng tôi,” ông Sylvestre nói với hãng tin AFP. “Họ đang cố gắng đóng cửa ngành công nghiệp của chúng tôi.”

Các cuộc thăm dò cho thấy chỉ khoảng 30% cư dân Alberta ủng hộ việc ly khai. Phong trào này cũng vấp phải sự chỉ trích mạnh mẽ. Ông Thomas Lukaszuk, cựu phó thủ hiến tỉnh, gọi đó là “một hình thức phản quốc”. Những bình luận ủng hộ từ chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump — người từng gây phẫn nộ khi gợi ý Canada nên trở thành một bang của Mỹ — cũng làm dấy lên chỉ trích rằng phong trào ly khai đang làm suy yếu sự thống nhất của Canada. Hồi tháng 1, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent từng nói rằng Alberta sẽ là “đối tác tự nhiên” của Mỹ.

Dù kết quả thế nào, diễn biến này được xem là cú hích cho phe ly khai. “Tôi nghĩ đây sẽ là một thay đổi lâu dài trong văn hóa chính trị của chúng ta,” nhà sử học độc lập Michael Wagner, người ủng hộ ly khai, nhận định. “Phong trào này sẽ không biến mất.”

Nếu mọi rào cản được vượt qua, cuộc trưng cầu dân ý trên toàn tỉnh có thể diễn ra sớm nhất vào ngày 19/10, như một phần của cuộc bỏ phiếu lớn hơn về các vấn đề hiến pháp và nhập cư.